Qan testi ilə kolorektal xərçəngin erkən diaqnozu

Hazırda nəcis nümunəsinin alınması və ya kolonoskopiyadan əvvəl bağırsağın hazırlanması kimi insanların narahat olub çəkindiyi və təxirə saldığı testləri gələcəkdə sadə qan testi əvəz edə bilər. LUNAR-2 adlı yeni test qanda dövr edən şiş DNT-sini (ctDNA) ölçür və bu analiz üçün sadəcə qan alınması kifayətdir.

Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyətinin son illik toplantısında (ASCO 2021) yeni nəticələri bildirən tədqiqatçılar testin erkən mərhələli kolorektal xərçəngi yüksək həssaslıqla aşkarlaya bildiyini dedi.

Nəticələr yeni kolorektal xərçəng diaqnozu qoyulmuş 434 xəstədəki tədqiqatdan alınıb. Qan testinin kolorektal xərçəng üçün ümumi həssaslığı %91, spesifikliyi %94-dür.

Cənubi Koreyanın Seul şəhərində Sungkyunhkwan Universitetinin Tibb Fakültəsi, Samsung Tibb Mərkəzindən işin müəllifi dr. Hee Cheol Kim bu məlumatların test üçün əvvəllər bildirilənlərlə uyğun olduğunu dedi. “Ən diqqətçəkəni odur ki, simptomsuz (əlamət göstərməyən) şəxslərdə daha aşağı hüceyrəsiz DNT şiş fraksiyalarına baxmayaraq simptomlu xəstələrlə müqayisədə simptomsuzlarda kolorektal xərçəngin aşkarlanması həssaslığında fərq yoxdur.”

Mövcud kolorektal xərçəng skrininqləri arzu edilən səviyyədə deyil

45 yaşdan sonra hamıya kolonoskopiya və ya nəcisdə gizli qan (GGK) kimi kolon-rektum xərçəngi skrininqi tövsiyə edilsə də, məlumatlılıq arzu edilən səviyyədə deyil.

Dr. Kim kolorektal xərçəng skrininqinə mövcud riayətin tövsiyə ediləndən aşağı olduğunu və daha sadə üsullara ehtiyac olduğunu vurğuladı. “LUNAR-2 orta riskli şəxslərin ümumi skrininqi üçün uyğun alternativ kimi ortaya çıxır. Adi həkim ziyarətində aparılıb tamamlanan qan testinin mövcud skrininq modelinə daxil edilməsi əlavə seçim verəcək və xüsusilə skrininq tövsiyələrinə məhəl qoymayan və ya onları qaçıranları skrininqə təşviq edəcək.”

ECLIPSE adlı bu prospektiv qeydiyyat işi hazırda ABŞ-da davam edir. Kim əlavə etdi: “Əsas məqsəd orta riskli şəxslərdə kolorektal xərçəngi aşkarlamaq üçün LUNAR-2 testinin performans xüsusiyyətlərini qiymətləndirməkdir. Qeydiyyatın 2021-ci ilin sonunda bitməsi gözlənilir.”

Yüksək dəqiqlik

LUNAR-2 testi somatik mutasiyaların, şiş mənşəli epigenetik dəyişikliklərin (məsələn, metilləşmənin) və xərçəng hüceyrəsinə aid genetik material hissələrinin varlığını aşkarlamaq üçün dövr edən şiş DNT-sindən (ctDNA) istifadə edən qan əsaslı multimodal kolorektal xərçəng aşkarlama testidir.

ASCO 2021-də yayımlanan işdə test 2013–2016 illəri arasında artıq kolorektal xərçəng (1.–3. mərhələ) diaqnozu almış xəstələrdə araşdırıldı. Bunlar əməliyyatdan əvvəl qan nümunəsi verməyə razılaşmış şəxslər idi. Neoadjuvant kimyaterapiya alanlar işə daxil edilmədi. Nəzarət nümunələri yaş baxımından uyğun 271 xərçəngsiz şəxsdən alındı.

Öyrədilmiş model vasitəsilə həm kolorektal xərçəngli, həm də xərçəngsiz şəxslərdən “ctDNA aşkarlandı” və “ctDNA aşkarlanmadı” məlumat dəsti alındı.

Testin ümumi həssaslığı %91-dir. 434 xəstənin 393-ündə kolorektal xərçəngi düzgün aşkarladı; 3-cü mərhələdə həssaslıq %93, lakin 1-ci və/və ya 2-ci mərhələdə %88 idi. Erkən başlayan (<45 yaş) və ya gec başlayan (>84 yaş) kolorektal xərçəngli xəstələr analizdən çıxarılanda həssaslıq fərqi görülmədi (%90 həssaslıq).

Simptomlu (%91) ilə müqayisədə simptomsuz (%88) kolorektal xərçəngdə həssaslıq əhəmiyyətli fərqlənmədi. Lakin simptomlu xəstələrdə hüceyrəsiz DNT şiş fraksiyaları yüksək idi. Həmçinin sağ və sol tərəf kolorektal xərçəngində həssaslıq oxşar idi (%93 vs. %90).

Təsdiqləyici tədqiqatlar lazımdır: Kolorektal xərçəng üçün həssaslıq daha yüksək olmalıdır

Tədqiqatı şərh edən ASCO mütəxəssisi dr. Muhammed Shaalan Beg test çox yaxşı həssaslıq və spesifikliyə malik olsa və simptomlu, simptomsuz xərçəng xəstələri arasında fərq olmasa da “bu tapıntıları əlaməti olmayan sağlam xəstələrə ümumiləşdirərkən çox diqqətli olmalıyıq” dedi. Dallas Texas Universiteti Cənub-Qərb Tibb Mərkəzinin mədə-bağırsaq tibbi onkologiyası rəhbəri dr. Beg “bu qan əsaslı kolon xərçəngi aşkarlaması barədə hər hansı iddia üçün çoxlu sağlam şəxsdə təsdiqləyici tədqiqatlar lazımdır" dedi. “Xərçəng aşkarlamaq üçün qan əsaslı biomarker qəbul edərkən həssaslığı düşünmək təbiidir, çünki nəticədə xərçəng diaqnozunu qaçırmaq istəmirik.”

Lakin Beg belə işlərdə testin dəyərini müəyyən edənin spesifiklik olduğunu vurğuladı – yəni testi mənfi olanlarda xəstəlik nə qədər tezliklə olmur? Xərçəngdən başqa hansı hallar testi müsbət edə bilər?

Nəticə etibariləqan əsaslı xərçəng aşkarlama vasitəsinin dəyəri danılmazdır, xüsusilə bu məqsəd üçün yaxşı həssaslıqlı inkişaf etmiş nəcis əsaslı testlər olduğu halda kolorektal xərçəng üçün tələb çox yüksəkdir. Şəxsi riski dəqiq müəyyənləşdirmək üçün həm qan, həm nəcisdən istifadə olunan gələcək təsəvvür edilə bilər.