Kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi — karboplatin, etoposid, atezolizumab rejimi

Kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi və karboplatin + etoposid + atezolizumab rejimi

Atezolizumab tərkibli Tecentriq immunoterapiyasının FDA təsdiqi aldığı 2019-cu ildən bəri karboplatin + etoposid + atezolizumab kombinasiyası yayılmış mərhələli kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngində (YE-KHAK) istifadə olunan birinci sıra standart müalicəyə çevrilib.

Kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi sürətli böyümə və erkən metastaz meylinə görə müalicəyə yüksək cavab versə də, residiv (təkrarlanma) riski çox böyükdür. Buna görə ənənəvi kimyaterapevtik vasitələr olan karboplatin və etoposid immunoterapiya ilə birləşdirilərək xəstələrdə həm şiş yükünü azaltmağa, həm də immun sisteminin xərçəngi hədəfləməsini gücləndirməyə yönəlmiş daha effektiv müalicə yanaşması təqdim edir.

Klinik tədqiqatlar bu müalicə kombinasiyasının ümumi sağqalımı əhəmiyyətli uzatdığını və xəstəliyin irəliləməsini gecikdirdiyini göstərib.

Bu yazıda karboplatin + etoposid + atezolizumab müalicəsinin təsir mexanizmi, tətbiq protokolları, əlavə təsirləri və xəstənin idarə edilməsində diqqət edilməli məqamlar nəzərdən keçiriləcək.

Karboplatin + etoposid + atezolizumab (Tecentriq®) necə təsir edir?

Karboplatin və etoposid xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini yavaşlatmaq və onları öldürmək üçün hazırlanmış kimyaterapiya dərmanlarıdır.

Atezolizumab immun sisteminizin xərçəng hüceyrələrini hədəfləyib seçici öldürmək qabiliyyətini artırmaq üçün hazırlanmış immunoterapiya dərmanıdır. Bəzi xərçəng hüceyrələri T hüceyrələri adlanan xüsusi xərçənglə mübarizə aparan immun hüceyrələrindən yayınmağı bacarır. Bunun yollarından biri Proqramlaşdırılmış Hüceyrə Ölümü Liqandı-1 (PD-L1) adlanan zülalı ifraz etməkdir. PD-L1 T hüceyrələrinin aktivləşməsini bloklayaraq immun sisteminin xərçəngi tanımasına mane olur.

Atezolizumab PD-L1-ə bağlanıb onu bloklayaraq T hüceyrələrinin aktiv qalmasını təmin edir. Beləliklə, immun hüceyrələri xərçəng hüceyrələrini tanıyıb məhv edə bilir.

Diqqət edilməli məqamlar:

• Aktiv, məlum və ya şübhəli autoimmun xəstəlik
• Uzunmüddətli immunosupressiv müalicə və ya sistemik kortikosteroid istifadəsi (gündə 10 mg-dan çox prednizon və ya ekvivalenti tələb olunan hallar)

Uyğunluq meyarları:

Xəstələr aşağıdakı şərtləri ödəməlidirlər:

• Əvvəllər müalicə edilməmiş yayılmış mərhələli kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi (YE-KHAK)
• ECOG performans balının 0 ilə 2 arasında olması
• Sümük iliyi, qaraciyər və böyrək funksiyalarının yetərli olması
• Atezolizumabın immunitetlə əlaqəli arzuolunmaz reaksiyalarını idarə etmək təcrübəsi olan müalicə mərkəzinə çıxışı olması.

Müalicənin məqsədləri:

Karboplatin + etoposid + atezolizumab şişləri kiçiltmək, ağciyər xərçəngi əlamətlərini azaltmaq və xəstələrin daha uzun yaşamasına kömək etmək üçün verilir, lakin adətən kür (tam sağalma) məqsədilə tətbiq olunmur.

Analizlər:

• Başlanğıcda: Ümumi qan analizi, trombositlər, kreatinin, kalsium, qələvi fosfataza, ALT, ümumi bilirubin, LDH, natrium, kalium, TSH
• Hər kursdan əvvəl: Ümumi qan analizi, kreatinin, qələvi fosfataza, ALT, ümumi bilirubin, LDH, natrium, kalium, TSH
• Klinik olaraq lazım olduqda: Ağciyər rentgeni, EKG, səhər serum kortizolu, lipaza, qlükoza, kalsium, serum və ya sidik hCG-si (hamiləlik şübhəsi varsa, reproduktiv yaşlı qadınlar üçün lazımdır), sərbəst T3 və sərbəst T4, serum ACTH səviyyələri, testosteron, estradiol, FSH, LH, EKG

Ön dərmanlar (premedikasiya):

• Karboplatin: Yüksək ürəkbulanma riski yaradan kimyaterapiya üçün antiemetik protokol istifadə olunur.
• Etoposidə qarşı hiperhəssaslıq anamnezi olan xəstələrə hidrokortizon və difenhidramin tətbiq edilir.
• Atezolizumab infuziyasına əvvəl reaksiya olubsa, 50 mg oral difenhidramin və asetaminofen verilir.

İnduksiya (4 kurs):

Hər 3 həftədə bir:

• 1-ci gün: 30 dəqiqə venadaxili (IV) karboplatin infuziyası (AUC 5-dən)
• 1-ci, 2-ci və 3-cü gün: 60 dəqiqə IV etoposid infuziyası (Etoposid 100 mg /m2)
• 1-ci gün: 60 dəqiqə IV atezolizumab infuziyası (1200 mg)
• Dözümlülük olarsa, sonrakı infuziyalar 30 dəqiqədə tətbiq edilə bilər.

Saxlayıcı müalicə:

• Atezolizumab IV infuziyası 30 ilə 60 dəqiqə ərzində aparılır:
• İki, üç və ya dörd həftədə bir.

Bu müalicənin təxmini ümumi infuziya müddəti:

• 1-ci - 4-cü kursların 1-ci günü: 3 saata qədər çəkə bilər.
• 1-ci - 4-cü kursların 2-ci və 3-cü günləri: 2 saata qədər çəkə bilər.
• Saxlayıcı müalicədə (yalnız atezolizumab veriləndə): 1 saata qədər çəkə bilər.

İnfuziya müddətləri klinik tədqiqatlara əsaslanır, lakin həkimin seçimi və ya xəstənin dözümlülüyündən asılı olaraq dəyişə bilər. Premedikasiya və venadaxili (IV) mayelər (məsələn, hidratasiya) ümumi müddəti uzada bilər.

Karboplatin + etoposid + atezolizumab adətən ambulator müalicə mərkəzlərində tətbiq edilir və xəstələr sonra evə gedə bilərlər.

Müalicə dövrü:

Karboplatin + etoposid + atezolizumab hər 3 həftədə (21 gündə) bir təkrarlanır. Bu, 1 kurs adlanır.

Bu kurs ən çox 4 dəfə təkrarlana bilər, sonra yalnız atezolizumab verilir və təsirini itirənədək və ya dözülməz əlavə təsirlər yarananadək davam edir.

Müalicə müddəti xəstənin cavabından, dözümlülüyündən və təyin olunmuş kurs sayından asılıdır.

Əlavə təsirlər

Çoxdərmanlı rejimlərdə hər dərmanın öz əlavə təsirləri var. Birlikdə verildikdə klinik tədqiqatlarda bildirilən dərmanla əlaqəli əlavə təsirlər nə gözləmək barədə ən yaxşı təxmini verir.

Klinik tədqiqatlara görə, karboplatin + etoposid + atezolizumab kombinasiyasında ən çox görülən əlavə təsirlər (bütün dərəcələrdə) bunlardır:

Aşağıda karboplatin + etoposid + atezolizumab müalicəsinin ciddi (Grade 3-4) əlavə təsirlərini göstərən sütunlu qrafiki görə bilərsiniz:

Diqqət edilməli məqamlar

• Hər xəstə eyni əlavə təsiri eyni şəkildə yaşamaya bilər. Bəzilərində yüngül, bəzilərində isə güclü ola bilər.
• Əlavə təsirlər zamanla dəyişə bilər. Bəziləri başlanğıcda daha aydın olsa da, digərləri müalicə zamanı yarana və ya azala bilər.
• Əlavə təsirlər müalicənin gecikməsinə, dozanın azalmasına və ya dərmanın dəyişdirilməsinə səbəb ola bilər.
• Bəzi əlavə təsirlər müalicə edilə və ya qoruyucu dərmanlarla önlənə bilər. Bu qoruyucu müalicə "profilaktika" adlanır.

Dərmanlarımı qəbul edəndə nə baş verəcək?

• Müalicədən əvvəl qan analizi verilir.
• Hər kursda ilk gün və ya ondan əvvəl qan analizi verilir.
• Qan göstəriciləriniz və/və ya digər əlavə təsirlərə görə doza və müalicə müddəti dəyişdirilə bilər.
• Hər 3 həftədə bir, hər kursdan əvvəl həkim və ya geniş səlahiyyətli tibb bacısı tərəfindən müayinə edilirsiniz.
• İlk müalicə seansınız digərlərindən uzun çəkəcək, çünki tibb bacısı planın mümkün əlavə təsirlərini və onların öhdəsindən necə gələcəyinizi izah edəcək.
• İlk görüşə yanınızda müşayiətçi gətirmək yaxşı fikir ola bilər.
• Ürəkbulanmanın qarşısını almaq üçün reseptli dərmanlar veriləcək (onları öz aptekinizdən almalısınız).
• Hər müalicəyə gələrkən bu dərmanları yanınızda gətirin.
• Tibb bacınız ürəkbulanma əleyhinə dərmanları nə vaxt qəbul etməli olduğunuzu deyəcək.
• Müalicədən sonra evdə də ürəkbulanma dərmanlarından istifadə etməlisiniz.
• Ürəkbulanmanın qarşısını almaq başladıqdan sonra müalicə etməkdən asandır, buna görə dərmanları həkimin göstərişinə uyğun qəbul edin.

Əlavə təsirlərin idarə olunması

1- Allergik reaksiyalar

Atezolizumab, karboplatin və etoposid nadirən allergik reaksiya yarada bilər.

Allergik reaksiya əlamətləri bunlar ola bilər:

• Üzdə qızartı
• Başgicəllənmə
• Səpki, qaşınma
• Qızdırma, titrəmə
• Şişkinlik
• Döş qəfəsində narahatlıq
• Başgicəllənmə və ya huşunu itirmə hissi
• Nəfəs almaqda çətinlik

Allergik reaksiya əlamətləri dərhal və ya müalicədən sonrakı bir gün ərzində yarana bilər; ilk dozada və ya çoxsaylı dozalardan sonra inkişaf edə bilər.

Bunlar müalicə zamanı yaranarsa, dərhal tibb bacınıza bildirin.

Klinikadan çıxdıqdan sonra bunları yaşasanız, dərhal onkoloqunuzla əlaqə saxlayın.

Qeyd: Etoposid dəri altına sızarsa, yanma hissi yarada bilər.

Dərman verilərkən ağrı, yanma, batma və ya hər hansı dəyişiklik hiss etsəniz, dərhal tibb bacısına bildirin.

2- Ağ qan hüceyrələrinin azalması (leykopeniya/neytropeniya)

• Müalicədən sonra ağ qan hüceyrələriniz azala bilər. Adətən son müalicədən sonra normaya qayıdır.
• Ağ qan hüceyrələri orqanizmi infeksiyalardan qoruyur. Saylarının aşağı olması infeksiya riskini artırır.

İnfeksiyanın qarşısını almaq üçün:

• Onkoloqunuz ağ qan hüceyrələrinin azalmasının qarşısını almaq üçün filgrastim tərkibli istifadəyə hazır şprislər təyin edə bilər.
• Əllərinizi tez-tez və tualetdən sonra mütləq yuyun.
• İzdihamdan və xəstə insanlardan uzaq durun.
• Qızdırma (38°C və ya 100°F-dən yüksək), titrəmə, öskürək və ya sidik ifrazında yanma kimi infeksiya əlamətləri olarsa, dərhal təcili yardıma müraciət edin.

3- Trombositlərin azalması (qanaxma riskinin artması)

• Müalicədən sonra trombositlər azala bilər, lakin adətən son müalicədən sonra normaya qayıdır.
• Trombositlər qanın laxtalanmasını təmin edir. Aşağı trombosit səviyyəsi asan göyərmə və qanaxma yarada bilər.

Qanaxma problemlərinin qarşısını almaq üçün:

• Özünüzü vurmamağa, kəsməməyə və yandırmamağa diqqət edin.
• Burnunuzu təmizləyəndə yüngül sümkürün, burnunuzu eşələməyin.
• Qəbizliyin qarşısını alın.
• Dişlərinizi yumşaq fırça ilə ehmalca təmizləyin, çünki diş ətləri asan qanaya bilər.
• Aspirin (ASA) və ibuprofen kimi bəzi dərmanlar qanaxma riskini artıra bilər.
• Həkimin təyin etdiyi dərmanları qəfil dayandırmayın.

4- Ürəkbulanma və qusma

• Müalicədən sonra ürəkbulanma və qusma ola və bir müddət davam edə bilər.
• Qusma nəzarətə alınmazsa, sürətlə maye itkisi (dehidratasiya) yarana bilər.

Ürəkbulanmanın qarşısını almaq və idarə etmək üçün:

• Müalicədən əvvəl və sonra həkimin verdiyi ürəkbulanma dərmanlarını müntəzəm istifadə edin.
• Bol maye qəbul edin.
• Az-az və tez-tez yeyib-için.
• Ürəkbulanmanın idarə olunmasına dair tövsiyələrə baxın.
• Ürəkbulanma və ya qusma davam edərsə, müalicə komandanıza bildirin.

5- Ağız yaraları və ağızda həssaslıq

• Müalicədən bir neçə gün sonra ağızda yaralar yarana bilər.
• Dil, ağız və ya boğazdakı yaralar, qanayan diş ətləri infeksiya riskini artıra bilər.

Ağız yaralarının qarşısını almaq və idarə etmək üçün:

• Yeməkdən sonra və yatmazdan əvvəl dişlərinizi yumşaq fırça ilə təmizləyin.
• Diş ətləri qanayırsa, fırça əvəzinə tənzif istifadə edin.
• Ağız gigiyenası üçün bu qarqaradan istifadə edə bilərsiniz: 1 stəkan ilıq suya ¼ çay qaşığı soda və ¼ çay qaşığı duz əlavə edin. Gündə bir neçə dəfə qarqara edin.
• Ağız yaralarına yaxşı təsir edən qida tövsiyələrini sınayın.

6- Yorğunluq və enerji itkisi

• Müalicə zamanı yorğunluq və halsızlıq hiss edə bilərsiniz.
• Çox yorğunsunuzsa, avtomobil sürməyin və ağır mexanizmlər işlətməyin.

7- Venadaxili giriş yolu boyunca ağrı və ya həssaslıq

• İynənin yerləşdirildiyi nahiyədə ağrı və ya həssaslıq ola bilər.
• Narahatlığı azaltmaq üçün: soyuq kompres qoyun və ya nahiyəni gündə bir neçə dəfə 15-20 dəqiqə soyuq suda saxlayın.

8- İştahasızlıq və çəki itkisi

• Müalicədən sonra iştahasızlıq və çəki itkisi ola bilər, müalicə bitdikdən sonra da davam edə bilər.
• Dietoloqunuzla mütləq görüşün.
• Hər həftə çəkinizi ölçün.
• Yeməkdə çətinlik varsa, mütləq həkimə müraciət edin.

9- Dad dəyişiklikləri

• Ağzınızı təmiz saxlayın
• Dişlərinizi və dilinizi tez-tez fırçalayın.
• Yumşaq tüklü diş fırçası istifadə edin.
• Fərqli qidalar, dadlar və içkilər sınayın.
• Sizə yaxşı təsir edən qidaların siyahısını tutun.
• Bir müddət eyni qidaları yeməli olsanız belə, həmin vaxt dadlı gələn qidalara üstünlük verin.
• Yemək zamanı bol maye qəbul edin, bu, dadbilmənizi yaxşılaşdıra bilər.
• Az maye qəbulu ağız quruluğu yarada və dad dəyişikliklərini daha da pisləşdirə bilər.
• Gün ərzində kiçik öyünlər və qəlyanaltılar qəbul edin.
• Tez-tez yemək orqanizmin kifayət qədər qida almasına kömək edir.
• Şəkərsiz bərk konfet, nanəli konfet sora və ya şəkərsiz saqqız çeynəyə bilərsiniz.

Bu, öyünlər arasında ağızdakı pis dadı aradan qaldırmağa kömək edə bilər.

10- Saç tökülməsi

• Etoposid müalicəsində saç tökülməsi geniş yayılmışdır, müalicənin başlanmasından bir neçə gün və ya həftə sonra başlaya bilər.
• Saçınız seyrələ və ya tam tökülə bilər.
• Baş dəriniz həssas ola bilər.
• Üz və bədən tükləri də tökülə bilər.
• Saçlar müalicə bitdikdən sonra və bəzən müalicə zamanı yenidən çıxır.
• Saçın rəngi və quruluşu dəyişə bilər.

Saç tökülməsinə dair tövsiyələr:

• Qaşınmanı azaltmaq üçün baş dərisinə mineral yağ çəkin.
• Kirpik və qaşlar tökülərsə, gözləri toz və çirkdən qorumaq üçün enli kənarlı papaq və eynək istifadə edin.
• Parik, yaylıq kimi aksesuarlardan istifadə edin.

Təcili həkimə müraciət edilməli hallar

Aşağıdakı hallar yaranarsa, təcili yardıma müraciət etmək tövsiyə olunur.

Nadirən bu allergik reaksiya əlamətləri ola bilər:

• Başgicəllənmə
• Sürətli ürək döyüntüsü
• Üzdə şişkinlik
• Nəfəs almaqda çətinlik

Bağırsaq vərdişlərinin dəyişməsi və ya ishal

• Qara, qatranabənzər nəcis
• Nəcisdə qan və ya selik
• Qarın ağrısı

Gözlə bağlı əlamətlər

• Görmə dəyişiklikləri
• Gözdə ağrı və ya qızartı

İnfeksiya əlamətləri

• Qızdırma (37,5°C-dən yüksək)
• Titrəmə
• Güclü boğaz ağrısı
• Güclü və ya yaşıl bəlğəmli öskürək
• Bulanıq və ya pis qoxulu sidik
• Ağrılı, həssas, şişmiş və ya qızarmış yaralar

Qanaxma əlamətləri

• Qara və ya qatranabənzər nəcis
• Sidikdə qan
• Dəridə kiçik qırmızı nöqtələr
• Geniş göyərmələr

Ürək və ya ağciyər problemlərinin əlamətləri

• Sürətli və ya nizamsız ürək döyüntüsü
• Döş qəfəsində ağrı və ya təzyiq
• Nəfəs darlığı və ya nəfəs almaqda çətinlik
• Ayaqlarda və ya baldır nahiyəsində şişkinlik
• Huşunu itirmə

Qaraciyər problemlərinin əlamətləri

• Gözlərin və ya dərinin saralması
• Ağ və ya gil rəngli nəcis

Böyrək problemlərinin əlamətləri

• Bel və ya yan ağrısı
• Sidikdə qan
• Ayaqlarda və ya baldır nahiyəsində şişkinlik
• Sidiyin miqdarında və ya rəngində dəyişiklik

Qan şəkəri problemlərinin əlamətləri

• Həddindən artıq susuzluq
• Tez-tez sidiyə çıxma

Kimi əlamətlərdə MÜTLƏQ TƏCİLİ YARDIMA MÜRACİƏT ETMƏLİSİNİZ!