Opioid ağrıkəsici mənşəli qəbizlik nədir? Xərçəng xəstələri üçün tövsiyələr

Yazımız opioid mənşəli qəbizliyin müalicələrini, təbii üsulları və dərmanları əhatə edir.

Opioidlər necə qəbizlik yaradır?

Opioidlər opioid reseptorları adlanan bədəndəki xüsusi zülallara bağlanaraq təsir göstərir. Beyin, onurğa beyni və mədə-bağırsaq sistemi hamısı bu reseptorları ehtiva edir.

Opioidlər bu reseptorlara bağlanaraq beynin ağrı qavramasını bloklayır. Eyni zamanda mərkəzi sinir sistemini basqılayır və ya ləngidir.

Beynin də daxil olduğu mərkəzi sinir sistemi bədənin ağrıya reaksiyasına nəzarət edir. Həzm sistemindəkilər də daxil qeyri-iradi saya əzələ hərəkətlərini də idarə edir.

Buna görə opioid qəbulu bu saya əzələləri boşaldaraq qəbizlik yarada bilər.

Qeyd: Opioidlərin ağrıkəsici və əlavə təsirlərinə zamanla tolerantlıq yaranır; ağrıkəsici xüsusiyyəti qorumaq üçün doza artımı lazım ola və ya ürəkbulanma, süstlük kimi təsirlər zamanla azala bilər. İstisna qəbizlikdir; opioid istifadə edənlərdə həmişə qəbizlik gözlənilir.

Hansı dərmanlar opioidlə əlaqəli qəbizlik yaradır?

Opioid mənşəli qəbizlik (OKK) yaradan dərmanlarda morfin, kodein, oksikodon və metadon kimi maddələr var.

OKK-ya ən çox səbəb olan dərmanlar bunlardır (əvvəl təsiredici maddə, mötərizədə bazar/qutu adları):

• buprenorfin (Suboxone, Transtec)
• kodein (Fenokodin)
• fentanil (Actiq, Duragesic)
• meperidin (Aldolan)
• morfin (Morfia tablet, M-eslon kapsul, Morphine ampul)
• oksikodon (Oxopane)
• tramadol (Contramal, Contratek, Madol, Tradolex, Tramosel, Ultramex)

Opioid mənşəli qəbizliyin (OKK) geniş yayılmış mədə-bağırsaq əlamət və şikayətləri:

• qarında həssaslıq
• qarında köp, gərginlik
• tez-tez sidiyə çıxma
• qəbizlik və ishal tutmaları
• gücənmə, zorlanma və ağrı yarada bilən nəcis ifrazı çətinliyi
• quru, sərt nəcis
• ürəkbulanma və qusma
• yorğunluq və süstlük
• çəki itkisi

Opioid mənşəli qəbizlik necə müalicə edilir?

Müxtəlif müalicələr bu narkotik analgetiklərə (ağrıkəsicilərə) bağlı qəbizliyə kömək edə bilər. Bunlara həyat tərzi dəyişiklikləri, təbii üsullar və dərmanlar daxildir.

Həyat tərzi dəyişiklikləri

Həyat tərzi dəyişikliklərinə pəhriz və davranış dəyişikliyi daxil ola bilər. Bəzi dəyişikliklər qəbizliyi yüngülləşdirir. Bunlar;

• daha çox maye içmək,
• daha çox lif yemək (baxın Nə qədər qida lifi istehlak etməliyik?),
• məşq etmək, edilirsə bir qədər çox məşq etmək

Dərmanlar

Reseptsiz və reseptli dərmanlar da qəbizliyə kömək edə bilər. Xərçəng müalicə qaydalarına görə xəstəyə opioid ağrıkəsici yazılırsa, yanında qəbizliyin qarşısını alan dərmanlar da yazılması tövsiyə edilir.

Reseptsiz də əldə edilən qəbizlik dərmanları bunlardır:

• Həcm yaradan işlədicilər: Bu həzm edilməyən lif əlavələri bədəndə hərəkət edir, həzm sistemindəki mayeni soraraq bağırsaqdan daha asan keçən nəcis yaradır. Nümunələr metilsellüloza, polikarbofil (FiberCon) və psilliumdur (Metamucil, Konsyl).
• Osmotik işlədicilər: Osmotik işlədicilər yoğun bağırsağın daha çox su saxlamasına kömək edir; bu, nəcisi yumşaldıb keçişini asanlaşdıra və bağırsaq hərəkətlərinin tezliyini artıra bilər. Nümunə maqnezium hidroksiddir (Magnesie Calcinee Saba tozu).
• Duzlu işlədicilər: Bunlar suyu bağırsaqlara çəkərək bağırsaq hərəkətlərini təşviq edir. Maqnezium sitrat əlavələri nümunədir.
• Nəcis yumşaldıcılar: Bunlar nəcisin sorduğu su miqdarını artıraraq onu yumşaldır və keçişini asanlaşdırır. Nümunələrə dokuzat natrium və dokuzat kalsium daxildir.
• Yağlayıcı işlədicilər: Yağlayıcı işlədicilər nəcisi yumşaltmaq və yağlamaq üçün bağırsaq divarlarını və nəcisi örtür. Bir növü mineral yağdır.
• Stimullaşdırıcı katartiklər: Bu dərmanlar (Dulcolax, Sennalax) bağırsaqda hərəkəti təşviq edir.

Bitki mənşəli və ya təbii dərmanlar

Daha çox su içmək, lif yemək və mümkün olduqda məşq etməklə yanaşı bəzi təbii maddələr də OKK-nı yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Bunlara daxildir:

• Ərik
• Zeytun yağı
• Sennoside ehtiva edən məhsullar (Senna kimi)
• Aloe vera

Bəzi dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girə və ya təsirini azalda bildikləri üçün bitki məhsullarını qəbul etməzdən əvvəl səhiyyə mütəxəssisi və ya əczaçı ilə məsləhətləşin.

İşlədicilərin əlavə təsirləri nələrdir?

İşlədiciləri göstərişə uyğun və qısa müddət qəbul etdikdə adətən təhlükəsiz və təsirli sayırıq. Lakin bütün dərmanlar kimi opioid mənşəli qəbizliyi müalicə etmək üçün işlədici istifadəsi də əlavə təsirlər yarada bilər. Ən çox görülənlər:

• ishal
• maye itkisi
• ürəkbulanma
• köp
• qusma
• köp
• qarın sancıları

Opioid mənşəli qəbizlik üçün işlədici alan şəxsdə qəbizlik yaxşılaşmırsa və ya işlədiciyə bağlı əlamətlər varsa, səhiyyə komandası ilə danışmalıdır.

Xülasə

Opioid ağrıkəsici sinir sistemi aktivliyini azaltdığından qəbizlik və digər həzm problemlərinə səbəb ola bilər. Opioid mənşəli qəbizlik ağrını azaltmaq üçün opioid alanlarda geniş yayılmış şikayətdir.

Bol su içmək, lifli qidalar yemək və mümkündürsə fəal qalmaq bu əlavə təsiri azaltmağa kömək edə bilər.

Bu təbii yollar opioid mənşəli qəbizliyi yüngülləşdirmirsə, həkiminiz işlədici, təbii əlavələr və ya reseptli dərmanlar kimi əlavə müalicələr tövsiyə edə bilər.

*

Qəbizliyin müalicəsi üçün qidalanma tövsiyələrimiz;

1. Hər gün eyni vaxtda yeməyə çalışın,
2. Hər gün eyni vaxtda tualet ehtiyacı üçün vaxt ayırın, 
3. Gündə 8-10 stəkan su ilə yanaşı ilıq içkilər içilməlidir,
4. Müalicəni idarə edən həkimlərin də məlumatı daxilində lifli qidalar (yulaf, buğda rüşeymi, quru gavalı, armud, sitrus meyvələri, şaftalı, alma, ərik, brokoli, qarğıdalı, noxud, pomidor, balqabaq, ananas, gilas, şalğam, çuğundur, brokoli, gül kələmi, kök, badam, mərcimək, soğan, fındıq, qoz və s.) yeyilə bilər,
5. Səhər yeməyində isti içkilərlə lifli qidaları birlikdə qəbul etmək qəbizliyin idarəsinə faydalıdır, 
6. Ara öyünlərdə isti limon suyu içilə bilər, 
7. Az və tez-tez qida qəbul edin,
8. Hər gün yüngül olsa da məşq etməyə çalışın; məşq edə bilməyənlər üçün yataqda qarın əzələlərini işlədən məşqlər edilə bilər, 
9. Düyü unu olan qidalar yeyilməməlidir, 
10. Bağırsaqlarda hər hansı səbəbdən tıxanma (obstruksiya) yaranıbsa, həkiminiz lifli pəhriz tövsiyə etməyəcək, hətta xəstəxanaya yerləşib bir müddət yeməyi dayandırmaq lazım gələ bilər
11. Yeməklərdən təxminən 1 saat əvvəl ilıq və ya isti içkilər içilməlidir, 
12. Meyvə kompotları qəbul edilməlidir, 
13. Yağlı toxumlar (çərəzlər) rezistent nişasta tərkibinə görə həmçinin prebiotik rol oynayır və bağırsaq hərəkətliliyini artırdığından gündəlik lazım olan miqdarda yeyilməlidir. 
14. Şorbalara buğda rüşeymi və ya yulaf kəpəyi əlavə etməklə lif miqdarı artırıla bilər, 
15. Alınan qablaşdırılmış məhsulda 5gr/porsiya lif olduğunu göstərən ifadə varsa, yüksək liflidir deməkdir.