Antikor-dərman konjuqatları – Beyin metastazları daxil olmaqla süd vəzi xərçəngində mühüm yeni addımlar

Antikor-dərman konjuqatları (ADK) antikorun hədəflənən xərçəng hüceyrəsinə dərman molekulu daşıyan konjuqat quruluşu ilə birləşdirildiyi xərçəng müalicəsi üsuludur. Antikor spesifik olaraq xərçəng hüceyrəsinə bağlanaraq dərmanı birbaşa həmin hüceyrəyə aparır və ətrafdakı sağlam hüceyrələrə zərəri minimuma endirir. Bu üsul kimyaterapiyanın əlavə təsirlərini azaltmaqla xərçəng hüceyrələrinə daha effektiv hücum etməyə imkan verir.

Yuxarıda antikor-dərman konjuqatlarının ümumi quruluşu göstərilib. Hədəf antigenlər əsasən xərçəngli hüceyrələrin səthində olur. Beləliklə, antikor xərçəng hüceyrəsinə bağlanır, sonra sitotoksik (hüceyrə öldürən) dərmanı buraxır.

Süd vəzi xərçənginin taleyini dəyişən dərman qrupu

İrəliləmiş mərhələli və ya metastatik süd vəzi xərçənginə yönələn yeni tədqiqatlar bu preparatların daha geniş xəstə qruplarında istifadəsini dəstəkləyən müsbət nəticələr təqdim edir.

Antikor-dərman konjuqatları (ADK-lər) əməliyyat oluna bilməyən irəliləmiş mərhələli və ya metastatik süd vəzi xərçəngi xəstələrinin seçimlərini genişləndirərək digər müalicələr yetərsiz qaldıqda yeni müalicələr təmin edib. ESMO 2024 Konqresindəki ən yeni tədqiqatlar mövcud ADK-lərin daha geniş qruplarda istifadəsi ilə yanaşı HER2 və HER3-ü hədəfləməklə daha yaxşı nəticələr üçün yeni ADK-lərin kəşfinə yönəlib.

Qeyd: Süd vəzi xərçəngində təsdiqlənmiş, yaxşı tanınan üç ADK dərmanı trastuzumab deruxtecan (Enhertu), trastuzumab emtansin (Kadcyla) və sacituzumab govitecan (Trodelvy)-dir.

Beyin metastazı olan xəstələr üçün mühüm yenilik gətirən nəticələr

HER2-müsbət metastatik süd vəzi xərçəngi xəstələrində beyin metastazı geniş yayılıb və adətən çətin müalicə prosesi tələb edir. İndiyədək bu xəstələr üçün şüa müalicəsi qaçılmaz seçim kimi önə çıxırdı. Lakin şüa müalicəsinin əlavə təsirləri xəstələr üçün mühüm çətinliklər yarada bilirdi.

DESTINY-Breast12 adlı klinik tədqiqatın ən yeni nəticələri beyin metastazı olan HER2-müsbət metastatik süd vəzi xərçəngi xəstələrində trastuzumab deruxtecan adlı ADK-nin əhəmiyyətli effektivlik göstərdiyini ortaya qoyub.

Tədqiqatda iştirak edən, beyin metastazı olan 263 xəstədə 12 aylıq proqressiyasız sağqalım (PFS) faizi 61,6% olub. Hətta aktiv beyin metastazı olan xəstələrdə də bu göstərici 60,1% səviyyəsində idi. Bu nəticələr qan-beyin baryerini keçməsi barədə əvvəllər narahatlıq olan trastuzumab deruxtecanın beyin metastazı xəstələri üçün də effektiv müalicə olduğunu göstərir. Beləliklə, xəstələr radioterapiya kimi yerli müalicələrə ehtiyac olmadan yalnız sistemik müalicə ilə də uğurlu nəticələr ala bilir.

HER3 hədəfli yeni müalicə: Patritumab deruxtecan

Konqresdə təqdim edilmiş digər mühüm tədqiqat patritumab deruxtecan adlı yeni ADK barədə idi. Bu müalicə hormon reseptoru (HR)-müsbət və HER2-mənfi metastatik süd vəzi xərçəngi xəstələrində effektiv seçim kimi önə çıxır. Xüsusilə CDK-4/6 inhibitorları və endokrin müalicədən sonra xəstəliyi proqressiya edən, bir xətt kimyaterapiya almış xəstələrdə bu yeni müalicə mühüm cavablar verib.

İştirak edən 99 xəstədə təsdiqlənmiş cavab faizi 53,5% olaraq qeydə alınıb və median 9,4 ay ərzində xəstəlik proqressiya etməyib.

HER3-ün xərçəng müalicəsində rolu tam açılmasa da, patritumab deruxtecanla əldə edilmiş erkən nəticələr HER3-ü hədəfləyən müalicələrin ümidverici sahə olduğunu göstərir. Bəzi xəstələrdə yorğunluq, ürəkbulanma və ishal kimi əlavə təsirlər olsa da, onların idarəolunan olduğu vurğulanır.

Xərçəng müalicəsində yeni üfüqlər

ADK-lər hazırda irəliləmiş mərhələli süd vəzi xərçəngində təsdiqlənmiş müalicə seçimləri arasındadır. Trastuzumab deruxtecan HER2-müsbət və HER2-aşağı süd vəzi xərçəngində istifadə edilir, sacituzumab govitecan isə çoxsaylı müalicə almış üçlü-mənfi və HR-müsbət/HER2-mənfi süd vəzi xərçəngində təsdiqlənib. Alimlər ADK-lərin xərçəngin daha erkən mərhələlərində istifadəsini araşdırır. Daha geniş xəstə qruplarında istifadə və əlavə təsirlərin idarəsi kimi məsələlər hələ öyrənilir. ADK-lərin hansı ardıcıllıqla tətbiq edilməsinin müəyyənləşdirilməsi də mühüm məsələdir.

Gələcək illərdə daha çox araşdırma ilə ADK-lərin xərçəng müalicəsində daha fərdiləşdirilmiş və effektiv seçimlər verə biləcəyi düşünülür. Alimlər müxtəlif xəstələrdə ADK-lərin necə istifadə oluna biləcəyini və hansı biomarkerlərin müalicə cavabını müəyyənləşdirdiyini anlamağa çalışır.

Bu araşdırmalar xüsusilə müalicəyə müqavimətli və çətin müalicə olunan süd vəzi xərçəngi növləri üçün böyük ümid verir. ADK-lərin xərçəng müalicəsində yeni dövrün qapısını açdığını demək yanlış olmaz.