Opdivo (nivolumab) İmmünoterapisi Nedir? Hangi Kanserlerde Etkilidir?
Bu Makalede
Opdivo (nivolumab) nedir?
Opdivo (nivolumab), bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanımasını engelleyen PD-1 "frenini" kaldıran bir immünoterapi ilacıdır. Aralık 2014'ten bu yana ABD'de melanom, akciğer, böbrek, baş-boyun, mide-yemek borusu, mesane, kolon ve karaciğer kanserleri ile Hodgkin lenfoma ve mezotelyomada onay aldı. Türkiye'de 8 kanser türünde ruhsatlı ve Temmuz 2025'ten bu yana 15 ayrı durumda SGK tarafından ödeniyor.
- Nasıl çalışır: T hücrelerindeki PD-1 reseptörüne bağlanarak tümörün bağışıklık sisteminden saklanmasını engeller. Tek başına veya ipilimumab, kemoterapi ya da başka ilaçlarla birlikte verilir.
- Nerede kullanılır: İleri evre hastalığın yanı sıra melanom, akciğer, yemek borusu ve mesane kanserinde ameliyat öncesi veya sonrası tedavide de onaylı.
- Nasıl verilir: Damardan 30 dakikalık infüzyonla, genellikle 2 haftada bir 240 mg veya 4 haftada bir 480 mg. ABD'de deri altı formu (Opdivo Qvantig) da var; Türkiye'de yok.
- Dikkat: Bağırsak, akciğer, karaciğer, tiroid gibi organlarda bağışıklık kaynaklı iltihaplanma görülebilir. Yeni ishal, öksürük veya nefes darlığında beklemeden ekibinizi arayın.
Bu konu neden önemli?
Nivolumab, kanser tedavisinde "bağışıklık kontrol noktası" çağını başlatan ilaçlardan biri. Daha önce birkaç ay yaşam beklentisi olan metastatik melanom ve akciğer kanserinde, hastaların bir bölümünde yıllarca süren yanıtlar görülmeye başlandı. Bugün nivolumab, ileri evre hastalığın yanı sıra ameliyatla tedavi edilebilen kanserlerde nüks riskini azaltmak için de kullanılıyor.
Ancak ilaç her hastada işe yaramıyor, endikasyonlar ve geri ödeme koşulları ülkeye göre farklılık gösteriyor ve yan etkileri kemoterapiden tamamen farklı. Hangi durumda kullanıldığını, nasıl izlendiğini ve hangi belirtilerde hemen başvurulması gerektiğini bilmek, tedavinin güvenli ve etkili sürdürülmesi için önemli.
Opdivo nedir, nasıl etki eder?
Opdivo (nivolumab), T hücrelerinin yüzeyindeki PD-1 reseptörüne bağlanan, tamamen insan kaynaklı bir monoklonal antikordur. Kanser hücrelerinin PD-L1 aracılığıyla bağışıklık sistemini frenlemesini engeller; böylece T hücreleri tümöre yeniden saldırabilir. Bristol Myers Squibb ve Japon Ono şirketi tarafından geliştirildi; ABD'de ilk kez Aralık 2014'te melanom için onay aldı.
PD-1, bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesini önleyen bir "kontrol noktası"dır. Normal dokular ve birçok kanser hücresi, PD-L1 adlı bir molekül taşır. PD-L1, T hücresindeki PD-1'e bağlandığında T hücresine "saldırma" sinyali gönderir. Nivolumab bu bağlantıyı keser. PD-1, 1992'de Kyoto Üniversitesi'nde Prof. Tasuku Honjo'nun laboratuvarında keşfedildi; Honjo bu çalışmaları nedeniyle 2018 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü James Allison ile paylaştı.
Şekil 1 · Nivolumab nasıl etki eder?
PD-1/PD-L1 kontrol noktası ve ilacın kaldırdığı fren.
Bu mekanizma her tümörde işe yaramaz; kanser hücreleri bağışıklık sisteminden başka yollarla da saklanabilir. PD-L1 düzeyi, mikrosatellit instabilitesi (MSI-H) ve tümör tipi, yanıt olasılığını tahmin etmede kullanılır. Nivolumabın CTLA-4'ü hedefleyen ipilimumabla birlikte kullanımını ipilimumab ve nivolumab rejimi yazımızda anlattık.
Opdivo hangi kanserlerde kullanılır?
| Kanser | ABD (FDA) | Türkiye KÜB | SGK ödemesi |
|---|---|---|---|
| Melanom (ileri evre ve ameliyat sonrası) | Var | Var | Var |
| Küçük hücreli dışı akciğer kanseri | Var | Var | Var (bazı durumlarda) |
| Plevral mezotelyoma (ipilimumabla) | Var | Var | Var (epiteloid dışı) |
| Böbrek kanseri | Var | Var | Var |
| Klasik Hodgkin lenfoma | Var | Var | Var (nüks/dirençli) |
| Baş-boyun yassı hücreli kanser | Var | Var | Var |
| MSI-H/dMMR kolorektal kanser | Var | Var | Var (ileri basamak) |
| Yemek borusu, mide, bileşke kanseri | Var (PD-L1 ≥1) | Var | Var (bazı durumlarda) |
| Mesane ve idrar yolu (ürotelyal) kanseri | Var | Yok | Yok |
| Karaciğer kanseri (ipilimumabla) | Var | Yok | Yok |
| Küçük hücreli akciğer kanseri | 2020'de geri çekildi | Yok | Yok |
FDA onay tarihçesi
| Tarih | Onay |
|---|---|
| 22 Aralık 2014 | İleri evre melanom (ilk onay) |
| 4 Mart 2015 | Kemoterapi sonrası ilerlemiş skuamöz küçük hücreli dışı akciğer kanseri |
| 30 Eylül 2015 | İpilimumabla BRAF V600 normal (yaban tip) ileri evre melanom |
| 9 Ekim 2015 | Kemoterapi sonrası ilerlemiş skuamöz dışı küçük hücreli dışı akciğer kanseri |
| 23 Kasım 2015 | Damar oluşumunu engelleyen tedavi sonrası metastatik böbrek kanseri |
| 23 Ocak 2016 | İpilimumabla BRAF durumundan bağımsız ileri evre melanom |
| 17 Mayıs 2016 | Kök hücre nakli ve brentuksimab vedotin sonrası klasik Hodgkin lenfoma |
| 10 Kasım 2016 | Platin sonrası ilerlemiş baş-boyun yassı hücreli kanser |
| 2 Şubat 2017 | Platin sonrası ilerlemiş ürotelyal kanser |
| 31 Temmuz 2017 | Kemoterapi sonrası MSI-H/dMMR metastatik kolorektal kanser (12 yaş ve üstü) |
| 22 Eylül 2017 | Sorafenib sonrası karaciğer kanseri; Temmuz 2021'de geri çekildi |
| 20 Aralık 2017 | Lenf nodu tutulumlu veya metastatik melanomda ameliyat sonrası (adjuvan) |
| 6 Mart 2018 | 4 haftada bir 480 mg doz seçeneği ve 30 dakikalık infüzyon |
| 16 Nisan 2018 | İpilimumabla orta veya kötü riskli böbrek kanseri, birinci basamak |
| 10 Temmuz 2018 | İpilimumabla kemoterapi sonrası MSI-H/dMMR kolorektal kanser |
| 16 Ağustos 2018 | Üçüncü basamak küçük hücreli akciğer kanseri; Aralık 2020'de geri çekildi |
| 10 Mart 2020 | İpilimumabla sorafenib sonrası karaciğer kanseri |
| 15 Mayıs 2020 | İpilimumabla PD-L1 ≥%1, EGFR/ALK negatif metastatik küçük hücreli dışı akciğer kanseri, birinci basamak |
| 26 Mayıs 2020 | İpilimumab ve 2 kür kemoterapiyle metastatik küçük hücreli dışı akciğer kanseri, birinci basamak |
| 10 Haziran 2020 | Kemoterapi sonrası yemek borusu yassı hücreli kanseri |
| 2 Ekim 2020 | İpilimumabla ameliyat edilemeyen plevral mezotelyoma, birinci basamak |
| 22 Ocak 2021 | Kabozantinible ileri evre böbrek kanseri, birinci basamak |
| 16 Nisan 2021 | Kemoterapiyle mide, bileşke ve yemek borusu adenokanseri, birinci basamak (mide kanserinde ilk immünoterapi) |
| 20 Mayıs 2021 | Kemoradyoterapi ve ameliyat sonrası kalıntı hastalığı olan yemek borusu/bileşke kanserinde adjuvan |
| 19 Ağustos 2021 | Nüks riski yüksek ürotelyal kanserde ameliyat sonrası (adjuvan) |
| 4 Mart 2022 | Kemoterapiyle ameliyat edilebilir küçük hücreli dışı akciğer kanserinde ameliyat öncesi (neoadjuvan) |
| 18 Mart 2022 | Opdualag (nivolumab + relatlimab) ileri evre melanom |
| 27 Mayıs 2022 | Yemek borusu yassı hücreli kanserinde iki birinci basamak rejim (kemoterapiyle veya ipilimumabla) |
| 13 Ekim 2023 | Evre IIB/IIC melanomda ameliyat sonrası (12 yaş ve üstü) |
| 6 Mart 2024 | Sisplatin ve gemsitabinle ürotelyal kanser, birinci basamak |
| 3 Ekim 2024 | Küçük hücreli dışı akciğer kanserinde ameliyat öncesi ve sonrası (perioperatif) tedavi |
| 27 Aralık 2024 | Opdivo Qvantig: deri altı nivolumab (hyaluronidazla), çoğu katı tümör endikasyonunda |
| 8 Nisan 2025 | İpilimumabla MSI-H/dMMR kolorektal kanser, birinci basamak |
| 11 Nisan 2025 | İpilimumabla karaciğer kanseri, birinci basamak |
| Mayıs 2025 | Mide/yemek borusu birinci basamak kullanımı PD-L1 ≥1 tümörlerle sınırlandı |
| 20 Mart 2026 | AVD kemoterapisiyle daha önce tedavi edilmemiş evre III-IV klasik Hodgkin lenfoma (12 yaş ve üstü) |
Bu onayların bazılarını ayrı yazılarda ele aldık: akciğer kanserinde ikili immünoterapi, mezotelyoma, mide kanseri ve karaciğer kanseri. Ameliyat öncesi immünoterapinin genel yerini bu yazımızda özetledik.
Opdivo nasıl uygulanır?
| Kullanım | Doz ve aralık |
|---|---|
| Tek başına (çoğu endikasyon) | 240 mg 2 haftada bir veya 480 mg 4 haftada bir |
| İpilimumabla melanom | İlk 4 doz: nivolumab 1 mg/kg + ipilimumab 3 mg/kg 3 haftada bir; ardından tek başına nivolumab |
| İpilimumabla akciğer kanseri | 360 mg 3 haftada bir + ipilimumab 1 mg/kg 6 haftada bir (gerekirse ilk 2 kür kemoterapiyle) |
| Ameliyat öncesi akciğer kanseri | 360 mg + platinli kemoterapi 3 haftada bir, 3 kür |
- Uygulama: Damardan 30 dakikalık infüzyonla, günübirlik tedavi ünitesinde verilir.
- Süre: İleri evre hastalıkta ilerleme veya kabul edilemez yan etki olana kadar (bazı endikasyonlarda en fazla 2 yıl); ameliyat sonrası tedavide genellikle 1 yıl.
- Deri altı form: ABD'de onaylı Opdivo Qvantig, karın veya uyluk derisi altına birkaç dakikada uygulanır. Türkiye'de ruhsatlı değildir.
Opdivo'nun yan etkileri nelerdir?
ABD ürün bilgisine göre tek başına nivolumabla en sık (%20 ve üzeri) görülen yan etkiler yorgunluk, döküntü, kas-iskelet ağrısı, kaşıntı, ishal, bulantı, halsizlik, öksürük, nefes darlığı, kabızlık, iştahsızlık, sırt ve eklem ağrısı, üst solunum yolu ve idrar yolu enfeksiyonu, ateş, baş ağrısı, karın ağrısı ve kusmadır.
Asıl dikkat edilmesi gereken, bağışıklık sisteminin sağlıklı organlara da saldırmasıyla ortaya çıkan bağışıklık kaynaklı yan etkilerdir. Bunlar tedavinin herhangi bir döneminde, hatta tedavi bittikten aylar sonra ortaya çıkabilir. İpilimumabla birlikte kullanımda daha sık ve daha ağırdır.
| Organ | Belirtiler |
|---|---|
| Bağırsak (kolit) | İshal, karın ağrısı, dışkıda kan veya mukus |
| Akciğer (pnömonit) | Yeni veya artan öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı |
| Karaciğer (hepatit) | Ciltte veya gözde sararma, koyu idrar, sağ üst karın ağrısı |
| Hormon bezleri | Tiroid: halsizlik, kilo değişimi; hipofiz: baş ağrısı, aşırı yorgunluk; şeker hastalığı: çok su içme, sık idrar |
| Böbrek (nefrit) | İdrar azalması, idrarda kan, ayaklarda şişlik |
| Cilt | Döküntü, kaşıntı; nadiren ağır, içi su dolu kabarcıklı döküntü |
Şekil 2 · Yan etkide ne yapmalı?
Bağışıklık kaynaklı yan etkilerde belirtinin şiddetine göre eylem planı.
Bağışıklık kaynaklı yan etkilerin çoğu erken fark edildiğinde kortizonla kontrol altına alınır; kortizona yanıt vermeyen ağır kolitte infliksimab, ağır karaciğer iltihabında mikofenolat gibi ilaçlar hekim kararıyla eklenebilir. Ateş veya ağrı için kendi kendinize ilaç başlamadan önce ekibinize danışın. Yan etkilerin yönetimini immünoterapi yan etkileri yazımızda ayrıntılı anlattık.
Tedavi sırasında hangi kontroller yapılır?
- Her uygulama öncesi: Tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek testleri, kan şekeri.
- Düzenli aralıklarla: Tiroid testleri (TSH, serbest T4) ve gerektiğinde kortizol.
- Görüntüleme: Tedavi öncesinde ve genellikle 8-12 haftada bir BT, MR veya PET-BT. İmmünoterapide tümör ilk görüntülemede büyümüş görünüp sonra küçülebilir (psödoprogresyon); bu nedenle yorumlamayı onkoloğunuz yapar.
Türkiye'de Opdivo: ruhsat, fiyat ve SGK geri ödemesi
| Ürün | Perakende fiyat |
|---|---|
| Opdivo 40 mg/4 mL flakon | 20.449,69 TL |
| Opdivo 100 mg/10 mL flakon | 51.124,29 TL |
| 240 mg'lık bir kür (2 × 100 + 1 × 40 mg) | 122.698,27 TL |
| 480 mg'lık bir kür (4 × 100 + 2 × 40 mg) | 245.396,54 TL |
- Ruhsat: KÜB'de 8 kanser türü yer alıyor: melanom, küçük hücreli dışı akciğer kanseri, plevral mezotelyoma, böbrek kanseri, klasik Hodgkin lenfoma, baş-boyun kanseri, MSI-H kolorektal kanser ve yemek borusu/mide/bileşke kanserleri. Mesane kanseri ve karaciğer kanseri endikasyonları Türkiye'de ruhsatlı değil. Opdualag ve deri altı form Türkiye'de yok.
- SGK: 10 Temmuz 2025 SUT değişikliğiyle nivolumab 15 ayrı durumda ödeme kapsamına alındı. En fazla 3 ay süreli, tıbbi onkoloji uzmanının bulunduğu sağlık kurulu raporuyla, tıbbi onkoloji uzmanlarınca reçete edilir; her rapor yenilemesinde hastalığın ilerlemediği belirtilmelidir. Ocak 2026'da böbrek kanserindeki 65 yaş sınırı kaldırıldı.
| Kanser | SGK'nın ödediği durumlar (özet) |
|---|---|
| Melanom | Birinci basamakta tek başına veya ipilimumabla; ameliyat sonrası evre III/IV'te en fazla 12 ay |
| Böbrek | Birinci basamakta orta/kötü riskte ipilimumabla; anti-VEGF tedavi sonrası tek başına |
| Akciğer (küçük hücreli dışı) | Kemoterapi sonrası tek başına; PD-L1 <%50 birinci basamakta ipilimumab ve 2 kür kemoterapiyle; evre IIIA, PD-L1 ≥%1 ameliyat öncesi 3 kür |
| Mezotelyoma | Epiteloid dışı tipte birinci basamakta ipilimumabla, en fazla 24 ay |
| Mide, bileşke, yemek borusu adenokanseri | HER2 negatif, PD-L1 CPS ≥5, birinci basamakta kemoterapiyle, en fazla 24 ay |
| Yemek borusu yassı hücreli kanseri | Kemoterapi sonrası ikinci basamak |
| Diğer | Platin sonrası 6 ay içinde nükseden baş-boyun kanseri; kemoterapi sonrası MSI-H kolorektal kanser; nakil ve brentuksimab sonrası Hodgkin lenfoma |
Akciğer kanserinde ikinci basamak kullanım için ödeme haberini Şubat 2022'de bu yazımızda duyurmuştuk. Fiyatlar 31 Ağustos 2026 kaydıdır ve değişebilir.
Sık sorulan sorular
- Opdivo kemoterapi mi?
- Hayır. Opdivo, kanser hücresini doğrudan öldürmez; bağışıklık sisteminin frenini kaldırarak tümöre saldırmasını sağlayan bir immünoterapidir. Bazı kanserlerde kemoterapiyle birlikte verilir. Yan etkileri de kemoterapiden farklıdır.
- Opdivo'nun etkisi ne zaman görülür?
- Yanıt genellikle 2-3 ay içinde ilk görüntülemede değerlendirilir. İmmünoterapide bazen tümör önce büyümüş görünüp sonra küçülebilir; bu nedenle tek bir görüntülemeye göre karar verilmez.
- Opdivo tedavisi ne kadar sürer?
- İleri evre hastalıkta ilerleme veya ciddi yan etki olana kadar sürer; bazı kullanımlarda en fazla 2 yıl. Ameliyat sonrası koruyucu tedavide genellikle 1 yıl, ameliyat öncesi tedavide 3 kür verilir.
- Opdivo SGK tarafından karşılanıyor mu?
- Evet, Temmuz 2025'ten bu yana melanom, akciğer, böbrek, mide-yemek borusu, baş-boyun, kolorektal kanser, mezotelyoma ve Hodgkin lenfomada belirli koşullarda, sağlık kurulu raporuyla ödenir. Mesane ve karaciğer kanserinde ödeme yoktur.
Sözlük
- PD-1 / PD-L1
- T hücresindeki PD-1 reseptörü ile hücrelerdeki PD-L1 molekülü; birbirine bağlandığında bağışıklık yanıtını baskılayan kontrol noktası.
- MSI-H / dMMR
- DNA onarım sistemi bozuk tümörler; çok sayıda mutasyon taşıdıkları için immünoterapiye genellikle iyi yanıt verir.
- Bağışıklık kaynaklı yan etki
- Bağışıklık sisteminin sağlıklı organlara saldırmasıyla ortaya çıkan iltihaplanma (kolit, pnömonit, hepatit, tiroidit gibi).
DROZDOGAN Akademi Yorumu
Nivolumab, on yılı aşkın sürede 30'dan fazla FDA kararıyla onkolojinin en geniş kullanım alanına sahip ilaçlarından biri haline geldi.
⚡ Neden önemli
Melanom ve akciğer kanserinde uzun süreli yanıtlar sağladı; artık ameliyat öncesi ve sonrası tedaviyle şifa oranlarını artırmak için de kullanılıyor.
✅ Güncel kanıtlar
Çok sayıda faz 3 çalışmada yaşam süresi ve hastalıksız yaşam süresi uzadı. 2026'da birinci basamak Hodgkin lenfomada kemoterapiyle onay aldı.
⚠️ Sınırlamalar
Hastaların bir bölümü yanıt vermiyor. Küçük hücreli akciğer kanseri ve tek başına karaciğer kanseri onayları, doğrulama çalışmaları başarısız olunca geri çekildi. PD-L1 düşük mide kanserinde yarar sınırlı.
🩺 Pratikte ne yapmalı
- Tedavi öncesi PD-L1, MSI gibi testleri konuşun.
- Yeni ishal, öksürük veya halsizlikte aynı gün arayın.
- Acilde immünoterapi aldığınızı söyleyin.
- Tiroid ve şeker kontrollerini aksatmayın.
❓ Açık sorular
Optimal tedavi süresi, yanıtı önceden gösteren daha iyi biyobelirteçler ve deri altı formun Türkiye'ye gelişi henüz netleşmedi.
Kısa hükmümüz: Nivolumab, doğru hastada uzun süreli kontrol sağlayabilen temel bir immünoterapi. Güvenli kullanımın anahtarı, bağışıklık kaynaklı yan etkilerin erken fark edilmesidir.
- Bu yazı Ekim 2026'da hazırlanmıştır. Endikasyon, doz ve yan etki bilgileri ABD ürün bilgisinin Ağustos 2026 sürümüne; FDA tarihleri FDA, ASCO Post, ONS ve drugs.com kayıtlarına; Türkiye bilgileri Opdivo KÜB'ü, 10 Temmuz 2025 ve 17 Ocak 2026 SUT değişiklikleri ile ilaç fiyat veri tabanlarına dayanır.
- Doğrulanamayanlar: Bazı FDA tarihleri yalnızca drugs.com'dan teyit edilebildi (basın bülteni tarihi bir gün sonra olabilir); 2025'teki PD-L1 kısıtlamasının kesin günü; 29 Ağustos 2026 SUT değişikliğinin nivolumabı etkileyip etkilemediği; TİTCK endikasyon dışı listesindeki nivolumab maddeleri; Şubat 2022 akciğer kanseri ödemesinin mevzuattaki dayanağı.
- Şemalar ve Akademi yorumu bize aittir. Bu yazı kişisel tıbbi tavsiye değildir.
Kaynaklar
- Bristol Myers Squibb. OPDIVO (nivolumab) prescribing information, 08/2026. packageinserts.bms.com
- Opdivo FDA onay tarihçesi. drugs.com
- FDA. Opdivo approvals for early-stage NSCLC, 2022. fda.gov
- FDA. Nivolumab with chemotherapy for previously untreated Hodgkin lymphoma, 2026. fda.gov
- FDA. Nivolumab and hyaluronidase-nvhy subcutaneous injection. fda.gov
- Nivolumab + ipilimumab BRAF V600 wild-type melanoma. ASCO Post, 2015. ascopost.com
- Nivolumab indication in small cell lung cancer withdrawn. ASCO Post, 2021. ascopost.com
- BMS statement on Opdivo monotherapy post-sorafenib HCC U.S. indication, 2021. news.bms.com
- FDA approves nivolumab for adjuvant treatment of urothelial carcinoma. ASCO Post, 2021. ascopost.com
- FDA approves nivolumab with cisplatin and gemcitabine for urothelial carcinoma. ASCO Post, 2024. ascopost.com
- FDA limits pembrolizumab and nivolumab in PD-L1-low stomach cancers. Oncology News Central, 2025. oncologynewscentral.com
- The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2018. nobelprize.org
- Opdivo KÜB. ilacprospektusu.com
- SUT değişikliği, Resmî Gazete 10.07.2025, sayı 32952. lexpera.com.tr
- SUT değişikliği, Resmî Gazete 17.01.2026. saglikaktuel.com
- Opdivo 100 mg fiyat bilgisi. ilacrehberi.com
Bu yazı size yardımcı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardımcı olur.
Okuyucu Yorumları
Yorumunuzu Paylaşın
Adınız ve yorumunuz yalnız yönetici onayından sonra yayımlanır. E-posta adresiniz hiçbir zaman ziyaretçilere gösterilmez.
İlk yorumu siz yazın.