Pankreatik neyroendokrin şiş üçün lutesium müalicəsinin ilk randomizə tədqiqat nəticələri

Neyroendokrin şişlər (NET) bədənin neyroendokrin sistemində hormon yaradan endokrin və sinir hüceyrələrində başlayır. Adətən yavaş gedişli olsa da sürətlə yayılmağa meyilli ola bilən bu şişlər yerləşdikləri nahiyəyə və ifraz etdikləri hormonlara görə fərqli inkişaf edir (baxın: Neyroendokrin şişin əlamətləri, mərhələləri və müalicəsi).

Hər il hər 100000 nəfərdən təxminən 2,5 - 5 nəfərə NET diaqnozu qoyulduğunu görürük. Bu şişlərin ən çox yarandığı orqanlar mədə, mədəaltı vəzi, nazik bağırsaq, tiroid, ağciyər və prostatdır. Şişlər yarandıqları orqanın adı ilə adlandırılır; məsələn, mədənin neyroendokrin şişi, mədəaltı vəzinin neyroendokrin şişi kimi.

Adacıq hüceyrəsi şişləri kimi də tanınan mədəaltı vəzi neyroendokrin şişləri mədəaltı vəzinin endokrin toxumalarında yaranan nadir xərçənglərdir. İnsulin, qastrin, qlükaqon və vazoaktiv bağırsaq peptidi daxil olmaqla müxtəlif peptid hormonları ifraz edərək çoxsaylı əlamətlərə səbəb ola bilər. Bununla yanaşı mədəaltı vəzi NET-lərinin 50 ilə 75 faizi əlamətsizdir (yəni hormonal sindromla əlaqəsi yoxdur).

Mədəaltı vəzinin neyroendokrin şişləri ümumilikdə nadirdir; illik tezliyi hər 100000 nəfərdə ≤1 haldır və bütün mədəaltı vəzi şişlərinin 1 ilə 2 faizini təşkil edir.

Neyroendokrin xərçəng hüceyrələri somatostatin dediyimiz bir reseptor növünü daşıyıb-daşımamasına görə somatostatin reseptoru pozitiv və ya neqativ neyroendokrin şiş kimi təsnif edilir.

İrəliləmiş mərhələ pankreatik neyroendokrin şişlərdə (PNET-lər) peptid reseptor radionuklid terapiyasının (PRRT) ilk çoxmərkəzli randomizə faza II tədqiqatından əldə edilmiş ümidverici məlumatlar 2022 ESMO Konqresində təqdim edildi.

Hədəfli dərmana qarşı radionuklid müalicə

OCLURANDOM tədqiqatında lutesium-oktreotat alan xəstələrdə sunitiniblə müqayisədə proqressiyasız sağqalım daha uzun idi.

Lu-DOTA-TATE irəliləmiş mərhələ, somatostatin reseptoru pozitiv qastroenteropankreatik NET-lərin müalicəsi üçün EMA (2017) və ABŞ FDA (2018) tərəfindən təsdiqlənmiş ilk PRRT-dir. PPRT nadir hallarda sağaldıcı olsa da əlamətləri yüngülləşdirməyə, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa, şiş zədələnmələrini kiçiltməyə və xəstəliyin irəliləməsini ləngitməyə kömək etdiyi göstərilmişdir.

OCLURANDOM tədqiqatı somatostatin reseptor sintiqrafiyası (SSTR) pozitiv, əməliyyatla çıxarıla bilməyən, proqressiv (irəliləyən), irəliləmiş mərhələ mədəaltı vəzi NET-ləri olan xəstələrdə 177lutesium-oktreotat ilə PRRT-nin sunitinibə qarşı şiş əleyhinə effektivliyini qiymətləndirmək üçün hazırlanmışdı. ECOG performans balı 0-2 olan, tədqiqatdan əvvəlki 1 il ərzində xəstəlik proqressiyası sənədləşdirilmiş, əvvəllər müalicə almış xəstələr OCLU (lutesium-oktreotid) və ya sunitinib almaq üçün 1:1 nisbətində randomizə edildilər (təsadüfi qruplara bölündülər).

Tədqiqat 12 ay ərzində OCLU ilə PRRT-də əhəmiyyətli dərəcədə daha uzun proqressiyasız sağqalım əldə edərək əsas sonlanım nöqtəsinə çatdı. 12 aylıq OCLU qolunda proqressiyasız sağqalım OCLU ilə 80,5%, 11 aylıq sunitiniblə isə 42% idi.

Şəkil: OCLURANDOM tədqiqatında somatostatin reseptor sintiqrafiyası pozitiv, əməliyyatla çıxarıla bilməyən, irəliləyən, irəliləmiş mərhələ pankreatik neyroendokrin şişləri olan xəstələrdə 177lutetium-octreotate (OCLU) və sunitiniblə proqressiyasız sağqalım.

Orta yaşın 63 olduğu, qadınların 52% təşkil etdiyi tədqiqatdakı 84 xəstənin 37%-sində qaraciyər tutulması, 20%-sində funksional sindrom var idi və 43%-ünə iki və ya daha çox sistemik müalicə tətbiq edilmişdi.

3-cü - 4-cü dərəcəli (ciddi) yan təsirlər OCLU qolundakı xəstələrin 44%-ündə, sunitinib qolundakıların isə 63%-ündə baş verdi.

Ən çox rast gəlinən yan təsirlər və faizləri belə idi (OCLU ilə sunitinibin müqayisəsi):

• Qan hüceyrələrinin sayında azalma (12%-yə qarşı 23%)
• Həzm problemləri (12%-yə qarşı 21%)
• Hipertoniya (12%-yə qarşı 19%)
• Yorğunluq (7%-yə qarşı 12%)

OCLU qolundakı xəstələrin 5%-ində və sunitinib qolundakıların 21%-ində yan təsirlərə görə dərman davam etdirilmədi.

Nəticə

Somatostatin reseptoru pozitiv qastroenteropankreatik şişlərdə OCLU üçün ilk klinik nəticələr 2003-cü ildə dərc edilsə də onun mühüm klinik nəticələrə təsirini araşdıran randomizə klinik tədqiqatlar çatışmırdı. Qastroenteropankreatik neyroendokrin şişlər üçün randomizə məlumatlar az olduğundan 2020 ESMO Təlimatında və Avropa Neyroendokrin Şiş Cəmiyyətinin təlimatlarında everolimus və ya sunitinib kimi molekulyar hədəfli preparatlar və sistemik kimyaterapiya üstün tutulan müalicə variantları idi, PRRT isə yalnız bu müalicələr uğursuz olduqdan sonra düşünülə bilərdi. Buna görə cari tədqiqat əvvəlki müalicə rejimlərinin heterogenliyi kimi məhdudiyyətlərə baxmayaraq mühüm boşluğu doldurur.