Süd vəzi xərçəngində ən mühüm qərar: süd vəzisi tam çıxarılmalıdır, yoxsa qoruyucu əməliyyat aparılmalıdır?

Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstənin ən mühüm qərarı: süd vəzisi tam çıxarılmalıdır, yoxsa qoruyucu əməliyyat aparılmalıdır? Süd vəzi xərçəngi xəstələri mastektomiya və ya lumpektomiya qərarında nələri bilməlidirlər?

Yaşlı qadında süd vəzisinin tam çıxarılmasının daha az yaralayıcı olduğunu düşünsək də, bütün qadınlar üçün süd vəzisi cinsi kimliyin bir hissəsidir. Bədən bütövlüyünün pozulması və cinsi kimliyin zədələnməsi insanlarda, xüsusilə gənc yaşlarda daha çox olsa da, bütün yaşlarda bədbəxtlik hissi yaradır.

Süd vəzi xərçəngindən şübhələnilərək biopsiya qərarı verilən qadınlara eksizional biopsiya, yəni bütün şişli toxumanın əməliyyatla çıxarılması ilə aparılan biopsiya məcburiyyət olmadıqca tövsiyə edilməməlidir. Kosmetik problemlər yaradan bu biopsiya üsulu süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə qərarına da təsir edə bilər.

Biopsiyadan sonra süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş və radioloji görüntüləmələri (PET-KT, MRT, USM) aparılmış qadında ən mühüm qərar ediləcək əməliyyatın növüdür.

Süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə ilə mastektomiya arasında həyat riski baxımından fərq varmı?

Süd vəzi xərçəngi diaqnozunun şok təsiri və qorxuducu tərəfi səbəbindən xəstələr əvvəlcə bütün süd vəzisinin çıxarılmasını daha təhlükəsiz hesab edirlər. Cəmiyyətdə də inam bu istiqamətdədir. Lakin indiyədək aparılmış tədqiqatlarda erkən mərhələ süd vəzi xərçəngində mastektomiya ilə, yəni süd vəzisinin tam çıxarılmasının qismən çıxarılmaya nisbətən həyat riski baxımından üstünlüyü göstərilməmişdir. Son illərin tədqiqatları süd vəzisində böyük şiş olsa belə, kiçildici kimyaterapiyadan sonra süd vəzi qoruyucu əməliyyatların uğurla aparıla biləcəyini göstərir.

Süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə kimlərə uyğun deyil?

1. Qoruyucu məqsədli radioterapiya almağa uyğun olmayan xəstələr 
   Qoruyucu cərrahiyyədən sonra süd vəzisindən çıxarılan şiş sahəsinin şüalandırılması eyni vəzidə xərçəngin təkrarlanma riskini nəzərəçarpan dərəcədə azaldır. Bu xəstələrdə əməliyyatdan sonra süd vəzisinə radioterapiya verilməsi zəruridir. Radioterapiya üçün uyğun olmayan (əvvəllər başqa səbəbdən radioterapiya almış və ya birləşdirici toxuma xəstəliyi olan şəxslər) yaxud “heç bir səbəbdən radioterapiya almaq” və “az da olsa radioterapiyanın yaratdığı riskləri daşımaq istəmirəm” deyən xəstələrə süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə tövsiyə edilməməlidir.
2. İltihabi süd vəzi xərçəngi olan xəstələr
   Süd vəzi dərisinin xərçəng hüceyrələri ilə geniş tutulduğu, iltihabi süd vəzi xərçəngi adlanan növdə süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə uyğun deyil. Bu xəstələr əməliyyatdan əvvəl tətbiq olunan kimyaterapiyadan və hətta radioterapiyadan böyük fayda görsələr də, süd vəzi dərisini şiş hüceyrələrindən təmizləmək çox vaxt mümkün olmur və əməliyyatöncəsi müalicələrdən sonra süd vəzisinin tam çıxarılması zəruridir.
3. Süd vəzisinin birdən çox sahəsində xərçəng aşkarlanması
   Süd vəzisini təxminən dörd kvadrant üzrə qiymətləndirə bilərik: aşağı daxili və xarici, yuxarı daxili və xarici kvadrantlar. Görüntüləmədən sonra xərçəng birdən çox kvadrantda aşkar edilərsə, bu xəstələrdə süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə çox vaxt seçilmir. Bununla yanaşı, mammoqrafiyada geniş mikrokalsifikasiya (kirəcləşmə) əlaməti varsa — bu, geniş yayılmış süd vəzi xərçənginin əlaməti hesab edilir — süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə uyğun sayılmır.
4. Hamiləliyin erkən dövründə süd vəzi xərçənginin aşkarlanması
   Hamiləliyin erkən dövründə əməliyyatdan sonra radioterapiya gecikəcəyindən süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə seçilmir.
5. İrsi süd vəzi xərçəngi olan xəstələrdə
   Məlum BRCA 1-2 və ya digər irsi süd vəzi xərçəngi daşıyıcılarında süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə seçilmir. Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstələrin çoxu xərçənginin irsi olub-olmadığını bilmir.
   Buna görə xüsusilə;
   
   • 35 yaşdan aşağı,
   • üçlü-mənfi olan,
   • ailəsində süd vəzi və yumurtalıq xərçəngi geniş yayılmış,
   • hər iki süd vəzisində xərçəng aşkar edilmiş və
   • əvvəllər yumurtalıq xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstələrdə irsi süd vəzi xərçəngi gen paneli araşdırılmalıdır.
   Bu xəstələrdə, xüsusilə əməliyyatöncəsi kimyaterapiya qərarı verilibsə, həmin müddətdə gen testləri aparılaraq əməliyyatdan əvvəl bu vəziyyət aydınlaşdırılır.
6. Süd vəzi həcmi kiçik olan xəstələrdə
   Süd vəzisinin həcmi, yəni ölçüsü kiçik, onun daxilindəki şiş isə böyük olan (5 cm və yuxarı) xəstələrdə süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə seçilməyə bilər. Bu xəstələrdə əməliyyat zamanı şişi təhlükəsiz sərhədlərlə çıxarmaq mümkün olmaya bilər.
7. Süd vəzisi böyük olan xəstələrdə
   Nadir də olsa, süd vəzi həcminin çox böyük olması əməliyyatdan sonrakı sahənin genişliyi səbəbindən radioterapiyanı çətinləşdirə bilər. Bu xəstələrdə qərardan əvvəl radiasiya onkoloqunun da rəyi alınmalıdır. Belə xəstələrdə xərçəng əməliyyatı ilə birlikdə kosmetik süd vəzi kiçiltmə əməliyyatlarının da aparıla biləcəyi unudulmamalıdır.
8. Süd vəzi qoruyucu cərrahiyyədən sonra müsbət sərhədin təkrarən davam etməsi 
   Süd vəzi xərçənginin görüntülənməsindən sonra nadir də olsa, əməliyyat zamanı və ya sonrasında fərqli hallar aşkarlana bilər. Görüntüləmədə görünməyən xərçəng ocaqları əməliyyat və ya patoloji müayinələr zamanı müəyyən edilə bilər. Əməliyyat zamanı sürətli patoloji qiymətləndirmədə geridə şiş qalmadığı bildirilsə də, ətraflı müayinədə patoloq əməliyyat sərhədində şişin davam etdiyini bildirə bilər; buna cərrahi sərhəd müsbətliyi deyilir. Ardıcıl bir neçə əməliyyatda da görülə bilən bu hal xəstə üçün çox stresli olsa da, yekun qərar kimi süd vəzisinin tam çıxarılması uyğun sayıla bilər. Bütün bu ehtimalların əməliyyatdan əvvəl xəstə ilə hərtərəfli müzakirəsi məyusluğun və həkimə inamsızlığın qarşısını alacaq. Süd vəzi qoruyucu cərrahiyyə qərarı verilmiş və əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya və ya kimyaterapiya- hədəflənmiş dərman kombinasiyası veriləcək xəstələrdə müalicələrdən sonra şişin görünməz olması ehtimalına qarşı müalicədən əvvəl şişin mərkəzinə koil adlanan metal klips yerləşdirilir. Bu, əməliyyatöncəsi müalicələrdən sonra cərrahın düzgün sahəni əməliyyatla çıxarmasına kömək edir.

Süd vəzi qoruyucu cərrahiyyəyə uyğun sayılmayan xəstələrdə süd vəzisinin kosmetik görünüşü qoruna bilərmi?

Yuxarıda sadalanan səbəblərdən biri və ya bir neçəsinə görə həkiminiz sizə süd vəzi qoruyucu cərrahiyyəni uyğun hesab etməyibsə, süd vəzi dərisinin və hətta giləsinin qorunması ilə kosmetik görünüşünüzü saxlamaq şansının olub-olmadığını soruşmalısınız. Süd vəzi dərisini qoruyan cərrahiyyə iltihabi süd vəzi xərçəngində uyğun deyil. Həmçinin süd vəzisindəki şişin böyüyərək dərini tutduğu hallarda da uyğun olmur.

Nəticə

Bu gün süd vəzi xərçəngi xəstələrinin xəstəlikdən qurtulma nisbəti %90-dan yuxarı qalxmışdır. Bu sevindirici inkişaflarda əsas rol ictimai məlumatlılığın artması sayəsində xərçəngin erkən mərhələdə aşkarlanmasına, uğurlu kimyaterapiya, hormonal müalicə və hədəflənmiş müalicələrə aiddir. Xəstəlikdən qurtulma nisbəti artdıqca nəzərə alınmalı ən vacib məsələ xəstənin həyat keyfiyyəti, müalicə müddətində fiziki və psixoloji zədələrin minimuma endirilməsidir. Mastektomiya, yəni süd vəzisinin tam çıxarılması süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş qadın üçün ömürboyu yaralayıcı müalicə seçimidir. Bu üsulun zərurət olmadan tövsiyə edilməməsi, xəstələrin digər müalicə seçimləri barədə kifayət qədər məlumatlandırılması və lazım gəldikdə plastik cərrahlarla əməkdaşlıq edilməsi son dərəcə vacibdir.