Tibbdə dürüstlük – müalicəni rədd edən xərçəng xəstəsi qayıdanda ona necə yanaşmalı?

Onu klinikada görən kimi birdən xatırladım. Baş-boyun yastıhüceyrəli xərçəngi diaqnozu almışdı. Digər xəstələrdən fərqli olaraq diaqnozdan sonra müasir standart müalicəni rədd etmişdi. Dostlarının, ailəsinin, internetin və hətta bəzi həkimlərin alternativ tövsiyələrini seçmişdi (yüksək doza C vitamini və qəhvə imaləsi kimi). Aylar sonra boynunun solundakı kütlə çox böyüyəndə seçimləri öyrənmək üçün onkologiyaya qayıtmışdı.
Görüşə hazırlaşarkən bu suallar beynimi məşğul edirdi: «Aylar əvvəl çox həkimin tövsiyəsinə baxmayaraq alternativ müalicələri seçən şəxs indi bizi qəbul edəcəkmi? Bu dəfə eşitməyə açıq olacaq, yoxsa səbəbsiz düşməncəsinə və etimadsız davranacaq?»
Mübahisəli görüş gözləyərək özümü hazırlayıb otağa girdim. Hündürboy, yaxşı geyinmiş adam məni qarşıladı: «Salam, həkim, sizi görməyə şadam», dedi. Hündür və geniş yaxası boynundakı şişmiş limfa düyününü gizlədirdi.
Xəstə tibbi qeyddəki portretə uyğun deyildi. Sakit və toparlanmışdı, diqqətlə dinləyirdi. Ənənəvi və alternativ müalicə ilə bağlı ilk qərarını dürüst danışdı: «Qorxmuşdum», deyə qəbul edib peşmanlığını açıq bildirdi. Komanda ilə müasir/sübuta əsaslanan plan qurmağa qərarlı görünürdü.
Daha savadlı olmaq alternativ axtarışını artıra bilər; savadlılar yaxşı seçim edə bildiklərini düşünürlər. İnsan dünyagörüşlü və təhsilli olduqca xərçəngə qarşı nəsə edə biləcəyinə inanıb araşdırır. Bu, onlara müəyyən mənada məntiqli gəlir. (Yale Universitetindən Dr James Yu)
Geniş görüşdən sonra böyüyümlə məsləhətləşib qayıdacağımı dedim. Başını tərpədib vaxtım üçün təşəkkür etdi. Çıxanda dayandırdı. Baxışı dəyişdi, dərin acı ilə: «Hər şeyi mən korladım, eləmi?» soruşdu. «Aylar əvvəl müalicə alsaydım daha yaxşı olardım, eləmi?»
Sual məni çaşdırdı. Cavaba şübhəm yox idi. Başqa şəraitdə standart onkoloji müalicəni rədd etməsinin irəliləmə riski yaratdığını qəti deyərdim. Amma sıxıntısını və cavabımın psixikasına təsirindən qorxduğunu görəndə çətinlik çəkdim. Qərarın lazımsız risk yaratdığını bilirdim: müasir müalicəsiz alternativ dərman alanlarda ölüm riski yüksəkdir (bax: əlaqəli tədqiqat). Lakin empatiyalı həkim kimi onu rahatlatmaq istədim.
Ətrafımdakı hamı – ailəm, müəllimlərim, mentorlarım – dürüstlüyün vacibliyini öyrədib. Lakin doğru demək məsləhəti ilə yanaşı dürüstlüyün həmişə ən yaxşı yol olmadığını da vurğulayıblar. Belə xəstəyə bəzəksiz həqiqəti demək psixikasını təhlükəyə atıb fayda verməyə bilər.
Amma onun müstəqilliyinə hörmət edib cavab vermək istəyirdim. Uyğun cavab axtararkən yalnız vəziyyətinə görə onu günahlandırmağın dağıdıcı olacağını düşünürdüm. Həqiqəti demək fikri belə günahkarlıq dalğası yaradırdı. Digər tərəfdən qorxularını ifadə etsə də xəstəyə yalan demək tam qeyri-etik olmazdımı? Yaxşı niyyətlə də tək yalan aşmaq istəmədiyim sərhəd idi.
Geri döndüm, artıq baxışının ağırlığına dözə bilmirdim. Daha yaxşı söz tapmadım, yetərincə hazırlıqlı olmadığım vəziyyətdən çıxmaq istədim. «Xəstələrin öz seçimini etmək haqqı var», mənasında nəsə dedim. Çıxan kimi dərin rahatlıq hiss etdim.
Sonrakı həftələrdə kömək fürsətini qaçırdığımı anladım. Geriyə baxanda peşmanlığını açıq bildirmişdi. Bəlkə aşkar həqiqəti deməyimə ehtiyac yox idi. Bəlkə yanlış seçimlərinə baxmayaraq hələ də hörmət və müalicəyə layiq insan olduğunu düşündüyümə dair təminat istəyirdi. Klinikada ciddi müalicə namizədi sayılmamaqdan, daha aşağı keyfiyyətli müalicə almaqdan qorxa bilərdi. Bu təsdiq ehtiyacını anlamayanda əslində tibbi sistemə etimadını artırmaq üçün yaxşı fürsəti əldən vermişdim.
Bir radiasiya onkologiyası həkimi kimi müasir müalicə əvəzinə alternativ seçən yeni diaqnozlu xəstələrim illərlə artdı. Təcrübəmə baxmayaraq bu görüşləri çox çətin sayıram. Erkən xərçəngli xəstə sübutlu müalicə ilə tam sağala biləcəkkən onu rədd edib aylar sonra qayıda bilir. Standart müalicəni buraxmamağa inandırmaq üçün əlimdən gələni etsəm də, son gördüyümdən daha xəstə olanda günahkar hiss etdiklərini görürəm. Fikirlərini dəyişdirmək üçün daha çox nəsə edə bilərdimmi deyə düşünürəm.
Xəstələr kömək üçün qayıdanda artıq onları vəziyyətə görə günahlandırmadığıma əmin oluram. Çox çətinlik çəkiblər; sağalmağa mane əlavə günahkarlıq stresi lazım deyil. Əvvəlki qərarlarını sorğulayanda digər xəstələr kimi davranacağımı bilmələrinə yönəlirəm. Həmişə ən düzgün müalicəyə layiqdirlər və keçmişə görə onları heç vaxt mühakimə etməyəcəyimə əmin ola bilərlər.
Yalnız onda çoxunun müasir müalicəni qəbul etməyə hazır olduğunu gördüm.
*
Aşağıda, tərcümə etdiyimiz məqalənin müəllifi, New York Mount Sinai Xəstəxanasının Radiasiya Onkologiyası Bölməsindən Dr. Kunal Sindhu
Əlaqəli mövzu:
- Xərçəngdə tamamlayıcı və alternativ müalicəyə ehtiyacın 7 səbəbi
Mənbələr
Honesty in Medicine-An Approach to Patients With Cancer Who Initially Reject Conventional Treatment.
JAMA Oncol. 28 Feb 2019.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.