İçeriğe geç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tıbbi Onkoloji Uzmanı

SGK'nın Ödemediği Kanser İlacına Hukuki Yoldan Erişim: Başvuru ve İhtiyati Tedbir

SGK demedii Kanser lacna Hukuki Yoldan Eriim Bavuru htiyati Tedbir  ve dare Mahkemesi 480kb
Bu Makalede

SGK'nın ödeme listesinde olmayan bir kanser ilacının bedeli, bazı durumlarda dava yoluyla SGK'ya karşılatılabilir. Yol, ilacın ruhsat ve ödeme durumuna göre değişir. Gerekiyorsa önce TİTCK onayı alınır, ardından SGK'ya yazılı başvuru yapılır. Ret ya da 60 günlük yanıtsızlıktan sonra dava açılır ve dava sürerken ilacın verilmesi için ihtiyati tedbir ya da yürütmeyi durdurma istenir. Ancak 2025'ten bu yana Yargıtay, hastaya özgü güçlü tıbbi kanıt arıyor.

Hızlı Yanıt · Hekim Özeti
  • Önce SGK'ya yazılı başvuru zorunludur: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 4. maddesine göre dava açmadan önce SGK'ya başvurulmalıdır. SGK 60 gün içinde yanıt vermezse talep reddedilmiş sayılır.
  • Mahkeme hastanın sağlık sosyal güvencesine göre değişir: SGK (4/a) ve Bağ-Kur (4/b) güvencesindeki hastalar ile 2008 sonrası memuriyeti olan, 5510 sayılı Kanun'a tabi hastaların davaları iş mahkemesinde görülür. Emekli Sandığı (5434) kapsamındaki memur ve emekliler ile bakmakla yükümlü oldukları kişilerin davaları idare mahkemesinde görülür. TİTCK'nin endikasyon dışı onay vermemesine ve SUT maddesinin kendisine karşı davalar idari yargıda açılır.
  • Ruhsatsız ilaçta önce TİTCK izni gerekir: Hekim, REÇETEM üzerinden hasta bazlı yurt dışı ilaç kullanım izni alır. Mahkeme kararından sonra İbn-i Sina SGM'de MEDULA'ya 459 kodu tanımlanır ve ilaç TEB üzerinden getirilir.
  • TİTCK onayı tek başına yetmez: Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2025'te şu ölçütleri arıyor: ilacın tıbben zorunlu ve hayati önemde olması, sürekli yarar sağlaması, faz çalışmalarının tamamlanmış olması ve hastanın biyobelirteç uyumu. Bunlar en az 3 üniversite tıbbi onkoloğundan oluşan bir bilirkişi kurulu tarafından değerlendirilmelidir.
Önemli uyarı

Bu yazı hasta, hasta yakını ve onkoloji ekipleri için genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Dava açma kararı, süreler ve masraflar konusunda bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna danışın. Mahkeme kararları her dosyanın kendi koşullarına göre verilir; aynı ilaç için farklı sonuçlar çıkabilir.

Bu rehber nasıl okunur?
  • Serinin son yazısı: Hangi ilacın hangi koşulda ödendiğini SGK kanser ilacı geri ödeme rehberimizde, ruhsatlı olup ödenmeyenleri ruhsatlı ama SGK'nın ödemediği kanser ilaçları yazımızda, ruhsatsız ilaçları ise yurt dışından getirilen kanser ilaçları yazımızda ele aldık. Bu yazı, ödenmeyen ilaç için hukuki yolları anlatıyor.
  • Önce senaryonuzu bulun: Şekil 1 ve hemen altındaki tablo, ilacın durumuna göre hangi adımların gerektiğini gösteriyor.
  • Soru sorun: Sayfadaki yapay zekâ asistanına "SGK'ya başvurduktan kaç gün sonra dava açabilirim?" gibi sorular sorabilirsiniz.

Bu konu neden önemli?

Yeni kanser ilaçlarının önemli bir kısmı Türkiye'de ya hiç ruhsat almadı ya da ruhsat aldığı hâlde SGK'nın ödeme listesine girmedi. Bu ilaçların aylık bedeli çoğu ailenin karşılayamayacağı düzeyde. Yıllardır hastaların bir kısmı ilacı kendi imkânlarıyla alıp SGK'ya dava açtı ya da dava sürerken ilacın SGK tarafından karşılanması için ihtiyati tedbir kararı aldı. Temmuz 2025'te beş immünoterapi ilacı (pembrolizumab, nivolumab, ipilimumab, atezolizumab, durvalumab) geniş endikasyonlarla ödeme kapsamına alınırken Cumhurbaşkanı, "Daha önce hastalarımız bu kanser ilaçlarını kendi imkanları ile temin edip Sosyal Güvenlik Kurumuna dava açıyorlardı" diyerek bu tablonun yaygınlığına işaret etti. Bu ilaçların ödeme koşullarını immünoterapi geri ödeme yazımızda anlattık.

Hukuki yol uzun ve belirsizdir. 2023'ten bu yana Yargıtay'ın ölçütleri belirgin biçimde sıkılaştı. Bugün hastanın lehine karar alabilmesi için "ilaç faydalıdır" demek yetmiyor; ilacın o hastada neden zorunlu olduğunun kanıtlarla gösterilmesi gerekiyor. Bu kanıtın büyük kısmını hastanın onkoloğu hazırlar. Bu nedenle sürecin adımlarını yalnızca hastaların değil, hekimlerin ve onkoloji hemşirelerinin de bilmesi önemlidir.

SGK'nın ödemediği bir kanser ilacı dava yoluyla nasıl karşılatılır?

Gerektiğinde hekim önce Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'ndan (TİTCK) endikasyon dışı ilaç kullanımı ya da yurt dışından ilaç temini için onay alır. Hasta, ilaç bedelinin karşılanması için Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) yazılı olarak başvurur. SGK reddeder ya da 60 gün içinde yanıt vermezse, hastanın sosyal güvenlik statüsüne göre görevli iş ya da idare mahkemesinde dava açılır ve dava süresince ihtiyati tedbir ya da yürütmenin durdurulması istenebilir. Mahkeme, üniversite onkologlarından oluşan bilirkişi heyetinin raporu başta olmak üzere tüm delilleri değerlendirerek karar verir.

Süreç, hastanın mevcut tanısının hekim tarafından değerlendirilmesiyle başlar. Gerekli görülmesi hâlinde hekim tarafından TİTCK'den endikasyon dışı ilaç kullanımına veya yurt dışından ilaç teminine ilişkin gerekli onay alınır. Ardından hasta, ilaç bedelinin SGK tarafından karşılanması talebiyle Kuruma yazılı olarak başvurur. SGK'nın başvuruyu reddetmesi veya başvuruya 60 gün içerisinde cevap vermemesi hâlinde, hastanın sosyal güvenlik statüsüne göre görevli mahkemede dava açılır. Dava süresince ilacın SGK tarafından karşılanmasının sağlanması amacıyla, iş mahkemesinde ihtiyati tedbir; idare mahkemesinde ise yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Yargılama aşamasında mahkemece, ilacın hastanın mevcut hastalığı bakımından tıbben gerekli olup olmadığı ve tedavide kullanılmasının uygunluğu gibi hususların değerlendirilmesi amacıyla üniversitelerin ilgili bilim dallarında görev yapan onkologlardan oluşan bilirkişi heyetinden rapor alınabilir. Mahkeme, bilirkişi raporu başta olmak üzere dosya kapsamındaki tüm delilleri birlikte değerlendirerek uyuşmazlık hakkında karar verir.

Şekil 1 · İlacın durumuna göre dört yol

Her ödenmeyen ilaç için dava gerekmez; bazı durumlarda TİTCK onayı yeterlidir.

ilacın Türkiye'deki durumu nedir?yol, ruhsata ve ödeme listesine göre değişir A · ruhsatlı, KÜB'deki endikasyondaama EK-4/A'da yok ya da SUT'ta koşulu yokTİTCK onayı ödemeyi sağlamazyol: SGK'ya yazı → ret → iş mahkemesi B · ruhsatlı ve EK-4/A'da, KÜB dışı kullanımTİTCK endikasyon dışı onayı alınıronayla SGK çoğu durumda öder; dava gerekmezilaç EK-4/A'da hiç yoksa A yoluna dönülür C · ruhsatsız, TEB listesinde ve EK-4/C'degerekirse TİTCK yurt dışı kullanım iznirapor ve reçeteyle SGK öder; dava gerekmez D · ruhsatsız, TEB listesinde, EK-4/C'de yokTİTCK izni → İbn-i Sina SGM → ret → davakararla İbn-i Sina SGM'de 459 kodu,ilaç TEB üzerinden getirilir
Okunuşu: Yeşil kutulardaki durumlarda (B ve C) uygun TİTCK onayı ve rapor ile SGK öder; dava genellikle gerekmez. Beyaz (A) ve kırmızı başlıklı (D) kutulardaki durumlarda ödeme için hukuki yol gerekir. D yolunda mahkeme kararının uygulanması İbn-i Sina SGM ve TEB üzerinden yürür.
İlacın durumu Örnek TİTCK onayı SGK öder mi? Hukuki yol
Ruhsatlı, EK-4/A ödeme listesinde hiç yok Ekim 2026 itibarıyla trastuzumab derukstekan, abemasiklib KÜB'deki kullanımda gerekmez; KÜB dışı kullanımda gerekir Hayır, hiçbir koşulda (SUT 4.1.9) SGK'ya başvuru, sonra dava
Ruhsatlı ve listede, bu endikasyon KÜB'de var ama SUT'ta koşulu yok Pembrolizumabın SUT'ta yer almayan KÜB endikasyonları Ödemeyi sağlamaz Hayır (SUT 4.1.4(4)-d ve f) SGK'ya başvuru, sonra dava
Ruhsatlı ve listede, endikasyon KÜB'e sonradan eklendi ve geri ödeme başvurusu sürüyor — Hasta bazlı onay gerekir Evet, başvuru sonuçlanana kadar (SUT 4.1.4(4)-e) Genellikle gerekmez
Ruhsatlı ve listede, KÜB dışı kullanım Prospektüste olmayan bir kanser türünde kullanım Endikasyon dışı onay gerekir Onayla ödenir; onay en fazla 1 yıl geçerli (SUT 4.1.4(4)-c) Onay verilmezse idare mahkemesi
Ruhsatsız, TEB listesinde ve EK-4/C'de Lomustin, daktinomisin, pentostatin "1" işaretliyse ya da kullanım şartı dışındaysa gerekir Evet (SUT 4.3) Gerekmez
Ruhsatsız, TEB listesinde, EK-4/C'de yok Tarlatamab, amivantamab, Lonsurf Çoğunda gerekir Hayır (SUT 4.3(3)) SGK'ya başvuru, sonra dava; kararın uygulanması İbn-i Sina SGM ve TEB üzerinden

KÜB: Kısa Ürün Bilgisi, yani ilacın Türkiye'de onaylı endikasyonlarını gösteren resmi belge. Örnekler serinin önceki yazılarındaki 2 Ekim 2026 listelerine dayanır. SUT 4.1.4(4)'ün güncel metninde endikasyon dışı onaylı kullanımda ödemenin dayanağı, maddenin giriş cümlesi ile (g) bendidir. Ödemenin bu iki hükümden çıktığı bizim yorumumuzdur.

1. adım: TİTCK onayı ne zaman gerekir ve nasıl alınır?

TİTCK onayı iki farklı izin için kullanılır. İkisini de hastanın tedavisini yürüten hekim ister; hasta doğrudan başvuramaz. Başvuruları TİTCK bünyesindeki İlaçların Kişisel Tedavide Kullanımını Değerlendirme Komisyonu inceler. Karar hekime bildirilir.

Endikasyon dışı ilaç kullanım onayı Yurt dışı ilaç kullanım izni
Ne zaman? Türkiye'de ruhsatlı bir ilacın KÜB'deki endikasyon ya da doz dışında kullanımı Türkiye'de ruhsatı olmayan ya da piyasada bulunmayan bir ilacın yurt dışından getirilmesi
Dayanak TİTCK Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı Kılavuzu (son değişiklik 8 Şubat 2019) ve SUT 4.1.4(4) Yurt Dışından İlaç Temini Yönetmeliği (RG 3 Şubat 2023) ve TİTCK kılavuzu (12. revizyon, 13 Şubat 2024)
Başvuru kanalı Kılavuza göre REİYS sistemi ya da posta REÇETEM (recetem.enabiz.gov.tr)
Belgeler Talep formu, sağlık kurulu raporu ya da ilaç kullanım raporu, bilgilendirilmiş hasta olur formu, bilimsel literatür, epikriz Sağlık kurulu ya da ilaç kullanım raporu, bilgilendirilmiş hasta olur formu, literatür, epikriz, güncel görüntüleme ve laboratuvar sonuçları
Onaysız kullanım "Ek Onayı Alınmadan Kullanılabilecek Endikasyon Dışı İlaç Listesi"ndeki kullanımlar (onkoloji ek listesi Mart 2023) "Ek Onay Alınmadan Kullanılabilecek Yurt Dışı Etkin Madde Listesi"nde yazılı kullanım şartına uyan hastalar
Geriye dönük onay Tıbbi acil durumlar dışında verilmez. Tedaviye onaydan önce başlanmamalıdır.
Devam Onay süresinin son ayında devam başvurusu yapılır. SGK açısından endikasyon dışı onay en fazla 1 yıl geçerlidir (SUT 4.1.4(4)-c).

Kanser tedavisinde endikasyon dışı kullanım için, tedavi protokolünü ve daha önce uygulanan tedavileri gösteren, tıbbi onkoloji ya da hematoloji uzmanının yer aldığı sağlık kurulu raporu gerekir (SUT 4.2.14(3)). Daktinomisin, lomustin, prokarbazin, melfalan ve mitomisin gibi SUT 4.2.14.A listesindeki eski kemoterapi ilaçları bu şarttan muaftır; tedavi protokolünü gösteren uzman hekim raporuyla endikasyon uyumu aranmadan kullanılabilir.

Terim notu: "endikasyon dışı onay" ve "yurt dışı izni"

TEB'in hasta sayfası, mahkeme kararıyla ilaç alımında istenen TİTCK belgesini "endikasyon dışı onay yazısı" olarak adlandırıyor. Mevzuatta ise ruhsatsız ilaçlar için verilen izin "yurt dışı ilaç kullanım izni"dir. Uygulamada iki belge de aynı komisyondan çıkar ve hasta bazlıdır. Hangi belgenin gerektiğini başvuru öncesinde TEB'e teyit ettirmek iyi olur.

TİTCK onay vermezse ne yapılabilir?

  • Yeniden değerlendirme: Her iki kılavuza göre hekim, bilimsel olarak geçerli gerekçelerle itiraz edebilir. Yurt dışı ilaç kılavuzu bunu, gerekçenin açıklandığı yeni bir başvuru olarak tanımlar. Yeni literatür, biyobelirteç sonucu ya da tedavi seçeneklerinin tükendiğini gösteren belgeler eklenmelidir.
  • İdare mahkemesi: TİTCK'nin ret kararı bir idari işlemdir. Hasta, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açabilir (İYUK madde 7). Genel kurala göre yetkili mahkeme, işlemi yapan idarenin bulunduğu yer olan Ankara'daki idare mahkemeleridir (İYUK madde 32).
  • Yürütmeyi durdurma: İdare mahkemesi, işlemin uygulanması halinde telafisi güç ya da imkânsız zarar doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşulları birlikte varsa yürütmeyi durdurabilir (İYUK madde 27). Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde bu karar, idarenin savunması alınmadan da verilebilir.
  • Örnek kararlar: Hukuk bürolarının yayımladığı bilgilere göre Ankara'daki idare mahkemeleri 12 Nisan 2022'de akciğer kanserinde pembrolizumab, 18 Ekim 2024'te safra yolu kanserinde pertuzumab ve trastuzumab için TİTCK'nin ret işlemlerini iptal etti. Bu kararların tam metinlerini resmi bir kaynakta göremedik.

2. adım: SGK'ya yazılı başvuru nasıl yapılır?

Hastaların dava açmadan önce SGK'ya başvurması zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, madde 4). Yapılan başvuruya altmış gün içinde Kurumca cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Kuruma karşı dava açılabilmesi için taleplerin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır. Başvuruda geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere eklenmez.

  • Nereye? Başvuru yeri üç duruma göre değişir:
    • İlaç Türkiye'de piyasada bulunuyor ve eczane ya da hastane eczanesinden temin edilebiliyorsa, hasta emekli ise hangi sosyal güvenceden yararlandığına bakılmaksızın ikametgâhının bağlı olduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü'ne başvurabilir.
    • Aynı durumda hasta aktif sigortalı ise sigortasının yatırıldığı Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi'ne (SGM) yazılı dilekçeyle başvurur.
    • İlaç yurt dışından Türk Eczacıları Birliği (TEB) aracılığıyla getirilmesi gereken bir ilaçsa, başvurucunun ikametgâhına bakılmaksızın tek yetkili başvuru mercii Ankara İbn-i Sina Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi'dir.
    Dilekçenin evrak kayıt numarası ve tarihi mutlaka alınmalıdır. Davanın konusu, bu tarih ve sayılı kurum işleminin iptalidir; Kurumun 60 günlük cevap verme süresi de bu tarihten itibaren işler.
  • Ne istenir? İlacın tedavi süresince SGK tarafından karşılanması ya da ödenmiş bedellerin hastaya geri verilmesi. İlacın adı, dozu, tedavi süresi ve tahmini bedeli açıkça yazılmalıdır.
  • Eklenecek belgeler:
    • Sağlık kurulu raporu ya da ilaç kullanım raporu ve reçete
    • Patoloji ve gerekiyorsa biyobelirteç sonuçları (ör. PD-L1, HER2, EGFR)
    • Epikriz ve önceki tedavileri gösteren belgeler
    • Varsa TİTCK onay yazısı
    • Ödenmiş faturalar
  • Beklenen yanıt: SGK genellikle, ilacın ödeme listesinde yer almadığı ya da bu endikasyonda ödenmediği gerekçesiyle talebi reddeder. Bu ret yazısı, davanın temel belgesidir.
  • Başvurmadan dava açıldıysa: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu eksikliği tamamlanabilir bir dava şartı olarak görüyor (E.2017/10-2695, K.2020/587). Mahkeme, davayı hemen reddetmek yerine başvurunun yapılması için kesin süre verir. Yine de sağlıklı yol, dava açmadan önce başvurmaktır.
Hukuk bürolarının yayımladığı örnek dilekçeler internette bulunuyor. Ancak SGK'nın resmi bir "ilaç bedeli talep dilekçesi" formu yayımladığını göremedik. Dilekçeyi bir avukatla birlikte hazırlamak, sonraki dava dilekçesiyle uyum açısından yararlıdır.

3. adım: Hangi mahkemeye dava açılır?

Davanın görüleceği mahkeme, hastanın sağlık sosyal güvencesine göre değişir. SGK (4/a) ve Bağ-Kur (4/b) güvencesinden yararlanan ve 5510 sayılı Kanun'a tabi olan (2008 sonrası memuriyeti olan) hastaların süreçleri iş mahkemelerinde yürütülür. Sağlık sosyal güvencesi bakımından Emekli Sandığı (5434) kapsamında yararlanan memur ve emekliler ile bakmakla yükümlü oldukları kişilerin süreçleri ise idare mahkemelerinde yürütülür. TİTCK'nin ilgili ilacın kullanımına endikasyon dışı onay vermemesi durumunda dava idare mahkemesinde açılır. SUT maddesinin kendisine karşı da idari yargıda dava açılır; ülke çapında uygulanan düzenleyici bir işlem olduğu için bu davalara ilk derece olarak Danıştay bakar.

Uyuşmazlık Mahkeme Dayanak ve süre
SGK'nın ilaç bedelini ödememesi (4/a, 4/b sigortalılar, genel sağlık sigortalıları, 2008 sonrası memurlar ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler) İş mahkemesi (adli yargı) 5510 s.K. md. 101; 7036 s.K. md. 5. Önce SGK'ya başvuru zorunlu. Zorunlu arabuluculuk aranmaz.
SGK'nın ödememesi; hasta 5510 öncesi Emekli Sandığı (5434) iştirakçisi ya da onun bakmakla yükümlü olduğu kişi İdare mahkemesi 5510 s.K. geçici md. 4; 7036 s.K. md. 5(1)-b. Uyuşmazlık Mahkemesi 2026/77 E., 2026/121 K.
TİTCK'nin endikasyon dışı ya da yurt dışı ilaç iznini vermemesi İdare mahkemesi (genellikle Ankara) İYUK md. 7 ve 32; tebliğden itibaren 60 gün
SUT'taki bir ilaç maddesinin kendisi (herkes için iptal) İdari yargı (ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemlerde ilk derece Danıştay) 2575 s.K. md. 24(1)-c

Uyuşmazlık Mahkemesi 2025 ve 2026'da sacituzumab govitecan, olaparib ve pembrolizumab gibi kanser ilaçlarına ilişkin davaların, 5434 kapsamında olmayan hastalar için iş mahkemesinde görülmesi gerektiğine karar verdi (2025/365 E., 2025/483 K.; 2026/45 E., 2026/50 K.; 2025/688 E., 2025/747 K.). Aynı mahkeme, eşi 5434 kapsamında olan bir hastanın Keytruda davasında ise idari yargıyı görevli buldu (2026/77 E., 2026/121 K.). Hastanın hangi sigorta kapsamında olduğu, dava açmadan önce netleştirilmelidir. Yanlış mahkemede açılan dava, aylar kaybettirebilir.

Hangi şehirde? 7036 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre yetkili iş mahkemesi, davalının yerleşim yeri ya da işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Uygulamada bu, genellikle ret yazısını veren SGK biriminin bulunduğu ildir. Bunun her durumda hastanın kendi ili olduğunu gösteren bir Yargıtay kararı bulamadık; yetki konusunu avukatınızla netleştirin.

Danıştay yolu: bir SUT kuralının iptali

SUT'taki bir ilaç kısıtlaması herkes için iptal ettirilebilir. Danıştay 10. Dairesi 14 Kasım 2023'te (2019/10235 E., 2023/6829 K.), nivolumabın ipilimumabla ardışık ya da birlikte kullanımında bedelin ödenmeyeceğine ilişkin SUT hükmünü iptal etti. Gerekçe, SGK'nın 5510 sayılı Kanun'un 63. maddesinin zorunlu kıldığı Sağlık Bakanlığı görüşünü almamış olmasıydı. Aynı kararda hastanın kişisel ödeme talebi, iş mahkemesinin görev alanında olduğu için incelenmedi. Danıştay yolu bireysel hastadan çok hekim dernekleri ve hasta örgütleri için uygundur.

4. adım: İhtiyati tedbir nedir, nasıl istenir?

Bir ilaç davası iş mahkemesinde genellikle aylar, istinaf ve temyizle birlikte yıllar sürer. Kanser hastası için bu süre çoğu zaman beklenemeyecek kadar uzundur. İhtiyati tedbir, dava sonuçlanana kadar ilacın SGK tarafından karşılanmasını sağlayan geçici bir karardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 389-399. maddelerinde düzenlenir.

Konu Kural HMK maddesi
Koşul Gecikme nedeniyle ciddi bir zararın doğacağından ya da hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından endişe edilmesi 389
İspat Tam ispat değil, "yaklaşık ispat" yeterlidir 390/3
Hız Zorunlu hâllerde hâkim SGK'yı dinlemeden karar verebilir 390/2
Teminat Kural olarak teminat istenir; mahkeme gerekçesini yazarak teminatsız karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan kişiden teminat istenmez 392
Ret kararı Bölge adliye mahkemesine başvurulabilir; bu başvuru öncelikle incelenir ve kesin karara bağlanır 391/3
SGK'nın itirazı Aksine karar verilmedikçe itiraz uygulamayı durdurmaz 394
Süre Aksi belirtilmedikçe tedbir, nihai karar kesinleşinceye kadar devam eder 397/2

Uygulamada ilaç davalarında tedbir kararları çoğunlukla teminatsız veriliyor; örneğin Bursa 18. İş Mahkemesi 11 Aralık 2024'te atezolizumab için teminatsız tedbir kararı verdi. Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi ise 17 Nisan 2025'te ilk derece mahkemesinin ret kararını kaldırarak trastuzumab derukstekanın rapor süresince SGK tarafından karşılanmasına kesin olarak hükmetti. Hukuk bürolarının aktardığına göre tedbir kararı genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde çıkıyor; bu konuda resmi bir istatistik yok.

Yargıtay'ın tedbir için aradığı belge

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığını 6 Aralık 2024 tarihli kararlarıyla (2023/8095 E., 2024/12495 K. ve 2024/6734 E., 2024/12498 K.) Ankara Bölge Adliye Mahkemesi'nin görüşü yönünde giderdi. Buna göre davayı esastan çözecek nitelikte bir tedbir için dosyada yeterli tıbbi kanıt bulunmalıdır. Aranan kanıt, ilaç kullanılmazsa hastanın sağlığında ciddi, hızlı ve geri dönüşü olmayan bir bozulma olacağını ya da yaşamının tehlikeye gireceğini gösteren, kabul görmüş bir tıbbi otorite raporudur. Hekim raporunun bu noktayı açık ve gerekçeli biçimde yazması, tedbir şansını doğrudan etkiler.

Dava kaybedilirse tedbirle verilen ilacın bedeli geri istenir mi?

Tedbir kararları, gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda mahkemelerin davacının sunduğu belgeleri inceleyerek, uygun görmesi hâlinde verdiği ara kararlardır. Mahkeme bu kararları nihai incelemeyi yapmadan verir. Dosyanın bilirkişi heyetine gönderilmesi gibi gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ilacın hastanın tedavisinde kullanımının uygun olup olmadığına göre dava kaybedilebilir ve bu durumda SGK'nın tedbir kararıyla ödediği ilaç bedellerinin iadesi istenebilir. Bazı tedbir kararlarında da ilaç bedelinin "ileride gerektiğinde sorumlusundan alınmak üzere" ödenmesine hükmediliyor. Bu konuda dava açmadan önce bir avukata danışılmasını öneririz.

İdare mahkemesinde geçici koruma: yürütmeyi durdurma

Davası idare mahkemesinde görülen hastaların (5434 kapsamındakiler ve TİTCK'ye karşı açılan davalar) açtığı davalarda verilecek geçici korumanın adı yürütmeyi durdurma kararıdır. Koşullar daha ağırdır: telafisi güç ya da imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır (İYUK madde 27). Davalı idare karara itiraz edebilir; ancak SGK, mahkemenin verdiği kararı gecikmeksizin uygulamakla yükümlüdür (İYUK madde 28).

Şekil 2 · TİTCK onayından kararın uygulanmasına yedi adım

Adımlar, iş mahkemesinde açılan tipik bir ilaç davası için gösterilmiştir.

1 · TİTCK onayı (gerekiyorsa)hekim başvurur; endikasyon dışı ya dayurt dışı kullanım izni; en fazla 1 yıl 2 · SGK'ya yazılı başvuruilaç bedelinin karşılanması istenir;ret yazısı ya da 60 gün yanıtsızlık 3 · dava ve ihtiyati tedbir talebiiş mahkemesi (çoğu hasta) ya daidare mahkemesi (5434 kapsamındakiler) 4 · tedbir kararıiş mahkemesinde ihtiyati tedbir,idare mahkemesinde yürütmeyi durdurma 5 · bilirkişi incelemesien az 3 üniversite tıbbi onkoloğu;faz çalışmaları, biyobelirteç, yarar 6 · karar, istinaf, temyizbaşvuru süreleri tebliğden itibaren2 hafta; son söz Yargıtay 10. HD 7 · kararın uygulanmasıruhsatlı ilaç: SGM ve hastane, MEDULA kaydıruhsatsız ilaç: İbn-i Sina SGM 459 kodu ve TEB
Okunuşu: Süreç TİTCK onayıyla (gerekiyorsa) başlar ve SGK'ya yazılı başvuruyla devam eder. Ret ya da 60 günlük yanıtsızlıktan sonra dava açılır ve aynı dilekçede tedbir istenir. Ara karar iş mahkemesinde ihtiyati tedbir, idare mahkemesinde yürütmeyi durdurma adını alır. Esas hakkındaki karar bilirkişi raporuna dayanır. Kararın uygulanması, ilacın ruhsatlı olup olmamasına göre farklı birimlerden yürür (yeşil kutu).

5. adım: Esas davada Yargıtay ne arıyor?

Yargıtay, Sağlık Uygulama Tebliği'ni (SUT) ilaç bedellerinin karşılanması bakımından mutlak ve değişmez bir sınır olarak kabul etmiyor; SUT kapsamında bulunmayan bir ilacın, somut olayın özellikleri ve tıbbi gereklilikler dikkate alınarak SGK tarafından karşılanmasına karar verilebileceğini kabul ediyor. Bununla birlikte, özellikle 2023 sonrasında verilen kararlarda, yalnızca Anayasa'da güvence altına alınan yaşam ve sağlık hakkına ilişkin genel nitelikteki değerlendirmelerin, tek başına SGK'nın ilaç bedelini karşılama yükümlülüğünü doğurmayacağı açıkça ortaya konuldu. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2025 tarihli kararlarına göre SGK'nın ödeme yükümlülüğünün doğabilmesi için ilacın "tıbben ve fennen zorunlu, hayati öneme haiz ve özellikle sürekli olarak etkin ve yararlı olması ile birlikte bütün faz çalışmalarını tamamlanmış, tıbbi otoritelerce kabul görmüş bir ilaç olması ve davalı Kurumun kabul edilebilir itiraz ve çekincelerinin bulunmaması" gerekir.

Bu itibarla, ilacın SUT'ta yer almaması tek başına talebin reddi için yeterli olmadığı gibi, yalnızca hastalığın hayati öneme haiz olduğunun ileri sürülmesi de yeterli değildir. İlacın somut hasta bakımından zorunluluğu, etkinliği ve yararlılığı ile mevcut tedavilere kıyasla sağladığı tıbbi faydanın bilimsel ve somut delillerle ortaya konulması gerekir.

Mahkemenin incelemesi gerekenler

  • Bilirkişi kurulu: Üniversitelerin tıbbi onkoloji anabilim dallarından en az 3 kişilik bilirkişi kurulu raporu alınmalı. Genel ve soyut ifadeler içeren raporlara dayanan kararlar bozuluyor.
  • Kanıt düzeyi: İlacın faz çalışmalarını tamamlayıp tamamlamadığı. Mahkemeler bu konuda TİTCK'ye ve SGK'ya yazı yazıyor.
  • Hastaya özgü uyum: Kanser türü, evre, önceki tedavi basamakları ve PD-L1 gibi biyobelirteçlerin ilacın onaylı kullanımına uygunluğu.
  • Karşılaştırma: İlacın SGK'nın zaten ödediği tedavilere göre sürekli olarak daha etkili ve yararlı olup olmadığı. Kısa süreli yaşam kalitesi artışı tek başına yeterli görülmüyor.
  • Tarih: Tedavi tarihinde ilacın ya da endikasyonun SUT'ta ödenip ödenmediği.
  • TİTCK onayı: Gerekli bir belge, ancak tek başına ödeme yükümlülüğü doğurmuyor. Hukuk Genel Kurulu'nun 22 Kasım 2023 kararında TİTCK onayı olduğu hâlde hastanın lehine verilen karar bozuldu.

"İyileşme" ölçütü de netleşti. 10. Hukuk Dairesi 19 Şubat 2024'te (2023/13865 E., 2024/1437 K., hukuk bürosu aktarımı) iyileşmenin "mutlak bir şifa anlamına gelmez" olduğunu belirtti. Mevcut tedavilere göre sürekli olarak daha etkili ve yararlı olduğunun ve kullanımının tıbben zorunlu olduğunun tıbbi yöntemlerle gösterilmesini yeterli saydı.

Türkiye'de durum: Yargıtay içtihadı 2023-2026
22 Kasım 2023
Hukuk Genel Kurulu pembrolizumab, akciğer
2022/1137 E., 2023/1112 K. İlacın hayati öneme haiz ve kullanımının zorunlu olduğunun, iyileşmeye katkısının üniversite tıbbi onkoloji sağlık kurulu raporuyla saptanması gerektiği vurgulandı; hastanın lehine verilen karar oy çokluğuyla bozuldu.
19 Şubat 2024
"Mutlak şifa" aranmaz 10. HD
İyileşme kavramının kesin tedavi anlamına gelmediği, mevcut tedavilere göre sürekli üstünlüğün yeterli olduğu belirtildi.
6 Aralık 2024
Tedbir için tıbbi otorite raporu 10. HD
Bölge adliye mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığı giderildi; davayı esastan çözecek tedbir için güçlü tıbbi kanıt şartı getirildi.
14 Nisan - 1 Aralık 2025
"Bilimsel filtre" nivolumab, pembrolizumab, ribosiklib, avelumab
Faz çalışmalarının tamamlanması, en az 3 üniversite onkoloğu, biyobelirteç uyumu ve sürekli yarar ölçütleri yerleşti. Avelumab kararında (2025/883 E., 2025/16497 K.) TİTCK izninin tek başına yeterli olmadığı vurgulandı.
13 Nisan 2026
Hastanın lehine onama pembrolizumab, tiroid
2026/528 E., 2026/4565 K. Basına yansıyan bilgiye göre ilacın hastanın yaşam süresini 2020'den 2025'e uzattığını belgeleyen rapor esas alınarak SGK'nın ödemesine ilişkin karar onandı.

Basında bu dönem, "ilacın bedelini sonra alırım" döneminin sona ermesi olarak yorumlandı. Bir hukukçunun değerlendirmesiyle soru artık "İlaç hayati öneme sahip mi?" değil, "Bu hastanın somut durumunda kullanım güncel ölçütleri karşılıyor mu?" sorusudur.

Onkoloğun raporunda neler yer almalı?

Davayı kazandıran ya da kaybettiren belge çoğu zaman hekim raporudur. Yargıtay'ın aradığı ölçütler dikkate alındığında raporda şunların açıkça yazılması yararlıdır:

  • Tanı ve evre: Patoloji tarihi ve numarası, evre, metastaz yerleri.
  • Önceki tedaviler: Her basamakta kullanılan ilaçlar, tarihleri ve yanıtı; SGK'nın ödediği seçeneklerin neden tükendiği ya da uygun olmadığı.
  • Biyobelirteç: İlacın kullanımı için gereken test (ör. PD-L1, HER2, EGFR, BRCA) ve sonucu, mümkünse akredite laboratuvar bilgisiyle.
  • Kanıt: İlacın bu durumda kullanımını destekleyen faz 3 çalışması ve FDA/EMA onayı; kılavuz önerisi.
  • Beklenen yarar: Çalışmada gösterilen yaşam süresi ya da hastalık kontrolü kazancı; mevcut tedaviye göre üstünlüğü.
  • Aciliyet: İlaç verilmezse hastanın sağlığında ciddi, hızlı ve geri dönüşü olmayan bir bozulma beklendiği ve gerekçesi.
  • Tedavi devam ediyorsa: Görüntüleme ve laboratuvar sonuçlarıyla belgelenmiş yanıt. 2026'daki onama kararında belgelenmiş uzun süreli yarar belirleyici oldu.

6. adım: Mahkeme kararından sonra ilaç nasıl temin edilir?

Türkiye'de ruhsatlı ilaçlar

  • MEDULA kaydı: SGK, mahkeme kararlarını kişi bazında MEDULA'ya kaydediyor. Reçete ve raporda "Mahkeme Kararı" seçeneği bulunuyor (MEDULA reçete ve rapor web servisleri kılavuzu, değişiklik 12 Aralık 2023).
  • Karar SGM'ye iletilir: Mahkeme genellikle hastanın bağlı olduğu SGM'ye müzekkere yazar. Hasta ya da avukatı, kararın bir örneğini SGM'ye ve tedavi gördüğü hastaneye de vermelidir.
  • Hastanede verilen ilaçlar: Pembrolizumab, nivolumab, ipilimumab, atezolizumab ve durvalumab SUT 4.2.14.C(5) gereği yalnızca hastanelerce temin edilerek yatarak tedavide kullanılabiliyor. Eczacı odalarının Temmuz-Ağustos 2025'te aktardığı SGK bildirimine göre bu ilaçların eczanelerdeki MEDULA kartları kapatıldı. SUT koşulları dışındaki kullanımda mahkeme kararı hastanın SGM'sine gönderiliyor ve hastanede hasta bazında bir "mahkeme kararı ile kullanım kodu" açılıyor. Bu ilaçlar eczaneden faturayla alınırsa bedeli şahıs ödemesi olarak geri verilmiyor.
  • Eczaneden alınan ilaçlarda geri ödeme: SGK'nın Süreyyapaşa SGM hizmet standartları tablosunda "Mahkeme Kararı ile Ödenen İlaçlar için Şahıs Ödemesi" ayrı bir işlem olarak yer alıyor; işlem 15 iş gününde tamamlanıyor. İstenen belgeler:
    • Reçete aslı ve fatura aslı
    • Mahkeme kararı
    • Rapor fotokopisi
    • Tedaviyle ilgili diğer belgeler (tedavi protokolü, endikasyon dışı kullanım izni)
    • Manuel karekod sonlandırma çıktısı
    • Kimlik fotokopisi ve dilekçe
    Ödeme, e-Devlet'teki "Şahıs Ödemeleri Banka Hesabı Tanımlama" hizmetiyle bildirilen hesaba yapılır.

Türkiye'de ruhsatı olmayan ilaçlar: İbn-i Sina SGM ve TEB

Mahkeme kararıyla yurt dışından ilaç alacak hasta, öncelikle SGK'nın Ankara'daki İbn-i Sina Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi'ne başvurmalı ve Kurumun yapacağı değerlendirme sonucunda ilacın karşılanıp karşılanmayacağına ilişkin yazıyı almalıdır. İbn-i Sina SGM ilacın karşılanmayacağını bildirirse, hastanın sosyal güvencesine göre dava açılır. Davada alınan karar İbn-i Sina SGM'ye bildirilerek MEDULA sistemine 459 kodunun tanımlanması sağlanır. Hastanın T.C. kimlik numarasına 459 kodu işlendikten sonra şu belgelerle Türk Eczacıları Birliği (TEB) merkez ya da şubelerine elden veya kargoyla başvurulur:

  • Manuel düzenlenmiş reçete ve rapor aslı (e-reçete ve e-rapor çıktısı da olabilir)
  • Mahkeme kararı
  • TİTCK'nin onay yazısı (TEB'in "Yurt Dışı Aktif İlaç Listesi"nde onay şartı bulunan ilaçlarda)
  • Başvuru dilekçesi

E-reçetesi, e-raporu ve TİTCK onayı olan hastalar ithalilacrecete.teb.org.tr adresinden de başvurabilir. TEB'e göre mahkeme kararıyla ilaç alacak hastalarda reçete 90 gün geçerlidir. Rapor ise kanser tanısında en fazla 1 yıl, diğer tanılarda en fazla 2 yıl geçerli olabilir. TEB'in ilacı temin süresi, ilacın TEB'in stokunda olup olmamasına göre değişir. İlaç stokta varsa, belgelerin TEB'e ulaştığı tarihten itibaren en geç 1 hafta içinde soğuk zincir koşullarına uygun olarak kargoyla hastaya gönderilir. Stokta yoksa TEB ortalama 4-8 haftalık bir tedarik süresi verir.

İbn-i Sina SGM iletişim bilgileri

Adres: Ehlibeyt Mah. Cevizlidere Cad. No:20 Çankaya/Ankara. Telefon: 0312 583 38 00 (eczacı odası duyurusu, 2020). SGK'nın sayfasına göre yurt dışı ilaç temini, TEB ile birlikte Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü bünyesindeki bu merkez tarafından yürütülür. Merkezin SGK adına temin ettiği ilaçlar için e-Devlet'te "Yurt Dışından Getirilen İlaçların Başvurusu" hizmeti bulunuyor. Başvuru öncesinde merkezi arayarak güncel belge listesini teyit edin.

İlacın bedelini zaten ödediyseniz geri alabilir misiniz?

Evet, dava yoluyla istenebilir; ancak aynı Yargıtay ölçütleri uygulanır. Bu nedenle "şimdi kendim alayım, sonra mahkemeden geri alırım" yaklaşımı 2025'ten bu yana daha risklidir. Ödenmiş bedel için de önce SGK'ya yazılı başvuru yapılır, faturalar eklenir. Örneğin Samsun 3. İdare Mahkemesi, 5434 kapsamındaki bir hastanın varislerine yaklaşık 1,4 milyon TL pembrolizumab bedelinin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine karar verdi.

  • Zamanaşımı: Hasta alacakları için geçerli süreyi resmi metinde doğrulayamadık. Bir SGK genelgesi 5510 sayılı Kanun'un 97. maddesindeki 2 yıllık süreye atıf yapıyor. Bazı avukatlar 5 yıl diyor. Faturaları saklayın ve başvuruyu geciktirmeyin.
  • EK-4/C'deki ilaçlar: Yurt dışı ilaç listesinde olan bir ilacı hasta kendi imkânıyla aldıysa dava gerekmez. Bedel, ilacın SGK'ya maliyetini aşmamak üzere banka aracılığıyla ödenir (SUT 4.3(4)). Başvuru, ilacın hangi ülkeden ve ne bedelle getirildiğini gösteren faturayla İbn-i Sina SGM'ye yapılır.
  • Hasta dava sırasında yaşamını yitirirse: Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 14 Nisan 2025'te (2025/1511 E., 2025/5736 K.), hastanın dava sırasında yaşamını yitirmesiyle davanın konusuz kalmadığını, ödenmiş ilaç bedeli talebinin incelenmesi gerektiğini belirtti.

Masraflar, süreler ve ücretsiz hukuki destek

Kalem Ne bilinmeli?
Harç SGK'nın taraf olduğu davalarda SGK harçtan muaftır (5502 s.K. md. 36). Davacı hasta için genel bir harç muafiyeti bulamadık.
Adli yardım Masrafları karşılayamayan kişi mahkemeden adli yardım isteyebilir (HMK 334-335). Adli yardımdan yararlanan kişi teminat göstermez ve masraflardan geçici olarak muaf olur.
Baro adli yardım bürosu Her baronun adli yardım bürosu, ücretsiz avukat desteği için başvuru alır. 2024 değişikliğiyle başvuruda taahhütname isteniyor; davada kazanılan paranın %5'i baroya ödeniyor.
Bilirkişi ücreti Yargılama giderlerine dahildir ve genellikle davacı tarafından peşin yatırılır.
Dava kaybedilirse Yargılama giderleri ve SGK lehine vekâlet ücreti, aleyhine karar verilen tarafa yüklenir (HMK 326).
Kanun yolu süreleri İstinaf ve temyiz, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta (HMK 345 ve 361). Anayasa Mahkemesi'nin 26 Şubat 2026 kararıyla, istinafın kabul edildiği davalarda parasal sınırın altında da temyiz yolu açıldı.

Ücretsiz danışmanlık: Türk Kanser Derneği, kanser hastalarına sosyal güvenlik ve sigorta konularında ücretsiz hukuki danışmanlık veriyor (tel. 0212 238 30 30). Hastanelerin sosyal hizmet birimleri de başvuru belgelerinin hazırlanmasında yardımcı olabilir.

Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Yargı yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir. Anayasa Mahkemesi, dava sürecinde acil durumlarda tedbir de verebilir. Örneğin Hüsnü Esen başvurusunda (2021/2260) 29 Mart 2021'de pembrolizumab için tedbir talebi kabul edildi. Başka başvurularda ise tedbir talebi reddedildi. Kanser ilacına ilişkin bir başvuruda esastan hak ihlali kararı bulamadık. Ödeme listesinde olmayan bir aşıya ilişkin 2026 kararında (2024/48161) Mahkeme, ihlal olmadığına karar verdi ve devletin bu alandaki takdir yetkisini vurguladı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Hristozov ve Diğerleri - Bulgaristan kararında (2012) onaysız ilaca erişimin belirli bir biçimde düzenlenmesini zorunlu görmedi ve devletlere geniş takdir alanı tanıdı. Yargıtay da 2025 kararlarında bu içtihada atıf yapıyor. Basına yansıyan bir 2019 olayında AİHM, Türkiye'deki bir kanser hastası için geçici tedbir kararı verdi; ancak başvuru numarası ve tarihler kaynaklar arasında tutarsız.

Dava dışında hangi seçenekler var?

  • Klinik araştırma: Hastanın tümör tipine ve biyobelirteçlerine uygun bir klinik araştırma, ilaca ücretsiz erişim sağlayabilir. Araştırmaların işleyişini faz 1 klinik araştırma yazımızda anlattık.
  • İnsani amaçlı erken erişim programı: TİTCK'nin 2023 kılavuzuna göre Türkiye'de ruhsatı olmayan ve dünyada en az faz 2 araştırmaları tamamlanmış ilaçlar, firmanın başvurusuyla açılan programlar aracılığıyla ücretsiz verilebilir. Başvuruyu hasta değil firma yapar; hastanın programa alınmasına hekim karar verir.
  • EK-4/C'ye ekleme başvurusu: Ruhsatsız bir ilacın yurt dışı ilaç listesine alınması için üçüncü basamak resmi hastanede düzenlenmiş sağlık kurulu raporu ve reçeteyle SGK'ya başvurulabilir (SUT 4.3(3)).
  • Geri ödeme listesine alınma talebi: SGK İlaç Geri Ödeme Yönetmeliği, firma dışındaki kurum ve kişilerin başvurularının da komisyon gündemine alınacağını belirtiyor. Başvurular mart, temmuz ve kasım aylarının son iş gününe kadar yapılır. Alternatif geri ödeme yoluna ise yalnızca firmalar ve kamu kurumları başvurabiliyor.
  • Ruhsatlı ve satışta olan ilacı kendi imkânıyla almak: Hekimin reçetesiyle eczaneden alınabilir. Yeni ilaçların Türkiye'deki ruhsat ve fiyat durumunu onkoloji ilaç fiyatları yazımızda izleyebilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • SGK'ya başvurmadan dava açmak: Mahkeme süre verir, ancak zaman kaybedilir. Önce yazılı başvuru yapın ve evrak numarasını alın.
  • Yanlış mahkemeye gitmek: Hasta 5434 kapsamında memur ya da emekliyse, ya da böyle birinin bakmakla yükümlü olduğu kişiyse dava idare mahkemesinde açılır.
  • TİTCK onayı alınmadan tedaviye başlamak: Onay tıbbi acil durumlar dışında geriye dönük verilmez. Ruhsatsız ilaçta TEB de onay olmadan sipariş almaz.
  • Genel ifadeli hekim raporu: "İlaç hasta için faydalıdır" cümlesi yetmez. Biyobelirteç, önceki tedaviler, kanıt düzeyi ve aciliyet ayrı ayrı yazılmalıdır.
  • Onay ve rapor sürelerini kaçırmak: TİTCK onayı en fazla 1 yıl, mahkeme kararlı reçete 90 gün geçerlidir. Devam başvuruları süre bitmeden yapılmalıdır.
  • Hastane ilacını eczaneden almak: Hastanede kullanılması zorunlu ilaçlar eczaneden faturayla alınırsa bedeli geri ödenmeyebilir.

Sık sorulan sorular

SGK'nın ödemediği kanser ilacı için dava açmadan önce ne yapmak gerekir?
Önce SGK'ya yazılı başvuru yapılmalıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre bu başvuru zorunludur. SGK 60 gün içinde yanıt vermezse talep reddedilmiş sayılır. İlaç ruhsatsızsa ya da prospektüs dışı kullanılacaksa, hekimin TİTCK'den onay alması da gerekir.
Kanser ilacı davası hangi mahkemede açılır?
Mahkeme, hastanın sağlık sosyal güvencesine göre değişir. SGK (4/a) ve Bağ-Kur (4/b) güvencesindeki hastalar ile 5510 sayılı Kanun'a tabi, 2008 sonrası memuriyeti olan hastaların davaları iş mahkemesinde görülür. Emekli Sandığı (5434) kapsamındaki memur ve emekliler ile bakmakla yükümlü oldukları kişilerin davaları idare mahkemesinde görülür. TİTCK'nin endikasyon dışı onay vermemesine ve SUT maddesinin kendisine karşı davalar idari yargıda açılır.
İhtiyati tedbir kararı ne kadar sürede çıkar?
Resmi bir süre yoktur. Hukuk bürolarının aktardığına göre tedbir kararları genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde çıkıyor. Yargıtay, davayı esastan çözecek bir tedbir için ilaç verilmezse sağlıkta ciddi, hızlı ve geri dönüşü olmayan bir bozulma olacağını gösteren tıbbi otorite raporu arıyor.
TİTCK onayı alınan ilacı SGK ödemek zorunda mı?
Her zaman değil. İlaç ödeme listesindeyse ve kullanım prospektüs dışıysa, onayla birlikte SGK genellikle öder. İlaç listede hiç yoksa ya da yurt dışı ilaç listesinde (EK-4/C) değilse onay ödemeyi sağlamaz. Yargıtay da dava açıldığında TİTCK onayını tek başına yeterli görmüyor.

Sözlük

İhtiyati tedbir
Dava sonuçlanana kadar hakkın korunması için mahkemenin verdiği geçici karar. İlaç davalarında, dava sürerken ilacın SGK tarafından karşılanmasını sağlar.
Yürütmeyi durdurma
İdare mahkemesinin, dava sonuçlanana kadar bir idari işlemin uygulanmasını durdurduğu geçici karar.
Yaklaşık ispat
Tedbir aşamasında istenen ispat düzeyi. Hakkın var olduğunun kuvvetle muhtemel görünmesi yeterlidir.
Bilirkişi kurulu
Mahkemenin teknik konularda görüşünü aldığı uzmanlar. Kanser ilacı davalarında Yargıtay, üniversite tıbbi onkoloji bölümlerinden en az 3 kişilik kurul istiyor.
İstinaf ve temyiz
İlk derece mahkemesi kararına karşı bölge adliye (ya da idare) mahkemesine yapılan başvuru istinaf, bunun kararına karşı Yargıtay'a (ya da Danıştay'a) yapılan başvuru temyizdir.
Endikasyon dışı onay
Türkiye'de ruhsatlı bir ilacın prospektüs dışındaki kullanımı için TİTCK'nin hasta bazında verdiği izin.
Yurt dışı ilaç kullanım izni
Türkiye'de ruhsatı olmayan bir ilacın yurt dışından getirilip kullanılması için TİTCK'nin hasta bazında verdiği izin.
5434 sayılı Kanun kapsamı
2008'deki sosyal güvenlik reformundan önce Emekli Sandığı'na tabi olan memurlar ve emekliler. SGK ile uyuşmazlıkları idari yargıda görülür.
İbn-i Sina SGM
SGK Ankara İl Müdürlüğü'ne bağlı, yurt dışı ilaç temininde görevli Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi. Mahkeme kararıyla getirilecek ilaçlarda MEDULA'ya 459 kodu burada tanımlanır.

DROZDOGAN Akademi Yorumu

Dava, bir tedavi planının parçası olmamalı; ödeme sisteminin geride kaldığı durumlarda son çare olmalıdır. Ama bu çareye başvurulacaksa, kanıtın gücü sonucu belirler.

⚡ Neden önemli

Ödeme listesine girmemiş etkili bir ilaç, birçok hasta için tedavi seçeneğinin tümüyle kapanması demektir. Hukuki yol, bu boşlukta hastanın elindeki sınırlı ama gerçek bir imkândır. 2025'te beş immünoterapinin ödeme kapsamına alınması, yıllarca süren bireysel davaların sistemi nasıl zorladığını da gösterdi.

✅ Güçlü yönler

Türk hukuku, SUT'u mutlak bir sınır olarak görmüyor. İhtiyati tedbir, dava sürerken tedaviye erişimi sağlayabiliyor. Yargıtay'ın 2026'daki onama kararı, belgelenmiş uzun süreli yarar varsa hastanın lehine sonuç alınabildiğini gösteriyor.

⚠️ Sınırlamalar

Süreç uzun, sonucu belirsiz ve masraflı. Yargıtay'ın 2023'ten sonraki kararları, faz çalışmaları ve biyobelirteç gibi ölçütleri sıkılaştırdı; bazı bölge adliye mahkemeleri tedbir vermekte çok daha temkinli. Dava kaybedilirse yargılama giderleri ve tedbirle ödenen bedelin geri istenmesi riski konuşulmalı. Aynı ilaç için farklı mahkemelerden farklı sonuçlar çıkabiliyor.

🩺 Pratikte

Hekimler için en önemli katkı, Yargıtay'ın ölçütlerine yanıt veren, hastaya özgü ve kanıta dayalı bir rapor yazmaktır. Önceki tedaviler, biyobelirteç sonucu, faz 3 kanıtı, beklenen yarar ve aciliyet ayrı ayrı belirtilmelidir. Hastalar için ilk adım, ilacın durumunu doğru belirlemek ve SGK'ya yazılı başvuruyu hemen yapmaktır. Yeni ilaçların Türkiye'deki ruhsat ve ödeme yolculuğunu FDA onaylı yeni kanser ilaçlarının Türkiye erişim haritası yazımızda izleyebilirsiniz.

❓ Açık sorular

Tedbirle verilen ilacın bedelinin, dava kaybedildiğinde hastadan ya da mirasçılarından geri istenip istenmeyeceği yargı kararlarıyla henüz netleşmiş değil. SGK'nın 2026'da yürürlüğe giren alternatif geri ödeme düzenlemesi ve doğrudan yurt dışı ilaç alımı yetkisinin, dava ihtiyacını ne ölçüde azaltacağı da önümüzdeki dönemde görülecek.

Sonuç: SGK'nın ödemediği kanser ilacına hukuki yoldan erişim mümkün, ama artık güçlü ve hastaya özgü tıbbi kanıt gerektiriyor. Doğru sırayla atılan adımlar (TİTCK onayı, SGK başvurusu, doğru mahkeme ve tedbir talebi) ve iyi hazırlanmış bir hekim raporu, sonucu en çok etkileyen unsurlardır.

Şeffaflık notu
  • Bu yazı Ekim 2026'da hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık değildir.
  • Kanun metinlerinin (5510, 7036, HMK, İYUK, 2575, 5502) resmi sitesine bu çalışma sırasında erişilemedi. Alıntılar hukuk veri tabanlarındaki metinlerden ve mahkeme kararlarının içindeki aktarımlardan alınmıştır. SUT alıntıları, 29 Haziran 2026 değişikliklerini içeren güncel SUT metninden doğrudan alınmıştır.
  • Uyuşmazlık Mahkemesi ve Danıştay kararlarının bir kısmı resmi sitelerinden okunmuştur. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları hukuk veri tabanları ve hukuki yayınlar üzerinden okunmuştur. "Hukuk bürosu aktarımı" ya da "basına yansıyan" olarak belirtilen kararların tam metni görülmemiştir.
  • Şu konuları resmi bir kaynakta doğrulayamadık:
    • Davacı hastanın harç durumu.
    • Ödenmiş ilaç bedelleri için zamanaşımı süresi.
    • Dava kaybedildiğinde tedbirle ödenen bedelin fiilen geri alınıp alınmadığı.
    • Endikasyon dışı başvuruların REİYS'ten REÇETEM'e taşınıp taşınmadığı.
    • Endikasyon dışı ilaç kılavuzunun 2019'dan sonra güncellenip güncellenmediği.
  • Endikasyon dışı onaylı kullanımda SGK ödemesinin SUT 4.1.4(4) giriş cümlesi ile (g) bendinden çıktığı bizim yorumumuzdur. Bu konuda ödemeyi açıkça düzenleyen eski bent 2022'de yürürlükten kaldırılmıştır.
  • Şemalar metindeki doğrulanmış ifadelerden türetilmiştir; yeni veri içermez. Akademi yorumu bize aittir.

Kaynaklar

  1. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (md. 3-7). lexpera.com.tr · Resmi metin: mevzuat.gov.tr
  2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (md. 63, 101, geçici md. 4). mevzuat.gov.tr · Anayasa Mahkemesi E.2021/73 K.2022/51 (md. 63 metni). anayasa.gov.tr
  3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, md. 334-335, 389-399. madde metinleri · Resmi metin: mevzuat.gov.tr
  4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (md. 7, 10, 27, 28, 32). lexpera.com.tr
  5. 2575 sayılı Danıştay Kanunu, md. 24. lexpera.com.tr
  6. 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu, md. 36 (Resmî Gazete, 20.05.2006). turmob.org.tr
  7. Sosyal Güvenlik Kurumu. 02.10.2026 SUT Değişiklik Tebliği işlenmiş güncel 2013 SUT (madde 4.1.4, 4.1.9, 4.2.14, 4.3). sgk.gov.tr
  8. TİTCK. Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı Kılavuzu (son değişiklik 08.02.2019). lexpera.com.tr · titck.gov.tr
  9. TİTCK. Yurt Dışından İlaç Temini Kılavuzu, 12. revizyon (13.02.2024). titck.gov.tr · Yurt Dışından İlaç Temini Yönetmeliği (RG 03.02.2023, 32093). alomaliye.com
  10. TİTCK. Ek Onayı Alınmadan Kullanılabilecek Endikasyon Dışı İlaç Listesi, Onkoloji Ek Listesi duyurusu (17.03.2023). trabzoneczaciodasi.org.tr
  11. TİTCK. İnsani Amaçlı İlaca Erken Erişim Programı Kılavuzu (19.01.2023). titck.gov.tr
  12. TEB İlaç Temin. Mahkeme kararı ile ilaç alım başvuru süreci. ithalilac.teb.org.tr · Sıkça sorulan sorular. ithalilac.teb.org.tr
  13. Sosyal Güvenlik Kurumu. Yurt dışından ilaç temini (İbn-i Sina SGM). sgk.gov.tr · e-Devlet hizmeti. turkiye.gov.tr · İbn-i Sina SGM iletişim (Adıyaman Eczacı Odası). adiyamaneo.org.tr
  14. Sosyal Güvenlik Kurumu. Süreyyapaşa SGM hizmet standartları (mahkeme kararı ile ödenen ilaçlar için şahıs ödemesi). sgk.gov.tr · MEDULA reçete ve rapor web servisleri kılavuzu. medeczane.sgk.gov.tr
  15. Erzurum Eczacı Odası. Daha önce mahkeme kararı ile alınan ilaçlar hakkında (30.07.2025). erzurumeo.org.tr · Adana Eczacı Odası (04.08.2025). adanaeo.org.tr
DROZDOGAN YAPAY ZEKA

Bu yazıyı birlikte inceleyelim

Makale hakkında sorun; yanıtları sitemizdeki yayımlanmış yazılarla birlikte okuyun.

DROZDOGAN YAPAY ZEKA

Drozdogan Asistanı

SGK'nın Ödemediği Kanser İlacına Hukuki Yoldan Erişim: Başvuru ve İhtiyati Tedbir

Makale hakkında sorun; yanıtları sitemizdeki yayımlanmış yazılarla birlikte okuyun.

Sohbet ve gizlilik bilgisi

Bu sohbet, Drozdogan Asistanı tarafından yanıtlanır ve kalite kontrolü için yetkili site yöneticilerince incelenebilir. Kişisel bilgilerinizi paylaşmayın.

Yanıtların hazırlanmasında OpenAI altyapısı kullanılır. Soru ve yanıtlar bu hizmette işlenir; sohbet kayıtları sitemizde saklanır. Kimlik, iletişim veya kişisel sağlık bilgisi paylaşmayın.

0 / 1000

Bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi vermez.

İlgili Makaleler

Bu konuyu farklı yönleriyle ele alan diğer yazılar.

Bilimden Haberdar Olun

Yeni yazılar ve bilimsel gelişmeler e-postanıza gelsin.

Google Analytics genel sayfalarda bu pencereye bağlı olmadan çalışır ve analitik çerezler kullanabilir. Buradaki tercihiniz yalnız harici hizmetleri yönetir.

Çerez politikası