B3 vitamini nikotinamid və xərçəng

B3 vitamini niasin, nikotin turşusu və nikotinamid adları ilə də tanınır. Niasin (niacin) adı “nicotinic acid vitamin” birləşməsindən gəlir. B3 vitamini bədəndə nikotinamid şəklində olur və nikotinamid B3 vitamininin suda həll olan izotipidir. Ət, süd məhsulları, paxlalılar, çəyirdəklər, toxumlar, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, maya, qəhvə və çayda təbii olur. Dermatologiyada kremin tərkib maddələrindən biri kimi geniş istifadə edilir. Melanoma olmayan dəri xərçənginə qarşı istifadə olunan yeni vasitə kimi maraq doğurur.

B3 vitamini nədir?

B3 vitamini (nikotin turşusu) piridin adlı birləşmənin törəməsidir. Kimyəvi olaraq nikotinə yaxın olsa da, fizioloji təsirlərinin nikotinlə oxşarlığı yoxdur. Suda həll olan ağ-kristal tozdur. İstiliyə və işığa davamlıdır və ən davamlı vitamin sayıla bilər. Sintezi asandır.

B3 vitamininin vəzifəsi: Nikotinamid hüceyrələrin oksigendən istifadə etməsi üçün lazım olan tənəffüs fermentlərinin işləməsini təmin edir. DNA təmir mexanizmləri üçün lazım olan koenzimlərə çevrilir.

B3 vitamini çatışmazlığında dəridə və mədə-bağırsaq (qastrointestinal) sistemində xəstəliklər yarana bilər. Bunlardan ən çox tanınanı pellaqra (kobud dəri) adlanan dəri xəstəliyidir. Bu xəstəlik bu gün yoxsul və yeknəsəq qidalanan bəzi cəmiyyətlərdən başqa görülmür. Çatışmazlığında yaranan problemlərin tam mexanizmi aydınlaşdırılmamışdır.

B3 vitamini və melanoma olmayan dəri xərçəngləri

İnsanlar üzərində aparılmış bəzi tədqiqatlarda oral (ağızdan qəbul edilən) B3 vitamininin xoşxassəli, lakin xərçəngləşmə potensialı olan aktinik keratoz adlı dəri törəməsinə və melanoma olmayan dəri xərçənglərinə təsirləri qiymətləndirildi.

Aktinik keratoz, uzun müddət nəzarətsiz günəşə, beləliklə günəşin ultrabənövşəyi (UV) şüalarına məruz qalmaqla əlaqəli, ən çox günəş görən nahiyələrdə dəridə anormal hüceyrə inkişafını əks etdirən dəri törəmələridir. Ən çox səthi nahamar, bəzən də qabıqlı ləkə şəklində görülürlər. Aktinik keratozların az nisbətdə dəri xərçənginə çevrilmə riski vardır.

Aparılmış faza-2 klinik tədqiqatda ən azı 4 aktinik keratozu olan 88 şəxsə gündə 1 və ya 2 dəfə 500 mg B3 vitamini və ya plasebo içirildi. 4 aylıq izləmədən sonra aktinik keratoz sayında plasebo alanlarla müqayisədə % 35-ə qədər azalma görüldü.

Dəri xərçəngləri melanoma və melanoma olmayan dəri xərçəngləri olmaqla 2 sinifdə araşdırılır. Melanomalar bütün dəri xərçənglərinin %5-dən azını təşkil etsə də, aqressiv (sürətli böyümə və yayılma) xüsusiyyət göstərir. Melanoma olmayan dəri xərçənglərinin bazal hüceyrəli karsinoma və yastı (skuamoz) hüceyrəli karsinoma olmaqla iki əsas növü vardır.

Daha böyük faza 3 klinik tədqiqat nikotinamidin yeni aktinik keratozları və melanoma olmayan dəri xərçənglərini azaltdığını göstərdi. 5 illik izləməsi olan bu klinik sınaqda ən azı 2 melanoma olmayan dəri xərçəngi olan 386 xəstəyə gündə iki dəfə 500 mg nikotinamid və ya plasebo 1 il ərzində verilmişdi. Bu tədqiqatda nikotinamid istifadəsi plasebo ilə müqayisə edildikdə yeni melanoma olmayan dəri xərçənginin yaranma riskində 1 ildə % 23 azalma görüldü (bazal hüceyrəli karsinomalarda % 20, skuamoz hüceyrəli karsinomalarda % 30 azalma).

Nəticə

Klinik tədqiqatların nəticələri oral nikotinamidin aktinik keratozların və yüksək riskli xəstələrdə yeni melanoma olmayan dəri xərçənglərinin sayını və inkişaf nisbətini azalda biləcəyini göstərir. Bu baxımdan B3 vitamini yalnız melanoma olmayan dəri xərçəngləri üçün kimyəvi profilaktik vasitə sayıla bilər. Bununla belə, nikotinamid ümumən yaxşı dözülsə də, yüksək dozası ürəkbulanma və qusma yarada bilən vitamindir. Bu tədqiqatdan yola çıxaraq ümumi vitamin istifadəsinə istinad edilməməli və nə xərçəngli xəstələrdə müalicə, nə də xərçəngdən qorunmaq məqsədilə vitamin istifadəsi həkim tövsiyəsi olmadan təşviq edilməməlidir.

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

Dəri xərçəngləri hansılardır? Səbəbləri və risk amilləri

B vitamini - qısaca - hansı qidalarda olur, faydaları və çatışmazlığı?

Yüksək dozada B6 və B12 vitamini ağciyər xərçəngi riskini artırır

B12 vitamini nəyə yarayır, necə istifadə edilməlidir, faydaları, yan təsirləri?