Yeni qan testi xərçəngönü yoğun bağırsaq adenomalarını aşkar edir

Yeni qan testi, kolorektal xərçəngin(yoğun bağırsaq xərçənginin) erkən diaqnostikası üçün ümid vəd edir.

Freenome biotexnologiya şirkətinin hazırladığı «multiomik» testin erkən mərhələli (I və II mərhələ) kolorektal xərçəngi 94% həssaslıq və 94% spesifikliklə aşkar etdiyi daha əvvəl göstərilmişdi.

Yeni tədqiqat onun prekanseroz (xərçəngönü) lezyonları, yəni irəliləmiş kolorektal adenomaları (advanced adenomas = AA) da aşkar edə bildiyini göstərir.

Kolorektal adenoma nədir?

Kolorektal adenomalar aşağı və ya yüksək dərəcəli displaziya göstərə bilən, irəliləyici premalign (xərçəngönü) epitel lezyonlarıdır. Kolorektal xərçənglər selikli qişanın əzələ qatından kənara, ən azı selikaltı qata yayılır və yüksək dərəcəli displaziyası olan adenomalardan yaranır.

İrəliləmiş adenomalar aşağıdakı xüsusiyyətlərdən hər hansı biri ilə müəyyən edilir:

• ≥ 1 cm,
• çoxsaylı (≥ 3 ədəd),
• yüksək dərəcəli displaziya və ya
• hər hansı xovlu quruluş

İrəliləmiş adenoması olan şəxslərdə kolorektal xərçəng riski əhalinin orta göstəricisi ilə müqayisədə 3-5 dəfə yüksəkdir.

Qan testi ilə irəliləmiş kolorektal adenomaların erkən diaqnostikası

İrəliləmiş adenomaları aşkar etmək son dərəcə vacibdir, çünki beləcə onları xərçəngə çevrilməzdən əvvəl çıxara bilərik.

2021-ci il Mədə-bağırsaq Xərçəngləri Simpoziumunda (GICS) yeni testin irəliləmiş adenomaları 41% həssaslıq və 90% spesifikliklə aşkar edə bildiyini göstərən məlumatlar təqdim edildi.

Yeni testin bu həssaslığı hazırda mövcud nəcis testlərindən daha yaxşı və ya onlara bənzərdir (baxın: kolon və düz bağırsaq xərçənginin erkən diaqnostikası üçün kolonoskopiyaya alternativ 7 test).

Yeni test irəliləmiş adenomaları aşkar etməkdə nəcis immunokimyəvi testi (FIT) ilə müqayisədə təxminən iki dəfə həssas idi (41%-ə qarşı 24%) və həssaslığı FIT-DNA testi ilə müqayisə edilə bilirdi (41%-ə qarşı 42%).

Bu üsulu xüsusi edən, multiomik texnologiyadan istifadə olunmasıdır; yəni DNA, RNA, zülal və digər biomarkerlər birlikdə araşdırılır.

Bu omik üsul xərçəngin erkən aşkar edilməsinə imkan verən həm şişdən, həm də immun sistemindən qaynaqlanan biomarkerlərin çoxölçülü görünüşünü təmin edən qabaqcıl hesablama biologiyası və maşın öyrənməsi üsullarından istifadə edərək sərbəst DNA, metilləşmə və dövr edən zülallara dair analizləri birləşdirir.

Erkən xərçəng diaqnostikası üçün hazırlanmaqda olan və bəzilərinin bir neçə yayğın xərçəng növünü aşkar etdiyini iddia etdiyi digər maye biopsiya testlərindən fərqli olaraq, Freenome yalnız kolorektal xərçəngə diqqət yetirir. Erkən diaqnostika sahəsində başqa şirkətlər də var, lakin bəziləri çoxsaylı xərçəng növlərini yoxlayır və ümumiləşdirilmiş məhsula malikdir. Bu yeni yanaşma konkret xərçəng növünə yönəlmək üçün dünyada ən çox rast gəlinən 3-cü xərçəng olan kolorektal xərçəngin erkən diaqnostikasını hədəfləyir; şirkət daha sonra digər növlərə genişlənəcəyini bildirir.

Erkən diaqnostikada daha yaxşı həssaslıq

Görüşdə təqdim olunan tədqiqatda irəliləmiş adenomaların aşkar edilməsi üçün yeni multiomik qan testi qiymətləndirildi.

ABŞ və Kanadada 30 xəstəxanada orta riskli skrininq xəstələrinin daxil olduğu, məlumatları prospektiv toplanmış çoxmərkəzli AI-EMERGE tədqiqatının iştirakçılarından qan nümunələri götürüldü. Tədqiqatda histopatoloji təsdiqlənmiş 122 irəliləmiş adenoma və kolonoskopiya ilə təsdiqlənmiş 420 mənfi nəzarət nümunəsi daxil olmaqla ümumilikdə 542 nümunə var idi.

Yeni testin irəliləmiş adenomaları aşkar etməkdə həssaslığı hazırda kolorektal xərçəng skrininqi üçün mövcud olan yeganə qan testi mSEPT9-dan yüksək idi. Yeni testin həssaslığı FIT-dən xeyli yüksək, FIT-DNA ilə isə müqayisə edilə bilən idi. Müəlliflər xülasədə həssaslığın lezyon ölçüsü ilə artdığını, dişli lezyonlar istisna olmaqla yerləşmə və histologiya üzrə nəticələrin ardıcıl olduğunu bildirdilər.

Həm şiş, həm də qeyri-şiş mənşəli bioloji imzaları (markerləri) birləşdirən multiomik yanaşma yalnız metilləşmə və ya tək zülala əsaslanan yanaşmalardan iki dəfə çox irəliləmiş adenoma aşkar edir. Beləliklə, kolorektal xərçəngin effektiv erkən aşkarlanması və qarşısının alınması üçün vacib olan irəliləmiş adenomaların hazırkı nəcis testlərinə bənzər və ya daha yaxşı həssaslıqla qanda aşkar edilə bildiyi göstərildi.

Şirkət testin FDA təsdiqini alması üçün hüquqi prosesə başlayıb. Məqsədi 14.000 iştirakçını qeydiyyata almaq və prospektiv məlumat toplamaqdır.