داروی هوشمند تراستوزوماب در درمان سرطان سروزی آندومتر (رحم)

سرطان آندومتر یا رحم شایع‌ترین سرطان زنان در ترکیه و کشورهای توسعه‌یافته است. در سراسر جهان هر سال از هر 100 هزار زن، 8 نفر تشخیص جدید سرطان آندومتر می‌گیرند، در حالی که در کشورمان این رقم به ازای هر 100 هزار زن، 6 مورد جدید است. در کشورهای توسعه‌یافته فراوانی سالانه آن در 100 هزار نفر تا 25 مورد جدید می‌رسد. در کشورمان هر سال حدود 2000 زن به سرطان رحم مبتلا می‌شوند و حدود 500 نفر بر اثر آن جان می‌بازند. خطر ابتلا به سرطان آندومتر تا سن 75 سالگی، % 1.7 برآورد می‌شود. میانه سن بروز 60 سال است.

آندومتر داخلی‌ترین لایه رحم است و چون بیشتر سرطان‌های رحم در این لایه ایجاد می‌شوند، وقتی سرطان رحم گفته می‌شود، مگر آنکه خلاف آن مشخص شود، منظور سرطان آندومتر است.

- موضوع مرتبط: مراحل بیماری و درمان سرطان رحم (با جزئیات)

سرطان‌های آندومتر در دو گروه اصلی بررسی می‌شوند: 

• % 80-90 از نوع 1 سرطان آندومتر هستند
• کمتر از %20 از نوع 2 سرطان آندومتر هستند؛ این سرطان نادر نوع 2 نیز دو زیرنوع دارد، کارسینوم‌های سروزی پاپیلاری و کارسینوم‌های سلول روشنهستند.

سرطان‌های نادر سروزی پاپیلاری و سلول روشن آندومتر، زیرنوع‌هایی تهاجمی‌تر هستند که معمولاً در بیماران مسن‌تر دیده می‌شوند و بیش از %50 مرگ‌های مرتبط با سرطان آندومتر به تومورهای این 2 زیرنوع مربوط است.

زیرنوع شایع، یعنی سرطان آندومتر نوع 1، در نتیجه مواجهه طولانی‌مدت با استروژن ایجاد می‌شود. این نوع معمولاً در مرحله زودتر شناسایی می‌شود، سیر بهتری دارد و با چاقی مرتبط است.

- موضوع مرتبط: چاقی چگونه خطر سرطان رحم را افزایش می‌دهد؟ (با جزئیات)

تصور می‌شود سرطان‌های سروزی پاپیلاری و سلول روشن آندومتر مستقل از استروژن ایجاد می‌شوند و ارتباط این سرطان‌ها با ژن مهارکننده تومور p53 و جهش‌های ژن HER2 شناخته شده است.

در حال حاضر درمان استاندارد سرطان سروزی آندومتر شیمی‌درمانی است. بااین‌حال با آگاهی از اینکه در حدود %30 سرطان‌های سروزی آندومتر، در سطح سلول میزان گیرنده HER2که در رشد و تکثیر سلول نقش دارد بیش از حد افزایش می‌یابد، داروهای مهارکننده این گیرندهرا از کار می‌اندازند، در درمان سرطان سروزی آندومتر مورد آزمایش قرار گرفتند. برای همین هدف، یک کارآزمایی بالینی فاز-2، بیماران مرحله 3.، 4. یا دارای سرطان عودکرده، با وضعیت مثبت HER2، به تعداد 61 بیمار سرطان سروزی آندومتر وارد شدند.

بیماران به‌طور تصادفی به دو بازو تقسیم شدند؛ به یک گروه شیمی‌درمانی استاندارد (کربوپلاتین+پاکلیتاکسل) و به گروه دیگر شیمی‌درمانی به‌اضافه داروی هوشمند ضد-HER2، تراستوزوماب، داده شد. تراستوزوماب با نخستین نام تجاری Herceptin، دارویی با ساختار آنتی‌بادی مونوکلونال است که به گیرنده HER2 متصل می‌شود و از انتقال پیام رشد و تکثیر توسط این گیرنده به داخل سلول جلوگیری می‌کند.

در پایان پژوهش مشاهده شد که؛

• در گروهی که داروی ضد-HER2 به درمانشان اضافه شد، میانه بقای بدون پیشرفت بیماری، یعنی مدت کنترل بیماری با درمان، به میزان معناداری طولانی‌تر بود (12.6 ماه در برابر 8 ماه).
• هنگام مقایسه افرادی که برای نخستین بار درمان می‌گرفتند و بیماری مرحله 3. و 4. داشتند، مزیت بقای بدون پیشرفت بیماری آشکارتر بود: 17.9 ماه در برابر 9.3 ماه.
• همچنین افزودن تراستوزوماب به شیمی‌درمانی عوارض جانبی را افزایش نداد.

بر اساس نتایج این کارآزمایی بالینی، مناسب به نظر می‌رسد بیماران دارای سرطان سروزی آندومتر، همان‌طور که امروز برای تمام بیماران سرطان پستان انجام می‌دهیم، از نظر مثبت بودن HER2 ارزیابی شوند. بدین ترتیب در این نوع تهاجمی و سرطان نادر که گزینه‌های درمانی محدودی دارد، ممکن است درمان جدیدی مطرح باشد که پیامدهای بیماران را بهبود دهد.