Endometrium (uşaqlıq) seroz xərçənginin müalicəsində ağıllı dərman trastuzumab

Endometrium (uşaqlıq) xərçəngi Türkiyədə və inkişaf etmiş ölkələrdə ən çox görülən ginekoloji (qadınlara məxsus) xərçəngdir. Dünyada hər il 100 min qadının 8-inə yeni endometrium xərçəngi diaqnozu qoyulduğu halda, ölkəmiz üçün bu rəqəm hər 100 min qadına 6 yeni endometrium xərçəngi halıdır. İnkişaf etmiş ölkələrdə tezliyi illik 100 mində 25 yeni hala qədər çatır. Hər il ölkəmizdə təxminən 2000 qadın uşaqlıq xərçənginə tutulur və təxminən 500-ü bu xəstəlikdən həyatını itirir. 75 yaşa qədər endometrium xərçənginə tutulma riski % 1.7 hesablanır. Median görülmə yaşı 60-dır.

Endometrium uşaqlığın ən daxili qatıdır və uşaqlıq xərçənglərinin çoxu bu qatda inkişaf etdiyindən uşaqlıq xərçəngi deyiləndə əksi bildirilmədikcə endometrium xərçəngi nəzərdə tutulur.

- Əlaqəli mövzu: Uşaqlıq xərçəngində xəstəliyin mərhələləri və müalicəsi (ətraflı)

Endometrium xərçəngləri iki əsas qrupda araşdırılır: 

• % 80-90-ı tip 1 endometrium xərçəngi
• %20-dən azı tip 2 endometrium xərçəngi: Bu nadir tip 2 endometrium xərçənginin də iki alt növü seroz papillyar karsinomalar və şəffaf hüceyrəli karsinomalardır.

Nadir görülən seroz papillyar və şəffaf hüceyrəli endometrium xərçəngləri daha yaşlı xəstələrdə görülməyə meyilli, lakin daha aqressiv alt növlərdir və endometrium xərçənginə bağlı ölümlərin %50-dən çoxu bu iki alt növün 2 şişlərinə bağlı görülür.

Geniş görülən alt növ olan tip 1 endometrium xərçəngi uzun müddət estrogenə məruz qalma nəticəsində yaranır. Bu növ adətən daha erkən mərhələdə aşkarlanan, daha yaxşı gedən və piylənmə ilə əlaqəli növdür.

- Əlaqəli mövzu: Piylənmə uşaqlıq xərçəngi riskini necə artırır? (ətraflı)

Seroz papillyar və şəffaf hüceyrəli endometrium xərçənglərinin isə estrogendən asılı olmadan inkişaf etdiyi düşünülür və bu xərçənglərin p53 şiş basqılayıcı geni və HER2 genlərindəki mutasiyalarla əlaqəsi bilinir.

Seroz endometrium xərçənginin bu gün üçün standart müalicəsi kimyaterapiyadır. Bununla yanaşı, endometriumun seroz xərçənglərinin təxminən %30-unda hüceyrə böyümə-çoxalmasında rol oynayan HER2 reseptorunun hüceyrə səthində həddindən artıq çoxalmasının görüldüyü bilindiyinə görə bu reseptorun işini əngəlləyən dərmanlar seroz endometrium xərçənginin müalicəsində sınanmağa başlanmışdır. Bu məqsədlə aparılmış faza-2 klinik tədqiqatına 3-cü, 4-cü mərhələdə və ya xərçəngi təkrarlamış, HER2 baxımından müsbət olan 61 seroz endometrium xərçəngi xəstəsi daxil edildi.

Təsadüfi iki qola ayrılan xəstələrin bir qrupuna standart kimyaterapiya (karboplatin+paklitaksel) verildi, digər qrupa kimyaterapiya və anti-HER2 ağıllı dərman trastuzumab tətbiq edildi. Trastuzumab (ilk ticarət adı Herceptin) monoklonal anticisim quruluşunda, HER2 reseptoruna bağlanaraq onun hüceyrə daxilinə böyümə-çoxalma siqnalı ötürməsinə mane olan dərmandır.

Tədqiqatın sonunda görüldü ki;

• Müalicəsinə anti-HER2 dərman əlavə edilən qrupda median proqressiyasız sağqalma (müalicə ilə xəstəliyi nəzarətdə saxlama müddəti) əhəmiyyətli dərəcədə daha uzun idi (12.6 aya qarşı 8 ay).
• İlk dəfə müalicə alan 3-cü və 4-cü mərhələ xəstəliyi olanlar müqayisə edildikdə proqressiyasız sağqalma üstünlüyü daha aydın idi: 17.9 aya qarşı 9.3 ay.
• Həmçinin kimyaterapiyaya trastuzumab əlavə edilməsi əlavə təsirləri artırmadı.

Bu klinik tədqiqatın nəticələrinə görə endometriumun seroz xərçəngi olan xəstələri, eynilə bu gün bütün süd vəzi xərçəngi xəstələrində etdiyimiz kimi, HER2 müsbətliyi baxımından qiymətləndirmək uyğun görünür. Beləliklə, müalicə seçimləri məhdud olan bu aqressiv və nadir xərçəng növündə xəstələr üçün nəticələri yaxşılaşdıra biləcək yeni müalicə mümkün ola bilər.