Larotrectinib: Xərçəngin yarandığı ORQANDAN ASILI OLMADAN təsdiqlənən ilk ağıllı dərman

26 noyabr 2018-də ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) neyrotrofik reseptor tirozin kinaza (NTRK) gen füzyonu adlı hədəflənə bilən mutasiyaya malik yetkin və uşaq solid şişlərinin müalicəsi üçün larotrektinibə (ticarət adı Vitrakvi) sürətləndirilmiş təsdiq verdi.

Beləliklə yeni biomarker kimi NTRK füzyonu praktikaya girdi. Xüsusiyyəti mənşə orqanından çox xərçəngin biologiyasını göstərməsidir.

FDA-nın toxumadan asılı olmayaraq təsdiqlədiyi 2. müalicədir. Əvvəl may 2017-də immunoterapiya pembrolizumab (Keytruda)xüsusi genetik vəziyyəti [dMMR qüsuru və ya yüksək mikrosatellit qeyri-sabitliyi (MSI-H)] olanlara təsdiqlənmişdi. Larotrectinib ikinci orqandan asılı olmayan müalicə, lakin bu məqsədlə ilk molekulyar hədəfli ağıllı dərmandır.

Genetik testdə NTRK füzyonu tapılan xəstənin istifadə etməsi üçün, metastatik və ya əməliyyatsız çıxarıla bilməyən xərçəngi olmalı, standart seçimləri tükənməli və əvvəlki müalicədə irəliləməlidir.

Larotrectinib (Vitrakvi) NTRK füzyonuna təsir edən ağızdan həbdir.

Bəzi hüceyrələrdə tropomiozin reseptor kinaza (TRK) geni başqası ilə birləşib NTRK füzyonu yaradır; bütün xərçənglərdə tezliyi % 0.5 - % 1 arasındadır, lakin bəzi nadir xərçənglərdə % 90dan çoxdur. Nümunələr tüpürcək vəzi, yuvenil süd vəzi xərçəngi və infantil fibrosarkomadır. Kolon, ağciyər, pankreas, tiroid və melanoma da NTRK müsbət ola bilər.

Effektivlik və təhlükəsizlik, yeni nəsil sekvensləmə (NGS) və ya FISH ilə füzyon aşkarlanmış 55 uşaq və yetkini əhatə edən üç klinik tədqiqatda qiymətləndirildi.

Larotrectinib müxtəlif solid şişlərdə % 75 ümumi cavab verdi. Cavablar əsasən uzun idi: son təhlildə ən azı 6 ay % 73, bir il və daha çox % 39 idi. Cavab verənlər yumşaq toxuma sarkoması, tüpürcək vəzi, infantil fibrosarkoma, tiroid və ağciyər xərçəngi idi.

FDA-ya görə klinik işlərdə görülən yan təsirlər yorğunluq, ürəkbulanma, öskürək, qəbizlik, ishal, başgicəllənmə, qusma, AST və ALT artımıdır. İlk ay iki həftədən bir, sonra ayda bir ALT/AST qaraciyər testləri tövsiyə olunur.

Tövsiyə olunan doza yetkinlərdə gündə iki dəfə 100 mg, uşaqlarda gündə iki dəfə (bir dozada maksimum 100 mg) 100 mg / m2-dir.

Biologiya barədə biliklərin dərinləşməsi və yeni nəsil klinik tədqiqat dizaynları sayəsində hədəfli müalicə sayı və effektivliyi artır. 

Şəklin izahı: NTRK füzyonları 1982-də kolonda kəşf edilib; yeni DNA sekvensləmə (next-generation sequencing) kimi texnologiyalarla xəstələrdə aşkarlanması mümkün olub. İndi TRK ilə birləşən 50-dən çox gen məlumdur. Füzyon olarsa anormal zülallar böyümə və çoxalma siqnalı vermək üçün daim «açıq» qalır.