علائم سرطان معده چیست؟ برای تشخیص و درمان سرطان معده چه بپرسم و چه بدانم؟

سرطان معده به‌ندرت در مرحله اولیه علامت دارد؛ به همین دلیل بیش از نیمی از بیماران در مرحله پیشرفته (متاستاز) تشخیص می‌گیرند. سرطان‌های معده در مرحله اولیه که با جراحی درمان می‌شوند، اغلب بدون نشانه یا در نتیجه آندوسکوپی‌های انجام‌شده برای غربالگری شناسایی می‌شوند. آزمایش‌های غربالگری سرطانروش جست‌وجوی سرطان در فرد بدون علامت هستند. هرچند غربالگری سرطان معده در جوامع غربی و کشور ما به‌صورت معمول انجام نمی‌شود، در کشورهایی مانند ژاپن، ونزوئلا و شیلی که سرطان معده شایع‌تر است، بخش مهم برنامه‌های غربالگری است. طبق داده‌های رسمی، سرطان معده در مردان کشور ما رتبه 5. و در زنان رتبه 6. را از نظر شیوع دارد. در این نوشته تلاش کرده‌ایم دانستنی‌های لازم برای تشخیص و درمان سرطان معده، به‌ویژه علائم و عوامل خطر، را با شما در میان بگذاریم.

علائم سرطان معده چیست؟

کاهش وزن بی‌دلیل و درد مزمن شکم شایع‌ترین علائم‌اند. کاهش وزن اغلب به علت کاهش دریافت کالری رخ می‌دهد. بی‌اشتهایی، تهوع، درد شکم، احساس سیری زودرس و/یا دشواری بلع ناشی از بیماری به کاهش وزن می‌انجامند.

• کاهش اشتها
• درد ناحیه معده
• درد مبهم شکم، بیشتر اطراف ناف
• احساس سیری پس از خوردن مقدار کمی غذا
• سوزش معده یا سوءهاضمه
• تهوع 
• استفراغ با خون یا بدون خون
• تورم یا تجمع مایع در شکم

علائم بالا ممکن است ناشی از سرطان معدهیا بیماری‌های خفیف‌تر دیگری مانند گاستریت، زخم معده و رفلاکس باشند. بنابراین اگر یک یا چند مورد از این شکایت‌ها را دارید که برطرف نمی‌شوند یا بدتر می‌شوند، مراجعه به پزشک و گرفتن نظر متخصص سودمند است.

آیا احتمال سرطان معده برای همه یکسان است؟ درباره عوامل خطر چه بپرسم و چه بدانم؟

احتمال ابتلا به سرطان معده برای همه یکسان نیست. به علت‌هایی که احتمال ابتلا به یک سرطان را افزایش می‌دهند، عوامل خطر می‌گویند.

عوامل خطر سرطان معده عبارت‌اند از:

• جنسیت: سرطان معده در مردان شایع‌تر است.
• سن: بیشتر بیماران بین 60 و 80 سال دارند.
• اثر محل زندگی و قومیت: شایع‌ترین مناطق سرطان معده در جهان ژاپن، چین، جنوب و شرق اروپا و آمریکای جنوبی و مرکزی هستند. این بیماری در شمال و غرب آفریقا، جنوب آسیای مرکزی و آمریکای شمالی نادرتر است. 
• برخی میکروارگانیسم‌های عامل عفونت:
  • هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori): عفونت ناشی از این باکتری، علت اصلی سرطان معده است. عفونت طولانی‌مدت با این باکتری ممکن است در لایه داخلی معده تغییرات پیش‌سرطانی و التهاب ایجاد کند و با زخم و بعضی انواع لنفوم ارتباط دارد. همچنین مطالعات اخیر نشان می‌دهند عفونت ویروس EBV مسئول حدود %10 سرطان‌های معده است.
    - موضوع مرتبط: پیشگیری از سرطان معده با درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری
  • ویروس اپشتین‌بار (EBV): این ویروس موجب «مونو»، مونونوکلئوز عفونی یا تب غددی می‌شود. هنوز روشن نیست چرا این ویروس که تقریباً همه بزرگسالان در زمانی از زندگی آن را داشته‌اند، در بعضی افراد می‌تواند سرطان معده را تحریک کند. اما ویروس در سلول‌های سرطان معده یافت شده است. 
• شیوه تغذیه: مشاهده شده افزایش خطر سرطان معده با مصرف زیاد سبزی‌های شور، ماهی و فرآورده‌های گوشتی نمک‌سود و خوراکی‌های دودی نسبت مستقیم دارد. در مقابل، مصرف فراوان میوه و سبزی تازه خطر سرطان معده را کاهش می‌دهد.
• مصرف دخانیات: شناخته شده است سیگار کشیدن خطر سرطان معده را حدود دو برابر می‌کند. 
• اضافه‌وزن یا چاقی: اضافه‌وزن یا چاق بودناز علت‌های احتمالی ایجاد سرطان در بخش بالایی معده است. اما ارتباط عامل خطر مربوط به وزن با اضافه‌وزن یا چاقی هنوز روشن نشده است.
• جراحی قبلی معده: سرطان معده ممکن است در کسانی دیده شود که بخشی از معده‌شان برای درمان مشکلات دیگر مانند زخم برداشته شده است. این نوع سرطان معده ممکن است سال‌ها پس از جراحی نیز ظاهر شود.
• کم‌خونی پرنیشیوز (نوعی کم‌خونی): این بیماری در نتیجه تولید ناکافی پروتئین لازم برای جذب ویتامین B12 غذا در معده ایجاد می‌شود. این وضعیت می‌تواند به کمبود گلبول قرمز (کم‌خونی) و مشکلات دیگر بینجامد. خطر سرطان معده در افراد دارای کم‌خونی پرنیشیوز بالاست.
• بیماری منتریه: این بیماری نادر می‌تواند در معده تغییراتی ایجاد کند که به سرطان منجر شوند.
• اثر گروه خونی: به علتی نامعلوم، افراد با گروه خونی A خطر بیشتری برای سرطان معده دارند.
• سندرم سرطان ارثی: سندرم مجموعه نشانه‌هایی است که به یک بیماری یا وضعیت اشاره دارند. مجموعه‌ای از سندرم‌های ناشی از تغییرات ژنی ارثی خانوادگی (جهش) می‌توانند خطر سرطان معده را افزایش دهند. این سندرم‌ها عبارت‌اند از:
  • سرطان منتشر ارثی معده
  • سرطان کولورکتال ارثی غیرپولیپی (HNPCC)
  • پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP)
  • سندرم ارثی سرطان پستان و تخمدان
  • سندرم لی‌فرامنی
  • سندرم پوتز‌جگرز
• سابقه خانوادگی: افرادی که اعضای خانواده‌شان (مادر، پدر، خواهر و برادر و فرزندان) سرطان معده داشته‌اند، بیشتر در معرض این بیماری هستند.
• برخی انواع پولیپ معده: پولیپ‌ها در دیواره معده رشد می‌کنند و خوش‌خیم‌اند. بیشتر پولیپ‌ها خطر سرطان معده را افزایش نمی‌دهند؛ اما پولیپ‌های آدنوماتوز یا آدنوم‌ها گاهی به سرطان معده تبدیل می‌شوند.
• اثر بعضی مشاغل: خطر ایجاد سرطان معده در شاغلان صنایع زغال‌سنگ، فلز و لاستیک بیشتر است.

اگر خطر بالای سرطان معده دارم یا به آن مشکوکم، چه کنم؟

اگر دلیلی برای شک به سرطان معده وجود دارد، باید به متخصص گوارش (بیماری‌های معده و روده) مراجعه کنید. اگر متخصص پس از معاینه و ارزیابی به سرطان معده شک کند، ابتدا آندوسکوپی پیشنهاد خواهد کرد.

• انجام آندوسکوپی فوقانی: بیمار با روشی به نام سدیشن با دارو خواب‌آلود می‌شود. سپس لوله‌ای باریک، انعطاف‌پذیر و روشن با دوربین ویدئویی کوچک در نوک آن از گلوی بیمار وارد می‌شود. با پیش رفتن لوله، مری، معده و نخستین بخش روده باریک بررسی می‌شوند. اگر وضعیت غیرطبیعی دیده شود، از طریق لوله نمونه بافت برداشته می‌شود (بیوپسی). بررسی آزمایشگاهی نمونه‌های بافت وجود سرطان را مشخص خواهد کرد.

- موضوع مرتبط: نمونه‌برداری معده چیست، چگونه انجام می‌شود و نتیجه چگونه تفسیر می‌شود؟ (تفصیلی)

اگر بیوپسی سرطان معده را نشان دهد، نخست چه بپرسم و چه بدانم؟

باید بپرسید سرطان معده در چه مرحله‌ای است، زیرا مهم‌ترین تعیین‌کننده درمان، مرحله بیماری است. حتی سرطان معده از نظر قابل جراحی بودن یا غیرقابل جراحی بودن به 2 گروه تقسیم شده است.

درگیری غدد لنفاوی، اندام‌های نزدیک یا رگ‌های اصلی با سرطان، انتشار به نواحی دور بدن یا نامناسب بودن وضعیت سلامت بیمار ممکن است مانع برداشتن کامل تومور با جراحی شود. سرطان‌های مراحل اولیه معمولاً قابل جراحی هستند. 

موضوعات مرتبط

تاریخ شگفت‌انگیز سرطان معده

جراحی گاسترکتومی چیست، چه انواعی دارد و چگونه انجام می‌شود؟