Yuxu ilə Alzheimer xəstəliyinin əlaqəsi

Alzheimer, gündəlik həyat və idrak fəaliyyətlərinə təsir edən, davranış dəyişiklikləri ilə davam edən nevroloji xəstəlikdir. Sağlam beyin hüceyrələrinin ölümü ilə yaranan Alzheimerin ən mühüm yaranma amillərindən biri yaşdır. Bu gün tibbin inkişafı ilə ömür gündən-günə uzanır və cəmiyyətin orta yaşı artır. Nəticədə Alzheimer dünyada getdikcə yayılır. Buna baxmayaraq haqqında çox az bildiyimiz bu xəstəlik elm dünyasının marağını artırır.

Alzheimer və yuxu əlaqəsi tədqiqatı

11 fevral 2021-də Boston Brigham and Women’s Hospitalda çalışan Dr. Rebecca S. Robbinsin yuxu pozuntularının Alzheimer ilə əlaqəsini araşdırdığı tədqiqat Journal of Agingjurnalında dərc edildi. Burada Alzheimerin yaranması və inkişafının yuxu pozuntusu ilə bağlı olduğu iddia edilmişdir.

Journal of Agingjurnalında dərc olunan tədqiqatda ABŞ-da Milli Sağlamlıq və Yaşlanma Meyilləri Tədqiqatından (National Health and Aging Trends Study (NHATS)) 65 və yuxarı yaşlı 2.812 şəxs seçildi. Orta yaş 76.9 idi, %60-ı qadın idi. Onlar 2013 və 2014 illərində yuxu pozuntuları və müddətini qiymətləndirən sorğu doldurdular. Bu məlumatlara əsasən tədqiqatçılar demensiya və digər ölüm səbəbləri ilə yuxu vaxtı və pozuntular arasındakı əlaqəni 5 il yaxından araşdırdılar.

Nəticələr

Sorğuya görə iştirakçıların %60-ı adətən gündüz yuxulu hiss etmədiyini dedi. Təxminən yarısı nadir qısamüddətli mürgülədiyini və ya heç etmədiyini bildirdi. Yuxuya getmə ilə bağlı yarıdan çoxu 15 dəqiqə və ya daha az vaxtda yatdığını dedi. Təxminən %70-i çox yaxşı və ya yaxşı yuxu keyfiyyəti olduğunu, nəhayət %90-dan çoxu nadir xoruldadığını və ya heç xoruldamadığını bildirdi.

Tədqiqatçılar sorğu təhlilinə görə gecə 5 saat və daha az yatanlarda 2 dəfə artmış demensiya riski olduğunu dedilər. Yuxuya getməsi 30 dk və daha çox çəkənlərin də artmış riskli olduğunu əlavə etdilər.

Əlavə olaraq gündüz oyaq qalmaqda çətinlik çəkən, gündüz mürgüləyən və zəif yuxu keyfiyyətli şəxslərdə ölümlə nəticələnə bilən problemlərin daha çox olduğu görüldü.

Tədqiqatçılar nəticələrin kiçik icmada alındığını, bəzi amillərin məhdud olduğunu da bildirdilər.

Qısa yuxu kimi uzun yuxu da sağlamlıqsızlıq göstəricisi ola bilər

Dr. Rebeccanın məlumatları çox yenidir. Düzgünlüyünə əmin olmaq üçün şübhəsiz vaxt lazımdır. Lakin 5 saatdan az yuxunun sağlamlığa mənfi təsirini qəbul etmək faydalıdır. Bəs çox yatmaq necə təsir edir?

Yenə Boston Brigham and Women’s Hospitalda Dr. Lei Gao tədqiqatında, yuxu apnesi (yuxuda tənəffüsün müvəqqəti dayanması) olanlarda və ya gecə 9 saatdan çox yatanlarda Alzheimer riskinin 2 dəfəyədək arta biləcəyini bildirir.

İngiltərədə Biobankda yuxu pozuntuları ilə beyin sağlamlığı əlaqəsi tədqiqatına Alzheimeri olmayan, orta yaşı 57 olan 500.000-dən çox şəxs seçildi. Onlar 12 il kimi müddət izlənildi.

Seçilənlərdən yuxu rejimi, gündüz mürgüləmə tezliyi, yuxu apnesi və xoruldama kimi dəyişənləri fərdi bildirmək istənildi.

İzləmədə gecə 9 saatdan çox yatanların 6-9 saat yatanlardan daha yüksək Alzheimer riskli olduğu görüldü.

Dr. Gao artımın yaşla bağlı olduğunu vurğulayıb gündüz mürgüləmənin gənc yaşda Alzheimer riskini artırmasına sübut tapmadıqlarını bildirdi.

Şərh

Bu iki tədqiqatda göründüyü kimi yuxunun əhəmiyyəti düşündüyümüzdən böyükdür. Lakin məhdudiyyətlər olduğunu və daha çox tədqiqata ehtiyacı bildirmək lazımdır. Bəzi xüsusi dövrlərdə müvəqqəti qısa, nizamsız yatmaq olar. Sağlam həyat vərdişlərini tamamlamaqda idman və qidalanma kimi kifayət, keyfiyyətli yuxunun da mühüm rolu aydındır. Buna görə kifayət, müntəzəm yuxunun çox faydasına əlavə Alzheimerə töhfəsini göstərən bu tədqiqatlar vacibdir.