Oğlan uşaqlarına da HPV peyvəndi edilməlidir – Dərs alınacaq hekayə

İnsan papilloma virusu (HPV) peyvəndi uşaqlıq boynu xərçəngi başda olmaqla müxtəlif xərçənglərin riskini mühüm artıran bu virusa qarşı qorunma təmin edir. Bütün xərçənglərin təxminən %5-6-sının HPV ilə əlaqəli olduğu düşünülür. Yalnız qız uşaqlarının və gənc qadınların bu peyvəndi etdirməli olduğu fikri geniş yayılıb, lakin oğlan uşaqlarına da HPV peyvəndi edilməsi ən azı qızlara olduğu qədər vacibdir.

HPV ilə əlaqəli baş-boyun xərçəngi olan Phil Rechin hekayəsi

Phil Rech 2014-cü ildə 59 yaşında tonsil (badamcıq) xərçəngi diaqnozu aldı. Xərçəng əməliyyatı ilə şişi çıxarıldı və sonra adjuvant (qoruyucu) radioterapiya ilə müalicəsi davam etdi.

Phil siqaret çəkmirdi, nadirən alkoqol qəbul edirdi və artıq çəkisi də yox idi. Yəni ümumiyyətlə sağlam olmayan vərdişləri yox idi. Diaqnoz zamanı Phil xərçəng diaqnozunun səbəbini sorğulamırdı, çünki tam sağalmağa yönəlmişdi.

İngiltərədə və dünyanın bir çox yerində olduğu kimi, xərçənglə əlaqəli təhdid olan HPV-dən xəbərsiz idi.

• Baş-boyun xərçəngləri ilə HPV əlaqəsi

Şiş toxumasında aparılan test nəticəsində xərçənginin HPV ilə bağlı olduğunu biləndə çox təəccüblənmişdi. HPV infeksiyasının belə ciddi sağlamlıq problemi yarada biləcəyini bilmirdi.

2017-ci ildə, üç il sonra Philin xərçəngi təkrarlamışdı. Xərçəng bu dəfə beyinə və ağciyərlərə də metastaz vermişdi. 2017-ci ildə aparılan tədqiqatda hər 9 amerikalı kişidən birinin ağız nahiyəsində HPV infeksiyası olduğu görüldü. Tədqiqatçılar ABŞ-da ölkəboyu ağız HPV infeksiyalarının kişilərin %11.5-inə və qadınların % 3.2-sinə, yəni 11 milyon kişiyə və 3.2 milyon qadına təsir etdiyini təxmin edirlər.

Phil; «Mən daha gənc olanda peyvənd olsaydı və bundan xəbərim olsaydı, mütləq etdirərdim. Bütün uşaqların peyvəndlənməsi üçün çağırış edəcəyəm. Uşaq iflici, qızılca və parotit kimi xəstəliklərə qarşı uşaqlar peyvəndlənir, lakin HPV peyvəndi də daxil edilməlidir, çünki HPV də bunların hər biri qədər ciddi və həyatı təhdid edəndir.» deyə bildirir.

HPV infeksiyası və xərçəng

HPV-nin 150-dən çox alt növü var. Təxminən 40 növü insanlarda infeksiya yaradır və bəziləri insanlarda müxtəlif xərçənglər üçün yüksək risklidir (ən yüksək risklilər HPV 16 və 18). Daha az riskli növləri adətən genital və ya ağızdaxili ziyillər yaradır.

HPV infeksiyası çox geniş yayılıb. Hər 10 insandan 8-inin həyatının bir mərhələsində bu virusa yoluxduğu hesablanır. Bədənimiz adətən problemsiz infeksiyanı təmizləyir (HPV infeksiyalarının təxminən %90-ı iki ilə sağalır). Lakin bəzi hallarda davamlı infeksiyalar xərçəng riskini artırır. Səbəbi virusun öz DNT-sini yoluxdurduğu hüceyrənin DNT-sinə əlavə etməsi və bu viral məhsulların genetik zədə yaradıb nəzarətsiz hüceyrə çoxalmasını, yəni xərçəngi tətikləməsidir. Məsələn, aşağıdakı şəkildə HPV infeksiyasından uşaqlıq boynu xərçənginə aparan proses təsvir edilib.

HPV peyvəndi niyə oğlan uşaqlarına da edilməlidir?

Dünyada ən geniş yayılmış HPV peyvəndi 4 HPV növünə qarşı qoruyucudur (4-lü peyvənd). Bunlardan ikisi xərçənglə (16 və 18), ikisi daha çox genital ziyil yaradan növlərlə (6 və 11) əlaqəlidir. Bu peyvənd əvvəlcə yalnız qızlara tövsiyə edilmişdi, çünki sağlamlıq faydası və xərc effektivliyinin ən güclü sübutu uşaqlıq boynu xərçəngi və genital ziyillər üçün idi.

Oğlan uşaqlarına da HPV peyvəndi edilməlidir, çünki HPV yalnız qadınlarda bəzi xərçənglərin riskini artırmır, kişilərdə də baş-boyun, anus və penis xərçəngi riskini artırır.

Həmçinin vaxtında peyvənd edilmiş kişilərin əlaqədə olduğu qadınlar da bununla qorunmuş olur. Homoseksual əlaqə yaşayan kişilərin də 45 yaşa qədər bu peyvəndi etdirə biləcəyi, yeniyetməlikdə etdirərlərsə daha yaxşı qorunacağı və etdirilməzsə anal və oral xərçəng risklərinin artdığı bilinir.

HPV ilə əlaqəli xəstəliklər barədə araşdırmaların davamı ilə gəlinən nəticə peyvəndin HPV infeksiyasını önlədiyi və gələcəkdə uşaqlıq boynu və baş-boyun xərçəngləri başda olmaqla ən azı 7 xərçəng növünün riskini azaltdığı istiqamətindədir.

HPV peyvəndini cinsi fəal olmadan əvvəl demək olar ki, hər kəsin etdirməli olduğuna inanılır. Bu peyvənd şəxs HPV-yə məruz qalmazdan əvvəl edilməlidir. İngiltərədə 12 ilə 13 yaşlı qızlara 2010-cu ildə tətbiqinə başlanmış HPV peyvəndinin bu şəxslər izlənəndə HPV 16 və 18 infeksiyalarını % 86 azaltdığı tapıldı.

Lakin bu peyvəndlənmə yalnız qız uşaqlarına ediləndə kifayət etmir, çünki kişilər də genital ziyil, anal, penil və baş-boyun xərçəngi riski altındadır.

• HPV peyvəndinin kəşfinin arxasındakı hekayə

HPV peyvəndi nə zaman edilməlidir?

• Qızlarda və qadınlarda 9-26 yaş, kişilərdə isə 9-21 yaş aralığında peyvənd tövsiyə edilir.
• HPV peyvəndi immunitetində yaş vacibdir. Peyvənd üçün hər iki cinsə ən ideal yaş 11-12 tövsiyə edilir.