Philadelphia xromosomu: Ağıllı xərçəng dərmanlarına aparan 50 illik yol

Gələcək üçün tarixdən çıxarılan nəticələr

Xərçəngin yaranmasına və müalicəsinə baxışda çox mühüm dönüş nöqtəsini və hekayəni paylaşırıq.

Yeni üfüqlər açan bu kəşf 1959-cu ildə Fox Chase Xərçəng Mərkəzində mikroskop altında Peter C. Nowell ilə birlikdə David A. Hungerfordun xroniki mieloid leykozlu (KML) iki xəstədən alınmış qan hüceyrələrinin xromosomlarında kiçik anormallıq aşkarlaması ilə baş verdi.

Bu xromosom anormallığı sonralar xərçənglə əlaqəli ilk ardıcıl xromosom anormallığı olan "Philadelphia xromosomu" kimi tanınacaqdı.

Hungerford kəşf zamanı Fox Chase-də gənc tədqiqatçı idi və 1961-ci ildə Pennsylvania Universitetində doktorantura təhsili almaq imkanı qazandı. Hungerford universitetin tibb fakültəsindən patoloq Peter C. Nowell ilə əməkdaşlıq edərək insan xromosomları haqqında doktorluq işi üçün leykoz hüceyrələri üzərində işləyirdi. O dövrdə mikroskopik araşdırma üçün xromosom hazırlama üsulları hələ primitiv idi. Əvvəlki tədqiqatçılar KML xəstələrindən alınmış hüceyrələrdə anormal xromosom tapa bilməmişdilər; buna görə Hungerford və Nowell 1960-cı ildə Journal of National Cancer Institute-da yeni sübutlarını ehtiyatla təqdim etdilər. Sonrakı tədqiqatlar isə bu dönüş nöqtəsi olan müşahidəni təsdiqlədi.

Philadelphia xromosomunun kəşfinə dair orijinal məqaləyə 1960-cı ildə nəşrindən bəri 1682 dəfə istinad edilmişdir.

22-ci xromosomun bir hissəsi və beləliklə daşıdığı genetik kodun bir hissəsi çatışmırdı. 1970-ci ildə xromosom zolaqlama üsullarının meydana çıxması ilə anormallığın 22 və 9 nömrəli xromosomlar arasında material mübadiləsi və ya translokasiya olduğu sübut edildi (aşağıdakı fotoda görünür). Anormal şəkildə qısalmış xromosom Fox Chase Xərçəng Mərkəzindən Hungerford və Pennsylvania Universitetindən Nowell tərəfindən kəşf edilmişdi və buna görə hər iki qurumun yerləşdiyi şəhərin adı ilə Philadelphia xromosomu adlandırıldı.

Bu kəşfin gələcək təsirləri

Janet D. Rowleyinsan leykoz və limfomalarındasitogenetik (və ya xromosom) dəyişikliklər haqqında bir sıra kəşflər etdi. 1973-cü ildə KML-də 9 və 22 nömrəli xromosomlar arasında translokasiyanın mövcudluğunu kəşf etdi və sonra digər leykoz və limfoma növlərində bir sıra yayılmış translokasiyalar müəyyənləşdirdi.

Translokasiya hər ikisi qırıldıqda iki xromosomun material mübadiləsi etdiyi prosesdir.

Xərçəngin genetik əsasına dair yeni üfüqlər açan kəşflərinə görə Dr. Rowley və Nowell Fox Chase-dən Dr. Alfred G. Knudson ilə birlikdə 1998-ci ildə Lasker Mükafatını bölüşəcəkdilər.

Brian J. Druker, Nicholas B. Lydon və Charles L. Sawyers KML xəstələrində çox effektiv tapılmış imatinib (Gleevec) adlı genetik hədəfli xərçəng dərmanının klinik tədqiqatlarını həyata keçirdilər və bu inkişaf çığır açan xərçəng dərmanlarının son istehsalına yol açdı.

Druker, Lydon və Sawyers KML-nin əsasında duran məlum molekulyar qüsuru müəyyənləşdirdi, xəstəliyin bu əsas səbəbini həll etmək fikrini formalaşdırdı, spesifik kinaza inhibitoru hazırladı və dərmana davamlılıq inkişaf etdikdə ikinci nəsil inhibitor dizayn etdi. Onların işi KML-dən çox kənara çıxan model təmin etmişdir. İndi xərçəng üçün müəyyən molekulları hədəfləyən yüzlərlə dərman hazırlanma mərhələsindədir və onlarla dərman təsdiqlənmişdir. Druker, Lydon və Sawyers KML üçün heyrətamiz dərəcədə uğurlu müalicə və xərçəng müalicəsi üçün yeni paradiqma təqdim etdilər. Druker, Lydon və Sawyers KML üçün molekulyar hədəfli müalicələrin hazırlanması ölümcül xərçəngi idarə olunan xroniki vəziyyətə çevirdiyinə görə 2009-cu ildə Lasker Mükafatını aldılar.