Mısır'ın En Güçlü Kadın Firavunu Hatşepsut'u Öldüren Zehirli Şifa Merhemi
14. Gün (365 Günde Kanser Tarihi Serisi)
Mısır'ın en güçlü kadın firavunu Kraliçe Hatşepsut, ne bir suikasta ne de bir savaşa kurban gitti. Onu öldüren şey, ağrılarını dindirmek için kendi hekimlerinin hazırladığı "ilaç" olabilir miydi?
Bugünkü yolculuğumuz, genel halk sağlığından sarayın mahrem odalarına uzanıyor. 18. Hanedan'ın efsanevi lideri Hatşepsut'un mumyası üzerinde yapılan modern analizler, tıp tarihinin en trajik "İyatrojenik" (tedavi kaynaklı) kanser vakalarından birini ortaya çıkardı.
Bu hikaye, antik hekimlerin iyi niyetle hazırladığı bir merhemin, nasıl yavaş salınımlı bir zehre dönüştüğünün ve modern bilimin bu 3500 yıllık sırrı nasıl çözdüğünün hikayesidir.
Bir Mumyanın Kimlik Arayışı
M.Ö. 1458
Kraliçenin Ölümü: Hatşepsut, yaklaşık 50 yaşında, kemiklerine yayılmış şiddetli ağrılarla hayatını kaybetti.
1903
Mezarın Bulunuşu: Howard Carter KV60 mezarını buldu, ancak isimsiz mumya (KV60A) orada bırakıldı.
2007
Diş Eşleşmesi: Bir kutuda bulunan kırık molar diş, mumyanın çenesindeki boşluğa tam oturdu. Kimlik doğrulandı.
2011
Toksikolojik Şok: Bonn Üniversitesi, kraliçenin flakonunda karsinojen Benzopiren tespit etti.
1. Kraliyet Otopsisi: Kemikler Ne Söylüyor?
Kimliği doğrulanan mumya üzerinde yapılan modern BT (Bilgisayarlı Tomografi) taramaları, Hatşepsut'un son günlerinin hiç de huzurlu geçmediğini ortaya koydu. Kraliçe obezdi, dişleri çok kötü durumdaydı (muhtemelen diyabeti vardı), ama onu öldüren asıl sebep başkaydı.
Metastatik Kemik Kanseri
Taramalar; pelvis (leğen kemiği), omurga ve femurda (uyluk kemiği) yaygın litik lezyonlar (kemik erimesi/yıkımı) gösterdi. Bu tablo, ileri evre bir kanserin kemiklere metastaz yaptığını kanıtlıyordu. Kraliçe, muhtemelen son aylarını yatağa bağımlı ve şiddetli ağrılar içinde geçirmişti.
2. Zehirli Şifa: Bonn Üniversitesi'nin Keşfi
Peki, bu kanseri ne tetikledi? Cevap, Bonn Üniversitesi Mısır Müzesi'ndeki küçük bir flakonda (şişe) saklıydı. Yıllarca parfüm sanılan bu şişenin dibindeki kalıntılar, 2011 yılında Gaz Kromatografisi ile analiz edildi. Sonuçlar şok ediciydi.
Kraliçenin Losyonunda Ne Vardı?
Hurma & Muskat Yağı
Cildi yumuşatmak için kullanılan doğal taşıyıcı yağlar.
GÜVENLİYağ Asitleri
Egzama veya sedef (psoriasis) gibi kaşıntılı deri hastalıklarını tedavi etmek için.
TERAPÖTİKBENZOPİREN
Zift ve katran türevi. Sigara dumanındaki en güçlü karsinojen madde.
ÖLÜMCÜLSonuç: Kraliçe, kronik kaşıntısını dindirmek için sürdüğü merhemle, bilmeden vücuduna yıllarca sistematik olarak karsinojen madde yüklemiştir.
3. İyatrojenik Kanser: Tedaviden Gelen Ölüm
Tıp literatüründe, tıbbi müdahale veya tedavi sonucu ortaya çıkan hastalıklara "İyatrojenik" denir. Hatşepsut vakası, tarihin bilinen en eski iyatrojenik kanser vakalarından biridir. Peki kanser nerede başladı? Bilim insanlarının üç ana teorisi var:
- Deri veya Akciğer Kanseri: Benzopirenin doğrudan temas ettiği deri veya sistemik emilimle ulaştığı akciğer, birincil odak olabilir.
- Meme Kanseri: Mısır'da sık görülmesi ve kemiğe metastaz yapma eğiliminin çok yüksek olması nedeniyle güçlü bir adaydır.
- Baş-Boyun Kanseri: Eğer kraliçe losyonu kozmetik amaçla boyun ve yüz bölgesine yoğun uyguladıysa, nazofarenks bölgesinde tümör gelişimini tetiklemiş olabilir.
