რა ნიშნები აქვს კუჭის კიბოს? რა უნდა ვიკითხო და ვიცოდე დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის?

კუჭის კიბო ადრეულ სტადიაზე იშვიათად იძლევა ნიშნებს, ამიტომ პაციენტების ნახევარზე მეტს დიაგნოზი შორსწასულ (მეტასტაზურ) სტადიაზე ესმება. ადრეული, ოპერაციით სამკურნალო შემთხვევები ხშირად უსიმპტომოდ ან სკრინინგული ენდოსკოპიით ვლინდება. კიბოს სკრინინგის ტესტები, უსიმპტომო ადამიანში კიბოს ძიების მეთოდია. დასავლეთსა და ჩვენთან კუჭის სკრინინგი რუტინულად არ ტარდება, მაგრამ იაპონიაში, ვენესუელასა და ჩილეში, სადაც დაავადება ხშირია, პროგრამის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ოფიციალური მონაცემებით, ჩვენთან მამაკაცებში სიხშირით 5., ქალებში კი 6. კიბოა. აქ გაგიზიარებთ ნიშნებს, რისკფაქტორებსა და დიაგნოსტიკა-მკურნალობისთვის საჭირო ცოდნას.

რა ნიშნები აქვს კუჭის კიბოს?

უმიზეზო წონის კლება და ქრონიკული მუცლის ტკივილი ყველაზე ხშირია. კლება ხშირად კალორიების შემცირებას უკავშირდება. დაავადებით გამოწვეული უმადობა, გულისრევა, ტკივილი, სწრაფი დანაყრება და/ან ყლაპვის გაძნელება წონის დაკარგვას იწვევს.

• მადის დაკარგვა
• ტკივილი კუჭის არეში
• ბუნდოვანი ტკივილი მუცელში, მეტად ჭიპთან
• მცირე საკვების შემდეგ დანაყრება
• გულძმარვა ან მოუნელებლობა
• გულისრევა 
• სისხლიანი ან უსისხლო ღებინება
• მუცლის შებერილობა ან სითხის დაგროვება

ზემოაღნიშნული ნიშნები კუჭის კიბოთიან უფრო მსუბუქი დაავადებით, მაგალითად გასტრიტით, წყლულით ან რეფლუქსით შეიძლება იყოს გამოწვეული. ამიტომ თუ ერთი ან რამდენიმე ჩივილი გაქვთ, არ გადის ან მძიმდება, სასურველია ექიმს მიმართოთ და სპეციალისტის აზრი მიიღოთ.

ყველას ერთნაირი ალბათობა აქვს? რა უნდა ვიკითხო და ვიცოდე კუჭის კიბოს რისკფაქტორებზე?

ყველას ერთნაირი ალბათობა არ აქვს. მიზეზებს, რომლებიც კიბოს ალბათობას ზრდის, რისკფაქტორები ეწოდება.

კუჭის კიბოს რისკფაქტორებია:

• სქესი: კუჭის კიბო მამაკაცებში უფრო ხშირია.
• ასაკი: პაციენტების უმეტესობა 60-დან 80 წლამდეა.
• საცხოვრებელი ადგილისა და ეთნიკური აგებულების გავლენა: მსოფლიოში ყველაზე ხშირია იაპონიაში, ჩინეთში, სამხრეთ და აღმოსავლეთ ევროპაში, სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. იშვიათია ჩრდილოეთ და დასავლეთ აფრიკაში, სამხრეთ ცენტრალურ აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. 
• ზოგი ინფექციური მიკროორგანიზმი:
  • Helicobacter pylori (H. pylori): ამ ბაქტერიით გამოწვეული ინფექცია კუჭის კიბოს მთავარი მიზეზია. ხანგრძლივმა ინფექციამ შეიძლება კუჭის შიდა გარსის კიბოსწინარე ცვლილებები და ანთება გამოიწვიოს; უკავშირდება წყლულსა და ზოგი ლიმფომის ტიპსაც. ასევე ბოლო კვლევებით EBV სახელის ვირუსის ინფექცია შემთხვევების დაახლოებით %10-ზეა პასუხისმგებელი.
    - დაკავშირებული თემა: კუჭის კიბოსგან დაცვა ჰელიკობაქტერ პილორის ინფექციის მკურნალობით
  • ეპშტეინ-ბარის ვირუსი (EBV): ეს ვირუსი ინფექციურ მონონუკლეოზს, „მონოს“, ანუ ჯირკვლოვან ცხელებას იწვევს. თითქმის ყველა ზრდასრულს ცხოვრების რომელიმე ეტაპზე აქვს, თუმცა რატომ იწვევს ზოგში კუჭის კიბოს, ჯერ უცნობია. იგი კუჭის კიბოს უჯრედებში აღმოაჩინეს. 
• კვების წესი: რისკის მატება მწნილეული ბოსტნეულის, დამარილებული თევზისა და ხორცის, შებოლილი საკვების დიდი მოხმარების პირდაპირპროპორციული აღმოჩნდა. ბევრი ახალი ხილი და ბოსტნეული კი რისკს ამცირებს.
• თამბაქოს მოხმარება: ცნობილია, რომ მოწევა რისკს დაახლოებით ორჯერ ზრდის. 
• ჭარბი წონა ან სიმსუქნე: ჭარბი წონა ან სიმსუქნე, კუჭის ზედა ნაწილში კიბოს შესაძლო მიზეზია. თუმცა წონასთან დაკავშირებული რისკფაქტორის ჭარბ წონასა და სიმსუქნესთან კავშირი ჯერ გარკვეული არ არის.
• წინა კუჭის ოპერაცია: კუჭის კიბო შეიძლება განუვითარდეს პირებს, რომლებსაც სხვა პრობლემის, მაგალითად წყლულის გამო ნაწილი ამოეკვეთათ. იგი ოპერაციიდან წლების შემდეგაც შეიძლება გამოჩნდეს.
• პერნიციოზული ანემია (სისხლნაკლებობის სახეობა): ვითარდება, როდესაც კუჭი საკვებიდან B12-ის შეწოვისთვის საჭირო ცილას საკმარისად ვერ წარმოქმნის. ამას წითელი უჯრედების ნაკლებობა (ანემია) და სხვა პრობლემები შეიძლება მოჰყვეს. ასეთი ანემიისას კიბოს რისკი მაღალია.
• მენეტრიეს დაავადება: ეს იშვიათი დაავადება კუჭში კიბოს წარმომქმნელ ცვლილებებს შეიძლება იწვევდეს.
• სისხლის ჯგუფის გავლენა: უცნობი მიზეზით A ჯგუფის სისხლის მქონე პირებში რისკი მაღალია.
• მემკვიდრეობითი კიბოს სინდრომი: სინდრომი დაავადების ან მდგომარეობის მაჩვენებელი ნიშნების ერთობლიობაა. ოჯახური გენეტიკური ცვლილებებით (მუტაციით) გამოწვეული რამდენიმე სინდრომი რისკს ზრდის. ესენია:
  • მემკვიდრეობითი დიფუზური კუჭის კიბო
  • მემკვიდრეობითი არაპოლიპოზური კოლორექტული კიბო (HNPCC)
  • ოჯახური ადენომატოზური პოლიპოზი (FAP)
  • მემკვიდრეობითი ძუძუსა და საკვერცხის კიბოს სინდრომი
  • ლი-ფრაუმენის სინდრომი
  • პეიც-იეგერსის სინდრომი
• ოჯახური ისტორია: პირებს, რომელთა ოჯახის წევრებს — დედას, მამას, და-ძმას ან შვილებს — კუჭის კიბო ჰქონდათ, დაავადების მეტი ალბათობა აქვთ.
• კუჭის პოლიპების ზოგი ტიპი: პოლიპები კუჭის კედელზე ვითარდება და კეთილთვისებიანია. უმეტესობა რისკს არ ზრდის, თუმცა ადენომატოზური პოლიპები ან ადენომები ზოგჯერ კიბოდ გარდაიქმნება.
• ზოგი საქმიანობის გავლენა: ნახშირის, ლითონისა და რეზინის ინდუსტრიების თანამშრომლებს უფრო მაღალი რისკი აქვთ.

რა გავაკეთო, თუ მაღალი რისკი მაქვს ან კუჭის კიბოს ვეჭვობ?

ეჭვის ნებისმიერი მიზეზისას გასტროენტეროლოგს, კუჭ-ნაწლავის სპეციალისტს მიმართეთ. თუ გასინჯვისა და შეფასების შემდეგ მასაც ეჭვი ექნება, პირველად ენდოსკოპიას გირჩევთ.

• ზედა ენდოსკოპია: პაციენტს სედაციად წოდებული ანესთეზიით მედიკამენტურად აძინებენ. შემდეგ ყელიდან შეჰყავთ თხელი, მოქნილი, განათებული მილი პატარა ვიდეოკამერით. წინსვლისას საყლაპავს, კუჭსა და წვრილი ნაწლავის დასაწყისს ათვალიერებენ. უჩვეულო უბნისას მილით ქსოვილის ნიმუშს, ბიოფსიას იღებენ. ლაბორატორიული გამოკვლევა კიბოს არსებობას განსაზღვრავს.

- დაკავშირებული თემა: რა არის კუჭის ბიოფსია, როგორ ტარდება და როგორ განიმარტება პასუხი? (დეტალურად)

თუ ბიოფსიამ კუჭის კიბო დაადასტურა, პირველად რა უნდა ვიკითხო და ვიცოდე?

უნდა იკითხოთ სტადია, რადგან მკურნალობის ყველაზე მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელია. კუჭის კიბო ასევე იყოფა ოპერირებად და არაოპერირებად 2 ჯგუფად.

ლიმფურ კვანძებში, მეზობელ ორგანოებსა თუ მთავარ სისხლძარღვებში ან სხეულის შორეულ უბნებში გავრცელებამ და პაციენტის არასათანადო ჯანმრთელობის მდგომარეობამ სრული ქირურგიული ამოკვეთა შეიძლება შეუძლებელი გახადოს. ადრეული კიბო ჩვეულებრივ ოპერირებადია. 

დაკავშირებული თემები

კუჭის კიბოს გასაოცარი ისტორია

რა არის გასტრექტომია, რა სახეობები აქვს და როგორ ტარდება?