რა არის ტერმინალური (ბოლო სტადიის) კიბო? რისი გაკეთება შეგიძლიათ ამ დიაგნოზის დროს?

ტერმინალური (ბოლო სტადიის) კიბოსთან გამკლავების ერთი „სწორი“ გზა არ არსებობს და ყველა ერთნაირად ვერ უმკლავდება მას. მიუხედავად ამისა, ქვემოთ მოცემული მოკლე გზამკვლევი შესაძლოა დაგეხმაროთ.

რას ნიშნავს კიბოს ტერმინალური პერიოდი? 

ტერმინალური კიბო აღნიშნავს კიბოს, რომლის განკურნება ან მკურნალობა შეუძლებელია. მას ზოგჯერ ბოლო სტადიის კიბოსაც უწოდებენ. ნებისმიერი სახის კიბო შეიძლება ტერმინალურ კიბოდ იქცეს.

ტერმინალური კიბო გარკვეულწილად განსხვავდება შორსწასული კიბოსგან, რომელსაც ხშირად მე-4 სტადიად ვიცნობთ. ტერმინალური კიბოს მსგავსად, შორსწასული კიბოც განუკურნებელია, თუმცა მკურნალობაზე პასუხობს და ამან მისი პროგრესირება შეიძლება შეანელოს. ტერმინალური პერიოდი აღნიშნავს, რომ კიბო მკურნალობაზე აღარ პასუხობს და პაციენტის ზოგადი ფუნქციური მდგომარეობა დაბალია. შესაბამისად, ტერმინალური კიბოს დროს მიზანია პაციენტისთვის მაქსიმალური კომფორტის შექმნა და არა სიმსივნის შემცირება.

ტერმინალური კიბოს დიაგნოზის შემდეგ

ამ ამბის გაგებისას შესაძლოა გაშეშება იგრძნოთ, თითქოს ეს სხვას ეხებოდეს. ამასთან, სევდის, შიშისა და ბრაზის განცდაც ნორმალურია.

Greta Greer, ამერიკის კიბოს საზოგადოების გადარჩენილთა პროგრამების დირექტორი, ერთ გამოსვლაში ამბობს: „ზოგი პაციენტი სასიკვდილო დიაგნოზს არასოდეს იღებს და მისი სიცოცხლე მკურნალობის ძიებაში სრულდება. სხვები კი დიაგნოზის დასმისას მდგომარეობას ეგუებიან და საქმეების მოწესრიგებას იწყებენ“ — ამბობს ის.

შეშფოთების შესამცირებლად და საჭირო ინფორმაციის მისაღებად ექიმთან, სავარაუდოდ, ერთზე მეტი შეხვედრა დაგჭირდებათ. ამ პროცესში ასევე მეორე სამედიცინო მოსაზრებები მნიშვნელოვანია.

ადამიანები დიაგნოზის სხვებისთვის გაზიარების მხრივაც განსხვავდებიან. ზოგი ამას ადვილად უზიარებს და სოციალურ ქსელში ყველას დასანახად აქვეყნებს, სხვები კი მხოლოდ რამდენიმე ახლობელს ეუბნებიან და ინფორმაციის უმეტესად კონფიდენციალურად შენახვას ამჯობინებენ. განსაკუთრებით მცირეწლოვანი ბავშვების მშობლებს შესაძლოა სურდეთ, რომ ყოველდღიურობა რაც შეიძლება დიდხანს ჩვეულებრივად გაგრძელდეს.

- დაკავშირებული თემა: ნიშნები იმისა, რომ კიბოს მქონე ადამიანი სიცოცხლის დასასრულს უახლოვდება, და რჩევები მისი ახლობლებისთვის 

ბოლო პერიოდში მკურნალობისა და მოვლის რა შესაძლებლობები არსებობს?

მიუხედავად იმისა, რომ თქვენი კიბო განუკურნებელია, გახსოვდეთ, რომ დამხმარე მკურნალობის შესაძლებლობები კვლავ გექნებათ. ნიუ-იორკის Memorial Sloan-Kettering-ის კიბოს ცენტრის ფსიქიატრიის ხელმძღვანელი William Breitbart მიიჩნევს, რომ პროფესიონალი ფსიქოლოგის ან ფსიქიატრის ჩარევა კიბოს მქონე პაციენტებისთვის სასარგებლოა, რადგან ფსიქიატრიული დარღვევები მათ %35-ს აწუხებს. განსაკუთრებით ტერმინალურ სტადიაზე მყოფი პაციენტები შესაძლოა დეპრესიით და/ან შფოთვით იტანჯებოდნენ. ორივე შემთხვევაში შესაძლებელია ფსიქოთერაპია ან მედიკამენტური მკურნალობა. საჭიროებისას მკურნალობის ორივე მეთოდი ერთდროულად შეიძლება გამოიყენონ.

ტკივილის მსგავსი სიმპტომების შემსუბუქებაზე მიმართული პალიატიური მოვლა, შესაძლოა თქვენი ცხოვრების ხარისხს აუმჯობესებდეს. ასევე ექიმთან კონსულტაციის შემდეგ შეგიძლიათ ისარგებლოთ აკუპუნქტურის მსგავსი დამატებითი მკურნალობის შესაძლებლობებით.

ამასთან, ზოგი ადამიანი ექსპერიმენტულ მკურნალობათა შემსწავლელ კლინიკურ კვლევებში მონაწილეობს. კლინიკურ კვლევაში შეიძლება უახლესი მკურნალობა მიიღოთ და ამავე დროს იცოდეთ, რომ კიბოს მკურნალობის მომავალ განვითარებაში წვლილი შეგაქვთ.

შეშფოთება სიკვდილის პროცესის დროს

პაციენტების ყველაზე ხშირი შეშფოთების საკითხებია შემდეგი: სამედიცინო გუნდისგან ეფექტიანი მხარდაჭერის მიღება, ღირსების შენარჩუნება და ტანჯვის თავიდან აცილება. ბევრ პაციენტს სურს, გარკვეული წარმოდგენა ჰქონდეს იმაზე, თუ რა ელის.

შეშფოთებისა და კითხვების ჩამოწერა, დაგეხმარებათ გადაწყვიტოთ, რა არის თქვენთვის მნიშვნელოვანი და როგორ გაუმკლავდეთ ამას.

როგორი უნდა იყოს მხარდაჭერა ტერმინალურ პერიოდში?

ის, რომ სიმსივნის შემამცირებელ მკურნალობას აღარ მიიღებთ, ყველაფერზე უარის თქმას არ ნიშნავს. ქვემოთ მოცემულია გამკლავების რამდენიმე ეფექტიანი სტრატეგია, რომელიც შეიძლება დაგეხმაროთ.

• აწმყოზე ყურადღების გამახვილება და მოცემული მომენტით ცხოვრება
• იმის გაცნობიერება, რომ კარგი დღეებიც იქნება და ცუდიც
• ჩვეულებრივი ცხოვრების და ყოველდღიური რუტინის განცდის შენარჩუნების მცდელობა
• შესაძლო (ან არმოსახდენი) ცუდი მოვლენების წინასწარ წარმოდგენისგან თავის შეკავება
• სასიამოვნო საქმეების კეთება; მხოლოდ სიკვდილზე ფიქრისგან თავის შეკავება

 ამ პროცესში ემოციური მხარდაჭერა მნიშვნელოვანია, თუმცა ის შესაძლოა ოჯახისგან არ მოდიოდეს. Greer ამბობს: „სასიკვდილო დიაგნოზის შემდეგ ზოგი ოჯახი უფრო ახლოვდება, ზოგი კი უფრო დაძაბული და დისტანცირებული ხდება.“ ამ დროს წყვილებისა და ოჯახებისთვის მხარდაჭერის მიღება მნიშვნელოვანია. ბევრი საავადმყოფო წყვილებისა და ოჯახების საკონსულტაციო მომსახურებას სთავაზობს.

შესაძლოა უფრო გაგიადვილდეთ, თუ თავდაპირველად მეგობრებს ან ნათესავებს დახმარებას სთხოვთ პრაქტიკულ საქმეებში, მაგალითად ბავშვების მოვლაში, საჭმლის მომზადებაში ან ავტომობილის მართვაში.

მოვლის დაგეგმვა

მოვლის წინასწარი დაგეგმვა საშუალებას გაძლევთ, მოაწესრიგოთ თქვენი სურვილები და არჩევანი, რათა ოჯახის წევრებს შორის გაუგებრობა ან უთანხმოება თავიდან აიცილოთ. გეგმა შეიძლება მოიცავდეს ჯანმრთელობის, სამართლებრივ და ფინანსურ საკითხებს. მოვამზადეთ რამდენიმე კითხვა, რომლებიც ტერმინალური კიბოს დიაგნოზთან გამკლავებისას შეგიძლიათ საკუთარ თავს დაუსვათ და რომლებიც დაგეგმვაში დაგეხმარებათ.

ჯანმრთელობის საკითხები

• გსურთ ეს პერიოდი საავადმყოფოს პალიატიური მოვლის კლინიკაში გაატაროთ?
• არის კონკრეტული რამ, რაც არ გსურთ? მაგალითად, საკვები მილები ან გულ-ფილტვის რეანიმაცია (შეჩერებული სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის აღსადგენად გამოყენებული მეთოდების ერთობლიობა).
• როდესაც საკუთარ თავზე ზრუნვა აღარ შეგიძლიათ, გსურთ თქვენს მოვლას წარმართავდეს ჯანდაცვის მომსახურება, როგორიცაა შინ მოვლა გსურთ? (მას მოვლის ექთნები ან სპეციალურად მომზადებული სამედიცინო პერსონალი უზრუნველყოფს)

სამართლებრივი და ფინანსური საკითხები

• მოწესრიგებულია თქვენი ფინანსური საქმეები?
• იცის ვინმემ, სად ინახება თქვენი მნიშვნელოვანი დოკუმენტები?
• გაქვთ ანდერძი? და არის ის განახლებული?
• გაქვთ სიცოცხლის დაზღვევა? იცით, რა შემთხვევაში და როგორ შეგიძლიათ მისით სარგებლობა?

და ბოლოს:

• გაქვთ ახლობლებისთვის გადასაცემი სამახსოვრო ნივთები ან თაობიდან თაობაზე გადაცემული ფასეული საგნები?
• გსურთ მათთვის წერილის ან ვიდეოს მომზადება?
• სად გსურთ თქვენი დაკრძალვის ცერემონიის ჩატარება?

- დაკავშირებული თემა: კიბოს პაციენტების მომვლელები არ უნდა დაგვავიწყდეს — თანმხლები პირების მხარდაჭერის 4 გზა 

 პრიორიტეტების განსაზღვრა ამ გზაზე თქვენთვის გზამკვლევიც შეიძლება იყოს.

უპირველესად, უნდა გადაწყვიტოთ, დარჩენილ დროში რას გააკეთებთ. გაქვთ მოსაგვარებელი საკითხები? გსურთ ძველი ცხოვრებით რაც შეიძლება დიდხანს გააგრძელოთ ცხოვრება? გსურთ იმოგზაუროთ იქ, რისი ნახვაც ყოველთვის გინდოდათ? ეს კითხვები პრიორიტეტების განსაზღვრაში დაგეხმარებათ. თუ მცირეწლოვანი შვილები ან შვილიშვილები გყავთ, მათთან დროის გატარება შესაძლოა უმთავრესი პრიორიტეტი გახდეს.

ამ პროცესში ზოგი ადამიანი იმავე პრობლემის მქონე სხვების მხარდამჭერად იქცევა. Carnegie Mellon-ის უნივერსიტეტის პროფესორმა Randy Pausch-მა, 2008 წელს პანკრეასის კიბოთი გარდაცვალებამდე, ჩაატარა „ბოლო ლექცია“, რომელიც ბესტსელერ წიგნად და პოპულარულ YouTube ვიდეოდ იქცა. Randy-მ საკუთარი თავი მიუძღვნა ყველაფრის გაკეთებას, რაც პანკრეასის კიბოს შესახებ ცნობიერებას გაზრდიდა.

რასაც არ უნდა აირჩევდეთ, გარკვეული წარმოდგენა უნდა გქონდეთ, რამდენი დრო გაქვთ — წლები, თვეები თუ დღეები. ექიმმა შესაძლოა გითხრათ, რომ ასეთი შეფასებები ვარაუდზე ოდნავ მეტია, თუმცა ეს დროის მონაკვეთი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.

იმედის შენარჩუნება…

ყველას სჭირდება მომავლის გარკვეული იმედი. ამ პროცესში იმედი შეიძლება საყვარელი ადგილის მონახულება იყოს. ან შეიძლება იმედოვნებდეთ, რომ ოჯახსა და მეგობრებთან ერთად გარკვეული ხნით ყოფნას სიამოვნებით გაატარებთ.

ზოგს სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლის სჯერა და ამბობს, რომ ეს იმედს აძლევს. თქვენი იმედების სხვებისთვის გაზიარება შესაძლოა მათ განხორციელებაში დაგეხმაროთ. ბევრი ადამიანი სიცოცხლის ბოლო დღეებში ირგვლივ სიმშვიდის, მეგობრობისა და სიყვარულის განცდას მოელის.

- დაკავშირებული თემა: კიბოს დროს სიკვდილის პროცესზე საუბარი — განა უკვე დრო არ არის?