Xərçəngə bağlı zəifləyən immun sistemi üçün antibiotik, virus və göbələk əleyhinə profilaktika haqqında

Xərçəngin özü və ya daha çox xərçəng müalicələri xəstənin immun sistemini zəiflədə bilər; bu vəziyyətə xərçəngə bağlı immunosupressiya deyilir. Xərçənglə əlaqəli immunosupressiyanın tezliyi və dərəcəsi tətbiq olunan dərmanlardan və xərçəngin növündən asılı olaraq dəyişsə də, immun sistemi zəifləyən xəstədə fürsətçi infeksiya riski yaranır. Həm bakteriyalar, həm viruslar , həm də göbələklər immun sistemi basqılanmış şəxsdə fürsətçi infeksiyalar yarada bilər və hər biri üçün ayrıca tədbirlər mövcuddur. Fürsətçi infeksiyaların qarşısını alan müalicələrə antimikrob profilaktika deyilir. Bu profilaktika infeksiya yaranmazdan əvvəl xəstələrə müxtəlif antibiotik, göbələk əleyhinə və ya virus əleyhinə dərmanların verilməsini ehtiva edir.

Randy A. Taplitz və həmkarlarının Journal of Clinical Oncology adlı jurnalda çıxan yazısından sonra dünyanın aparıcı xərçəng mütəxəssisləri birliklərindən ASCO və ABŞ İnfeksion Xəstəliklər Cəmiyyəti xərçənglə əlaqəli immun sisteminin zəifləməsinə qarşı antimikrob profilaktika təlimatlarını yenilədilər. Yəni immun sisteminin zəifləməsi nəticəsində yaranan fürsətçi infeksiya riskindən yetkin xərçəng xəstələrini qorumaq üçün hansı yolun izlənməli olduğuna dair yeni məlumatlar dərc olundu.

Xərçəngə bağlı immun sisteminin zəifləməsini təsvir etmək üçün ən çox bu iki termin istifadə olunur: leykopeniya və neytropeniya

Leykopeniya və neytropeniya terminləri adətən bir-birinin əvəzinə işlədilir. Bununla yanaşı, bunlar bir qədər fərqli vəziyyətləri təsvir edir. Leykopeniya ağ qan hüceyrəsi növlərindən hər hansı birində azalmaya işarə edən ümumiləşdirici termindir. Neytropeniya leykopeniyanın bir növüdür, lakin xüsusilə ağ qan hüceyrələrinin ən geniş yayılmış növü olan neytrofillərin azalmasına işarə edir. İnsanın neytrofil sayı infeksiya riskinin mühüm göstəricisidir. Ağ qan hüceyrələrinin azalmasına qızdırma əlavə olunarsa, bu vəziyyətə febril (qızdırmalı) neytropeniya deyilir.

- Əlaqəli mövzu: Leykopeniya və neytropeniya nədir? (ətraflı)

Xərçənglə əlaqəli immunosupressiya üçün antimikrob profilaktika təlimatında diqqətçəkən tövsiyələr aşağıda xülasə edilmişdir:

Antibakterial profilaktika (bakterial infeksiyalardan qorunma)

Qızdırmalı neytropeniya riski olan xəstə xərçəng və müalicəyə bağlı digər amillər də daxil olmaqla sistematik qiymətləndirilməlidir (lazım olduqda infeksion xəstəliklər mütəxəssisləri ilə məsləhətləşərək).

Kəskin mieloid leykemiya / mielodisplastik sindrom (AML / MDS) və ya hematopoetik kök hüceyrə transplantasiyası kimi qızdırmalı neytropeniya və ya dərin, uzunmüddətli neytropeniya baxımından yüksək riskli xəstələrə flüorxinolon qrupu antibiotiklə (məsələn, levofloksasin) profilaktika tövsiyə olunur. Solid (bərk) şişli xəstələrdə antibiotik profilaktikası rutin olaraq tövsiyə edilməz (məsələn, ağciyər və süd vəzi xərçəngi).

Göbələk əleyhinə profilaktika (göbələk infeksiyalarından qorunma)

Kəskin mieloid leykemiya / mielodisplastik sindrom və ya kök hüceyrə transplantasiyalı xəstələr kimi uzunmüddətli neytropeniya riski olan xəstələrdə ağızdan həb şəklində triazol (flukonazol, itrakonazol) və ya parenteral (venadaxili) exinokandin (Eraxis) ilə göbələk əleyhinə profilaktika (məsələn, kandida göbələyinə qarşı) tövsiyə edilir. Solid şişli xəstələrdə göbələk əleyhinə profilaktika rutin olaraq tövsiyə edilmir.

Əvvəllər parazit olduğu düşünülən, lakin sonra göbələk növü olduğu anlaşılan Pneumocystis jirovecii səbəbli pnevmoniya (sətəlcəm) baxımından yüksək riskli (>%5) kimyaterapiya rejimləri alan xəstələr üçün Trimethoprim-sulfamethoxazole (TMP-SMX) ilə profilaktika tövsiyə edilir.

Virus əleyhinə profilaktika (virus infeksiyalarından qorunma)

Allogen kök hüceyrə transplantasiyası və ya leykemiya induksiya müalicəsi alan herpes simpleks virusuna seropozitiv xəstələr nukleozid analoqu (məsələn, Asiklovir) ilə profilaktika almalıdır.

Hepatit B virusunun reaktivasiyası riski yüksək xəstələr üçün nukleozid əks transkriptaza inhibitoru (məsələn, entecavir və ya tenofovir) ilə müalicə tövsiyə olunur.

Xərçəng üçün kimyaterapiya alan bütün xəstələr, bütün xəstə yaxınları və tibb işçiləri üçün inaktiv peyvəndlə illik qrip peyvəndlənməsi tövsiyə olunur.

- Əlaqəli mövzu: Xərçəng xəstələri qrip və ya sətəlcəm peyvəndi etdirə bilərmi?

Əlavə tövsiyə olunan tədbirlər

Bütün tibb işçiləri səhiyyə mühitindəki patogen (zərərli) mikroorqanizmlərin aerozol əsaslı və birbaşa və ya dolayı təmasla ötürülmə riskini azaltmaq üçün əl gigiyenası və tənəffüs gigiyenası / öskürəklə bağlı qaydalara əməl etməlidirlər.

Xərçəng müalicəsinə görə neytropeniya yaranan xəstələr havada göbələk sporlarının yüksək konsentrasiyası olan mühitlərlə uzunmüddətli təmasdan çəkinməlidirlər (məsələn, tikinti və söküntü sahələri, bağ işləri nəticəsində torpağa sıx məruz qalma və ya ev təmiri kimi).

İndiyədək qan göstəriciləri azalmadan görüləcək tədbirlərdən danışdıq. İmmun sistemi hüceyrələrinin azalmasını ifadə edən neytropeniya yarandıqdan sonra da xəstələrə antibiotik yazıla bilər. Bu yanaşmanı çox vaxt çox dərin neytropeniya yaranmasını gözləmədiyimiz solid (bərk) xərçənglərdə qəbul edirik. Beləliklə, müalicənin ciddi əlavə təsiri olan qızdırmalı neytropeniyanın yaranmasının qarşısını almağa çalışılır. Qızdırmalı neytropeniya yaranıbsa, xəstə mütləq xəstəxanaya yerləşdirilməli və çoxsaylı antimikrob müalicə başlanmalıdır.