Prostatın xoşxassəli böyüməsi dərmanı xərçəng riskini artırırmı?

Cəmiyyətdə prostatın xoşxassəli böyüməsi kimi tanınan prostatın xoşxassəli hiperplaziyası (BPH) orta və yuxarı yaşlı kişilər arasında geniş yayılmış problemdir və həyat keyfiyyətini ciddi dərəcədə azalda bilər. Ultrasəs kimi diaqnostik testlərə asan çıxış və təsirli dərmanların mövcudluğu sayəsində BPH asan idarə olunan və hətta bəzi ölkələrdə ailə həkimləri tərəfindən müalicə edilən xəstəlik halına gəlmişdir (BPH müalicəsi ətraflı).

Prostat xərçəngi dünyada kişilərdə ən çox rast gəlinən xərçənglər arasındadır və təxminən ildə 1 milyon 600 min yeni hala və 366 min ölümə səbəb olur. Məsələn, ABŞ-da kişilərin yüzdə 11-inə həyatları boyunca prostat xərçəngi diaqnozu qoyulur və bu göstərici adətən yaşla artır.

Prostat xərçəngində beş illik sağqalma göstəricisi yüzdə 98 səviyyəsindədir. Milyonlarla insana təsir edən belə mühüm xəstəlikdən söhbət gedəndə, əlbəttə, səbəbləri və riskini artıran amillər də maraq doğurur. Prostat xərçənginin bilinən risk amillərindən bəziləri ailə tarixçəsi, BRCA2 mutasiyası daşıyıcılığı, yuxarı yaş və Qərb pəhrizidir. Prostat xərçəngi riski üçün mübahisəli mövzulardan biri isə kişilərdə tez-tez rast gəlinən prostatın xoşxassəli böyüməsi dərmanları olan finasterid və dutaseriddir.

Finasterid və dutasterid testosteron hormonunun daha güclü androgen (kişilik hormonu) olan dihidrotestosterona çevrilməsini bloklayaraq prostatın xoşxassəli böyüməsinə bağlı şikayətləri azaldan 5a-reduktaza inhibitorlarıdır (5-ARI). Androgenlər onilliklərdir prostat karsinogenezinin (xərçəng yaranmasının) əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi tanınır. Əvvəllər aparılan iki böyük randomizə nəzarətli klinik tədqiqat finasterid (PCPT) və dutasterid (REDUCE) istifadəsinin prostat xərçəngi riskinə təsirini araşdırmaq üçün həyata keçirildi.

Hər iki tədqiqat 5-ARI ilə müalicə olunan kişilərdə biopsiyada prostat xərçəngi riskinin plasebo alanlarla müqayisədə müvafiq olaraq % 25 və % 23 azaldığını göstərmişdi. Bununla yanaşı, bu tədqiqatlarda finasterid və dutasteridlə yüksək dərəcəli (Gleason balı 8 ilə 10 olan) prostat xərçəngi tezliyi müvafiq olaraq % 0.7 və % 0.5 artmışdı. Bu nəticələrə əsasən ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) 5-ARI istifadəsinin yüksək dərəcəli prostat xərçəngi riskini artırma potensialına görə 2011-ci ildə təhlükəsizlik xəbərdarlığı dərc etdi. Bu tövsiyə bəzi həkimlərin finasterid və dutasteriddən fayda görə biləcək xəstələrə daha az resept yazmasına səbəb oldu. Bununla yanaşı, PCPT tədqiqatının sonrakı təhlilləri finasteridin prostatın kiçilməsi ilə yüksək dərəcəli prostat xərçənginin aşkarlanma göstəricisini artırdığını və bununla potensial artıq diaqnoz qərəzi yaratdığını müəyyən etdi. Həmçinin PCPT-nin 18 illik izlənməsində qruplar arasında sağqalma göstəriciləri baxımından statistik əhəmiyyətli fərq yox idi.

Mövcud klinik praktikada çox sayda kişi prostatın xoşxassəli böyüməsinə görə finasterid və dutasteridlə müalicə olunur. Dərmanın geniş istifadəsinə və FDA təhlükəsizlik xəbərdarlığına görə yuxarıda izah olunan ziddiyyətli nəticələri aydınlaşdırmaq üçün daha çox tədqiqata ehtiyac var idi. Yazımızın mövzusu olan və noyabr 2018-ci ildə Journal of the National Cancer Institute adlı jurnalda dərc olunan tədqiqat bu məqsədlə aparıldı. Bu təhlil müntəzəm 5-ARI istifadə edən kişiləri prostat xərçəngi riski baxımından qiymətləndirən və müasir klinik praktikanı təmsil edən ən böyük əhali əsaslı prospektiv (gələcəyə yönəlmiş) tədqiqatdır.

MARAĞINIZI ÇƏKƏ BİLƏR:

• Testosteron çatışmazlığının əlamətləri, müalicəsi, andropauza və prostat xərçəngi
• Testosteron əlavəsi ilə xərçəng xəstəsində həyat keyfiyyətini artırmaq
• Kişilərdə andropauzanın fərqli səbəbi: xərçəngə bağlı testosteron çatışmazlığı

Tədqiqatın təfərrüatları

• Tədqiqata qatılan bütün kişilər 40 yaş və yuxarı idi.
• Tədqiqatın əvvəlində bütün iştirakçıların ən azı bir serum prostata spesifik antigen (PSA) göstəricisi bilinirdi.
• Tədqiqat İsveçin paytaxtı və ən böyük şəhəri Stokholmda 2007 və 2015-ci illər arasında aparıldı.

Tədqiqatın nəticələri

• Qiymətləndirilən 333 min kişinin 23442-si (%7) tədqiqat dövrü olan 8 ilin hər hansı bir mərhələsində prostatın xoşxassəli böyüməsi dərmanları olan 5-ARI almışdı.
• 5-ARI müalicəsinin ümumilikdə prostat xərçəngi riskini azaltdığı tapıldı. Prostatın xoşxassəli böyüməsi dərmanının istifadə müddətinin artması riski daha da azaldırdı: 0.1-2 il istifadə edənlərdə %19; 2-4 il istifadə edənlərdə %61; 4-6 il istifadə edənlərdə %60 və 6-8 il istifadə edənlərdə %69 risk azalması müəyyən edildi.
• Tədqiqatın alt təhlilində 5-ARI istifadəsinin Gleason balı 6 və 7 olanlarda riski nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltdığı halda, Gleason balı yüksək (8-10) olanlarda riskə təsir etmədiyi tapıldı.

Nəticə

Prostatın xoşxassəli böyüməsi dərmanları finasterid və dutasteridlə müalicə həm sidiklə bağlı şikayətləri təsirli şəkildə azaldır, həm də prostat xərçəngi riski baxımından təhlükəsizdir.

• Prostat xərçəngində risk təsnifatı nədir?