کروموزوم فیلادلفیا: راهی 50 ساله تا داروهای هوشمند سرطان

درس‌هایی از تاریخ برای آینده

شکل‌گیری سرطان و درمان آن، موضوع داستان و نقطهٔ عطف بسیار مهمی در نگاه ماست که در اینجا به اشتراک می‌گذاریم.

این کشف افق‌گشا در سال 1959، زیر میکروسکوپی در مرکز سرطان Fox Chase، زمانی رخ داد که Peter C. Nowell و David A. Hungerford در دو بیمار مبتلا به لوسمی میلوئید مزمن (KML)، ناهنجاری کوچکی در کروموزوم‌های سلول‌های خونِ گرفته‌شده از آن‌ها شناسایی کردند.

این ناهنجاری کروموزومی بعدها به‌عنوان نخستین ناهنجاری کروموزومی ثابتِ مرتبط با سرطان، با نام «کروموزوم فیلادلفیا» شناخته شد.

Hungerford هنگام این کشف، پژوهشگر جوانی در Fox Chase بود و در سال 1961 فرصت تحصیل دکترا در دانشگاه Pennsylvania را به دست آورد. او با همکاری Peter C. Nowell، آسیب‌شناس دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه، برای رسالهٔ دکترای خود دربارهٔ کروموزوم‌های انسان، روی سلول‌های لوسمی کار می‌کرد. در آن زمان، روش‌های آماده‌سازی کروموزوم برای بررسی میکروسکوپی هنوز ابتدایی بودند. پژوهشگران پیشین در سلول‌های بیماران KML کروموزوم غیرطبیعی پیدا نکرده بودند؛ ازاین‌رو Hungerford و Nowell شواهد تازهٔ خود را در سال 1960 با احتیاط در Journal of National Cancer Institute ارائه کردند. پژوهش‌های بعدی این مشاهدهٔ نقطه‌عطف را تأیید کردند.

مقالهٔ اصلی کشف کروموزوم فیلادلفیا از زمان انتشار در سال 1960، 1682 بار مورد استناد قرار گرفته است.

به نظر می‌رسید بخشی از کروموزوم 22 و در نتیجه بخشی از کد ژنتیکی آن وجود ندارد. با ظهور روش‌های نواربندی کروموزومی در سال 1970، ثابت شد که این ناهنجاری، تبادل ماده یا جابه‌جایی میان کروموزوم‌های 22 و 9 است (در تصویر زیر دیده می‌شود). کروموزوم غیرطبیعیِ کوتاه‌شده را Hungerford از مرکز سرطان Fox Chase و Nowell از دانشگاه Pennsylvania کشف کردند؛ ازاین‌رو به نام شهری که هر دو مؤسسه در آن قرار داشتند، کروموزوم فیلادلفیا نام گرفت.

پیامدهای آیندهٔ این کشف

Janet D. Rowley در بیماری‌های لوسمی و لنفوم انسان، مجموعه‌ای از تغییرات سیتوژنتیکی (یا کروموزومی) را کشف کرد. او در سال 1973 وجود جابه‌جایی میان کروموزوم‌های 9 و 22 را در KML کشف کرد و سپس مجموعه‌ای از جابه‌جایی‌های رایج را در سایر انواع لوسمی و لنفوم شناسایی کرد.

جابه‌جایی فرایندی است که در آن دو کروموزوم، وقتی هر دو شکسته می‌شوند، مواد خود را با یکدیگر مبادله می‌کنند.

دکتر Rowley و Nowell به‌خاطر کشف‌های افق‌گشای خود دربارهٔ مبنای ژنتیکی سرطان، همراه با دکتر Alfred G. Knudson از Fox Chase، در سال 1998 جایزهٔ Lasker را به‌طور مشترک دریافت کردند.

Brian J. Druker، Nicholas B. Lydon و Charles L. Sawyers کارآزمایی‌های بالینی داروی سرطانِ هدفمند ژنتیکی به نام ایماتینیب (Gleevec) را انجام دادند که در بیماران KML بسیار مؤثر بود و این پیشرفت، راه را برای تولید نهایی داروهای نوآورانهٔ سرطان باز کرد.

Druker، Lydon و Sawyers نقص مولکولی شناخته‌شدهٔ زیربنای KML را شناسایی کردند، ایدهٔ حل این علت اساسی بیماری را شکل دادند، مهارکنندهٔ اختصاصی کیناز ساختند و وقتی مقاومت دارویی پدید آمد، مهارکننده‌ای از نسل دوم طراحی کردند. کار آن‌ها الگویی بسیار فراتر از KML فراهم کرد. اکنون صدها داروی هدف‌گیرندهٔ مولکول‌های مشخص سرطان در دست توسعه‌اند و ده‌ها دارو تأیید شده‌اند. Druker، Lydon و Sawyers درمانی به‌طرز چشمگیری موفق برای KML و الگویی تازه برای درمان سرطان ارائه کردند. آن‌ها در سال 2009 به‌خاطر توسعهٔ درمان‌های هدفمند مولکولی KML که سرطان کشنده‌ای را به وضعیتی مزمن و قابل‌کنترل تبدیل کرد، جایزهٔ Lasker را دریافت کردند.