علت‌های سرطان مثانه چیستند؟ نتایج پژوهشی در 2023

سرطان مثانه موضوع مطالعات تازه بوده است؛ این مطالعات ضمن تأیید علت‌های شناخته‌شده سرطان مثانه، عوامل خطر جدیدی مانند مصرف اوپیوم (تریاک)، میکروبیوم نامتعادل، آتش‌نشانی و دود اگزوز دیزل را نیز آشکار کرده‌اند. این اطلاعات در مرور تازه‌ای منتشرشده در European Urology در 15 مه 2023 بیان شد.

دکتر ابراهیم جابر و همکاران از دانشگاه شفیلد بریتانیا، 349 مطالعه منتشرشده میان 2018-2022 را به‌صورت نظام‌مند مرور کردند.

در این مرور نظام‌مند گسترده دیده شد که سیگار کشیدن و مواجهه شغلی با سرطان‌زاهای شیمیایی برای سرطان مثانه، بزرگ‌ترین عوامل خطر هستند.

مطالعات همچنین برخی عوامل غذایی، میکروبیوم نامتعادل، برهم‌کنش ژن و عوامل خطر محیطی، مواجهه با آلاینده‌های اگزوز دیزل و دریافت پرتودرمانی لگنی (قبلاً به دلایل دیگر در ناحیه کشاله ران) را از دیگر عوامل خطر سرطان مثانه مطرح می‌کنند.

سیگار کشیدن

به گفته پژوهشگران، مصرف فرآورده‌های دخانی هنوز مسئول نیمی از موارد سرطان مثانه است. خطر با شدت و مدت سیگار کشیدن افزایش و با ترک آن کاهش می‌یابد.

دیده شد که حتی مصرف اندک سیگار یا اوپیوم (تریاک) خطر سرطان مثانه را به‌طور مشخص و حدود 2,9 برابر افزایش می‌دهد. همچنین برخی پژوهش‌ها مدعی‌اند بخار سیگار الکترونیکی ترکیبات سرطان‌زا دارد. اما برای نتیجه قطعی شاید لازم باشد اثر استفاده 20-30 ساله از سیگارهای الکترونیکی را مشاهده کنیم. پژوهش‌های مصرف کانابیس (ماری‌جوانا) نتایج متناقضی دارند.

مواجهه شغلی با سرطان‌زاها

در کشورهای صنعتی، مواجهه شیمیایی در محل کار، دومین عامل شایع خطر سرطان مثانه است. مشاغل در معرض مجموعه‌ای از مواد بالقوه سرطان‌زا شامل آتش‌نشانان، نقاشان، کارکنان خشک‌شویی و خودروسازی، آرایشگران و کارکنان صنایع آلومینیوم، فلز، لاستیک، نساجی، چاپ و رنگ هستند.

گازهای حاصل از فرایندهای صنعتی و سوختن شامل استالدهید، فرمالدهید، دی‌اکسید گوگرد، بنزن، تولوئن و اتیل‌بنزن‌اند. از دیگر سرطان‌زاهای شغلی احتمالی می‌توان به زغال‌سنگ، دوده، بنزیدین، 4-آمینوبی‌فنیل، ارتو‌تولوئیدین، 2-نفتیل‌آمین، 4-کلرو‌ارتو‌تولوئیدین، 2-مرکاپتوبنزوتیازول و تتراکلرواتیلن اشاره کرد.

رژیم غذایی و ورزش

رژیم غذایی غربیِ مبتنی بر فست‌فود، غذاهای سرخ‌شده و غذاهای تصفیه‌شده/فرآوری‌شده با افزایش خطر سرطان مثانه مرتبط است و رژیم مدیترانه‌ای با کاهش خطر ارتباط دارد. مصرف زیاد سبزی، میوه و غلات و ورزش متوسط تا شدید ممکن است خطر را کم کند. مصرف زیاد گوشت و الکل و پایین بودن ویتامین D ممکن است خطر را افزایش دهد.

سرطان‌زاهای محیطی

مواجهه زیاد با آرسنیک در آب آشامیدنی، آلاینده‌های اگزوز دیزل و آلودگی هوای بیرون می‌تواند احتمال سرطان مثانه را افزایش دهد.

سم‌زدایی فرایندی حیاتی است که بدن برای بی‌ضرر کردن مواد زیان‌بار — در اینجا سرطان‌زاها — به کار می‌گیرد. اما برخی عوامل ژنتیکی ممکن است بر این فرایند اثر منفی بگذارند و به مشکلات سلامت بینجامند. به‌ویژه افرادی با تغییرات ژنی (ژنوتیپ‌های) مشخص ممکن است اختلالاتی در سم‌زدایی ایجاد کنند. این وضعیت می‌تواند آسیب بیشتری از سرطان‌زاها به بدن و در نتیجه افزایش خطر سرطان مثانه را به همراه داشته باشد. برای نمونه، اگر این تغییرات ژنی سم‌زدایی را کند یا متوقف کنند، سرطان‌زاها مدت بیشتری در بدن می‌مانند و ممکن است به سرطان بینجامند. بنابراین در افراد دارای چنین تغییرات ژنی، خطر سرطان مثانه هنگام مواجهه با سرطان‌زاها ممکن است بالاتر باشد. 

میکروبیوم

میکروبیوم مجموعه تریلیون‌ها باکتری، ویروس و دیگر میکروارگانیسم‌های ساکن بدن انسان است. این میکروارگانیسم‌ها کارکردهای متعددی برای زندگی سالم دارند؛ دستگاه ایمنی را تقویت می‌کنند، مواد غذایی را تجزیه می‌کنند و حتی در برابر بیماری از ما محافظت می‌کنند. اما وقتی میان آنها عدم تعادل ایجاد شود، ممکن است مشکلات سلامت پدید آیند. اینجاست که ارتباط میکروبیوم ادرار و سرطان مثانه مطرح می‌شود.

تعادل میکروبیوم ادرار می‌تواند بر ایجاد سرطان مثانه اثر بگذارد. به‌ویژه عفونت با انگل‌های مشخص مانند Schistosoma haematobium با خطر سرطان مثانه ارتباط دارد. همچنین باکتری‌هایی مانند Pseudomonas، Micrococcus و Acinetobacter می‌توانند هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای، یعنی موادی با توان ایجاد سرطان، را به متابولیت‌های سرطان‌زا تبدیل کنند. اما فراوانی باکتری‌هایی مانند Lactobacillus ممکن است این خطر را کاهش دهد و از سلامت مثانه محافظت کند. بنابراین مدیریت دقیق و حفظ تعادل میکروبیوم ادرار ممکن است راهبردی مهم برای کاهش خطر سرطان مثانه باشد.

پژوهش‌های دیگر بیان می‌کنند که میکروبیوم سالم روده خطر سرطان مثانه را کاهش می‌دهد. احتمال سرطان مثانه تهاجمی در بیماران با انتروتیپ غالب Bacteroides، بیشتر از بیماران با انتروتیپ غالب Prevotella بود.

عفونت دستگاه ادراری

در بیماران مثانه نوروژنیک، وضعیت‌هایی مانند استفاده طولانی از کاتتر و عفونت‌های مکرر دستگاه ادراری ممکن است به التهاب آن بینجامند. این التهاب می‌تواند عاملی مهم در ایجاد سرطان مثانه باشد. همچنین برخی پژوهش‌ها مطرح می‌کنند که سنگ ادراری، دیورتیکول مثانه (برآمدگی‌های کوچک در دیواره مثانه) و هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات (بزرگی غیرسرطانی پروستات) نیز ممکن است سبب سرطان مثانه شوند. همه این وضعیت‌ها می‌توانند باعث انباشت ادرار در مثانه یا تحریک دیواره آن شوند. آنها با آسیب سلولی و برانگیختن رشد غیرطبیعی سلول در مثانه، سرانجام زمینه ایجاد سرطان مثانه را فراهم می‌کنند. بنابراین بررسی منظم سلامت و دریافت درمان مناسب در صورت نیاز برای افراد دارای چنین نشانه‌هایی مهم است.

وضعیت‌های پزشکی

چند پژوهش بزرگ نشان داده‌اند پرتودرمانی خارجی و براکی‌تراپی (پرتودرمانی داخلی) برای سرطان پروستات می‌توانند به ایجاد سرطان مثانه بینجامند. همچنین یافته‌هایی وجود دارند که پرتودرمانی و شیمی‌درمانی مبتنی بر سیس‌پلاتین در درمان سرطان‌های زنان و سرطان بیضه غیرسمینومی نیز خطر سرطان مثانه را افزایش می‌دهند.

همچنین پژوهش‌های متعددی خطر سرطان مثانه را با وضعیت‌های پزشکی مانند چاقی، سندرم متابولیک، دیابت، پرفشاری خون، چربی خون بالا، سکته مغزی، آسم، بیماری‌های خودایمنی، وضعیت‌های روماتولوژیک و پیوند اعضای توپر مرتبط دانسته‌اند. اما این مطالعات معمولاً به دلیل نبود برخی عوامل مهم محدودند. این عوامل ممکن است برای تعیین میزان اثر هر وضعیت بر خطر سرطان مثانه و شناخت اثر داروهای مشخص درمان آن بیماری‌ها بر این خطر لازم باشند. بنابراین اطلاعات موجود هنوز تصویری کامل و قطعی نمی‌دهند و پژوهش‌های دقیق‌تر و جامع‌تری لازم است.

داروها

به گفته آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (IARC)، میان سرطان مثانه و سیکلوفسفامید و کلرافازین (هر دو داروهایی با انواع کاربرد متفاوت) «شواهد کافی» وجود دارد. این شواهد مطرح می‌کنند که مصرف طولانی یا شدید این داروها ممکن است خطر سرطان مثانه را افزایش دهد. 

پژوهش‌های مقدماتی همچنین ارتباطی احتمالی میان خطر سرطان مثانه و پیوگلیتازون (داروی دیابت)، رانیتیدین (داروی مشکلات اسید معده)، لووتیروکسین (داروی جایگزینی هورمون تیروئید) و مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین 2 (گروهی از داروهای فشار خون بالا و بیماری قلبی) مطرح می‌کنند. اما برای قطعی شدن این ارتباط‌ها به پژوهش بیشتر نیاز است.

ارتباط خطر سرطان مثانه با درمان محرومیت از آندروژن (روشی معمولاً برای سرطان پروستات) و مهارکننده‌های 5-آلفا ردوکتاز (داروهای معمولاً برای بزرگی پروستات) نامشخص‌تر است. پژوهش‌های بسیاری یافته‌اند که این درمان‌ها ممکن است خطر سرطان مثانه را هم افزایش و هم کاهش دهند. بنابراین برای نتیجه‌گیری در این باره پژوهش‌های بیشتر و دقیق‌تری لازم است.