Koronavirusun yeni variantı-mutasiyası nədir? Necə kəşf edildi? Peyvəndlər təsirli olacaqmı?
Bu məqalədə
Birləşmiş Krallıq Covid-19 Genetik Konsorsiumu 2020-ci ilin aprelindən bəri 140 min SARS-CoV-2 virus genomunu sekvensləyərək, koronavirusun genetik dəyişməsini təhlil edirdi. 18 dekabr 2020-ci ildə yeni variantın (virusun genetik və davranış baxımından yeni növünün) kəşf edildiyini bu konsorsium bildirdi. SARS-CoV-2-nin yeni variantına “VUI-202012/01” və ya “B.1.1.7” adı verildi. Gəlin indiyədək elmi inkişafların işığında bu variant barədə ağlınıza gələn sualları cavablandıraq.
Yeni SARS-CoV-2 nədir? Barəsində nə bilirik?
Birləşmiş Krallıqda kəşf edilən variant “VUI-202012/01” və ya “B.1.1.7” adlandırıldı. Əhəmiyyət qazanmasının səbəbi əvvəlki variantlardan fərqli olaraq çoxsaylı mutasiyanın (genetik dəyişikliyin) aşkarlanmasıdır.
B.1.1.7, 17 mutasiyaya malikdir. Bu mutasiyalar virusun müxtəlif bölgələrində yaranıb.
Koronavirusda yeni müəyyən edilən mutasiyalar belədir:
- ORF1ab bölgəsində T1001I, A1708D, I2230T, SGF 3675-3677 (delesiya / silinmə)
- Spike (tac / tikan) bölgəsində 69-70 delesiyası, Y144 delesiyası, N501Y, A570D, P681H, T716I, S982A və D1118H
- N bölgəsində Q27stop, R52I və Y73C in ÖRF8; D3L və S235F
Bu mutasiyaların ən mühümləri isə tikan zülallarında yaranan N501Y, N439K, Y453F və 69-70del-dir.
Koronavirusun yeni variantı niyə daha yoluxucudur?
N501Y mutasiyası virusun tikan zülalındakı reseptorla bağlanma bölgəsində yaranıb. Virus bu bölgəni insan hüceyrələrindəki ACE2 reseptoruna bağlanmaq üçün istifadə edir. Bu mutasiya virusun ACE2 reseptoruna bağlanmasını artıra bilər.
Digər iki mutasiya N439K və Y453 də eyni şəkildə reseptorla bağlanma bölgəsində yaranıb. Bunların virusun ACE2 reseptorlarına bağlanmasını artırdığı və immun sistemindən yayınmanı asanlaşdırdığı görülüb.
P681H mutasiyası tikan zülalının furin kəsilmə nöqtəsində yaranıb. Bioloji təsirini hələ bilmirik.
69-70 delesiya mutasiyası tikan zülalının 69 və 70-ci amin turşularının silinməsi ilə yarandı. Bunun virusun immun sistemindən yayınmasını asanlaşdıracağı düşünülür. Mutasiyanın rekonvalesent (sağalmış) plazma müalicəsi alan xroniki Covid-19 xəstəsində yarandığı irəli sürülür. Virus bu xəstədə anticisim müalicəsindən qaçacaq şəkildə dəyişmiş ola bilər.
Bu mutasiyaların virusun hüceyrələrə və siçanlara daha asan yoluxmasını təmin etdiyi laboratoriyada əvvəlcədən göstərilib. Lakin insanlarda birbaşa daha yoluxucu olduğuna dair hələ elmi sübutumuz yoxdur.
Yeni variant nə vaxt kəşf edildi?
Bütün viruslar zamanla mutasiyaya uğrayır və yeni variantları yaranır. Bu, gözlənilən vəziyyətdir.
Genetik analizlər SARS-CoV-2-nin yeni variantının 2020-ci ilin sentyabrındayarandığını və noyabrın ortasınadək cəmiyyətdə aşağı səviyyədə görüldüyünü göstərir.
Variantın kəşfi İngiltərə İctimai Sağlamlıq mərkəzinin “Kent” şəhərində halların ciddi tədbirlərə baxmayaraq niyə azalmadığını araşdırmasına əsaslanır.
Daha sonra variantın Londonda və Essexdə sürətlə yayıldığı görüldü. Digər ölkələr ətraflı virus genom analizi aparmadığından ölkələrdəki paylanması hələ bilinmir. Lakin İtaliyada Birləşmiş Krallıqdan gələn şəxsdə yeni variant aşkar edilib.
Peyvəndlər yeni koronavirusa qarşı təsirli olacaqmı?
Bu barədə elmi sübutumuz yoxdur. Yeni variantın peyvəndlərə təsir edib-etmədiyi laboratoriya araşdırmalarından sonra müəyyənləşəcək.
Hazırlanmış 3 müasir peyvənd (BioNTech, Moderna və AstraZeneca) virusun tikan zülallarını hədəfləyir. Yeni variant tikan zülalı bölgəsində mutasiyalara malikdir. Peyvəndlər tikan zülalının bir neçə bölgəsinə qarşı anticisim istehsalını təmin edir. Buna görə yeni variantın peyvəndlərin effektivliyini azaltma ehtimalı çox aşağıdır. Peyvəndlər çoxsaylı anticisimlə immunitet təmin edir.
SARS-CoV-2-də mutasiyaların yaranması gözlənilirmi?
SARS- CoV-2 bir RNA virusudur. Çoxaldıqca mutasiyaya uğraması təbii prosesdir. Epidemiya başlayandan bəri SARS-CoV-2-də minlərlə mutasiya görülüb. Bunların böyük hissəsinin heç bir təsiri yoxdur. Məsələn, indiyədək SARS-CoV-2 tikan zülalında 4000-dən çox mutasiya aşkar edilib.
Ölkələrin karantin və uçuş qadağası tədbirləri tam normaldır. Yeni variantın xüsusiyyətlərini anlayana qədər bu tədbirlər görülməlidir.
*
*
ƏLAQƏLİ MÖVZULAR
Mənbələr
2. COVID-19 Genomics UK (COG-UK) [email protected]. 2020. An Integrated National Scale SARS-CoV-2 Genomic Surveillance Network. The Lancet. Microbe 1 (3): e99–100. Bal A, Destras G, Gaymard A, Regue H, Semanas Q, d’Aubarde C, Billaud G, Laurent F, Gonzales C, Valette
3. M, Lina B, Morfin F, Josset L. Screening of the H69 and V70 deletions in the SARS-CoV-2 spike protein with a RT-PCR diagnosis assay reveals low prevalence in Lyon, France. medRxiv 2020, 2020.11.10.20228528.
4. Kemp, Steven A., Dami A. Collier, Rawlings Datir, Salma Gayed, Aminu Jahun, Myra Hosmillo, Isabella Atm Ferreira, et al. 2020. Neutralising Antibodies Drive Spike Mediated SARS-CoV-2 Evasion. medRxiv.
5. Andrew Rambaut, Edward C. Holmes, Áine O’Toole, Verity Hill, John T. McCrone, Christopher Ruis, Louis du Plessis, and Oliver G. Pybus. 2020. A Dynamic Nomenclature Proposal for SARS-CoV-2 Lineages to Assist. Genomic Epidemiology. Nature Microbiology 5 (11): 1403–7.
6. Thomson EC, Rosen LE, Shepherd JG, Spreafico R. 2020. The Circulating SARS-CoV-2 Spike Varyant N439K Maintains Fitness While Evading Antibody-Mediated Immunity. bioRxiv.
7. Erik Volz, Verity Hill, John T. McCrone, Anna Price, David Jorgensen, Áine O’Toole, Joel Southgate, et al. 2020. “Evaluating the Effects of SARS-CoV-2 Spike Mutation D614G on Transmissibility and Pathogenicity.” Cell, November.
8. NERVTAG: Risk assessment of SARS-CoV-2 varyants that have been selected in mink, 12 November 2020. Paper prepared by the New and Emerging Respiratory Virus Threats Advisory Group (NERVTAG).
9. Preliminary genomic characterisation of an emergent SARS-CoV-2 lineage in the UK defined by a novel set of spike mutations, Andrew Rambaut, Nick Loman, Oliver Pybus, Wendy Barclay, Jeff Barrett, Alesandro Carabelli, Tom Connor, Tom Peacock, David L Robertson, Erik Volz, on behalf of COVID-19 Genomics Consortium UK (COG-UK). https://virological.org/t/563
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.