اثرهای قهوه بر سلامت — از همه جنبه‌ها و به‌اختصار
در این مقاله
قهوه، متناسب با جایگاهش به‌عنوان پرمصرف‌ترین نوشیدنی جهان پس از آب، سال‌ها موضوعی مهم برای پژوهشگران پزشکی بوده است.
به گفته دکتر Walter C. Willett، استاد همه‌گیرشناسی و تغذیه دانشکده پزشکی Harvard، تلاش‌های اولیه بسیاری برای شناخت اثر این همه قهوه بر سلامت انجام شده، اما کاستی‌های طراحی مطالعات مانع رسیدن به نتایج معنی‌دار و قانع‌کننده شده‌اند.
Willett می‌گوید: "انتشار مقاله‌ای درباره قهوه برای همه‌گیرشناسان تقریباً یک مراسم گذار است،" و می‌گوید: "نکته مهم این است که کیفیت مطالعات در گذر زمان بسیار بهتر شده؛ بخشی از دلیل آن، این است که اکنون تقریباً همه آینده‌نگر، بسیار بزرگ‌تر و دارای پیگیری طولانی‌ترند."
این موضوع دیدگاه ما را درباره اثر قهوه بر سلامت انسان به‌طور چشمگیری تغییر داد.
بحث درباره قهوه از دهه‌های 1970-80، زمانی که بروز سرطان و بیماری قلبی‌عروقی رو به افزایش گذاشت، گسترش یافته است. این بیماری‌های غیرواگیر در دو رتبه نخست مرگ به هر علت قرار دارند و سالانه ده‌ها میلیون نفر را در جهان درگیر می‌کنند. رابطه این دو گروه بیماری با قهوه بسیار پیچیده به نظر می‌رسد، هرچند دیدگاه مفیدبودن قهوه غالب است.
پژوهش‌های علمی درباره اثر قهوه بر سلامت؟
در مجله پزشکی پیشگام جهانی New England Journal of Medicine (NEJM)، در ژوئیه 2020، Willet و همکاران مقاله «Coffee, Caffeine, and Health» را منتشر کردند که می‌گوید مصرف روزانه 3-5 لیوان قهوه اکنون از پایه‌های رژیم غذایی ماست. در این صورت، دستگاه‌های اندامی ما با کافئین که مزایا و خطرهای سلامت فراوان دارد، گویی شسته می‌شوند. در نتیجه تصور می‌شود مصرف این اندازه قهوه با پیشگیری از بسیاری بیماری‌های مزمن ارتباط دارد.
بیایید داده‌های قانع‌کننده‌تر درباره فواید پیشنهادشده قهوه را بررسی کنیم:
قهوه و خطر مرگ به هر علت
در دهه گذشته، چند تحلیل بزرگ جمعیتی درباره کاهش مرگ به هر علت با نوشیدن قهوه، داده‌های قانع‌کننده ارائه کرده‌اند. پژوهشگران ژاپن، بریتانیا و آمریکا این ارتباط را گزارش کرده‌اند و حتی پس از طبقه‌بندی قومیت نیز فایده آشکار است.
فراتحلیلی منتشرشده در 2019 دریافت اثر کاهنده مرگ‌ومیرِ مصرف قهوه حتی پس از درنظرگرفتن عوامل خطر مانند سیگار، الکل، سن و وزن رخ می‌دهد. فایده در مصرف‌کنندگان تا 8 فنجان روزانه، کافئین‌دار یا بی‌کافئین، فوری یا فیلترشده/آسیاب‌شده، و نیز افراد با چندریختی‌های ژنتیکیِ کدکننده سوخت‌وساز کندتر یا سریع‌تر کافئین دیده می‌شود.
دیابت و قهوه
هر 1 لیوان بیشتر قهوه در روز از نظر خطر دیابت می‌تواند به کاهش تا %7 کمک کند. برعکس، کاهش مصرف طی 4 سال با خطر بالاتر دیابت نوع 2 مرتبط بود. اثرهای محافظ قهوه شاید هنگام مصرف با ناهار قوی‌تر باشند.
برای توضیح اثرهای احتمالی ضددیابت قهوه چند مسیر زیستی پیشنهاد شده است. به نظر می‌رسد هر دو نوع کافئین‌دار و بی‌کافئین، در کبد مقاومت به انسولین را کاهش می‌دهند و در برابر اختلال تحمل گلوکز محافظت می‌کنند. تحلیل‌های بیشتر نیز مصرف قهوه را با بهبود عملکرد سلول‌های چربی و کبد و کاهش توده چربی مرتبط دانسته‌اند.
ویژگی قهوه، پلی‌فنول‌های آن و مشخصاً اسید کلروژنیک است. قهوه بزرگ‌ترین منبع این پلی‌فنول‌های مشخص در رژیم غذایی است. این پلی‌فنول احتمالاً با برخی فواید کنترل گلوکز ارتباط دارد که زیربنای روابط مثبت دیده‌شده میان قهوه و دیابت نوع 2 هستند.
بیماری‌های قلبی‌عروقی و عروق مغز و قهوه
گزارش می‌شود قهوه‌نوشان از نظر ابتلا به بیماری قلبی‌عروقی احتمال به‌طور معنی‌دار کمتری دارند و بیشترین فایده در مصرف‌کنندگان منظمِ روزانه 3 تا 5 فنجان قهوه دیده می‌شود. فراتحلیل مطالعات آینده‌نگر، مصرف قهوه را با کاهش خطر بیماری کرونری، نارسایی قلب و فیبریلاسیون دهلیزی مرتبط دانسته‌اند.
نوشیدن منظم قهوه ظاهراً فشار خون را تغییر نمی‌دهد و حتی شاید خطر پرفشاری خون را اندکی کم کند. کاهش چشمگیر فشار خون سیستولیک و دیاستولیک از اثرهای اسید کلروژنیک است و شاید همین در این موضوع نقش داشته باشد.
مصرف قهوه می‌تواند اکسیدشدن لیپوپروتئین کم‌چگالی (LDL، کلسترول بد)، نشانگرهای التهاب و سطح نشانگرهای پروتئینی مرتبط با بیماری قلبی‌عروقی مانند لپتین و کیتیناز-3-مانند پروتئین-1 را کاهش دهد.
اینکه مصرف قهوه خطر سکته مغزی را به‌طور معنی‌دار کم می‌کند، قطعیت کمتری دارد. فراتحلیلی در 2014 ارتباط را ضعیف دانست، اما فراتحلیل تازه‌ای با 2,4 میلیون شرکت‌کننده، در مصرف‌کنندگان روزانه 3 تا 4 فنجان قهوه، %21 کاهش خطر سکته یافت.
اثر قهوه بر کلسترول تا حد زیادی به شکل مصرف آن وابسته به نظر می‌رسد. قهوه‌های فیلترنشده (مانند اسپرسو و قهوه ترک) به‌ویژه حاوی مقدار زیاد ترکیبی‌اند که «قوی‌ترین افزایش‌دهنده کلسترولِ شناخته‌شده در رژیم انسان» نامیده شده است؛ یعنی کافتول. Cornelis و همکاران در مطالعه 2020 نشان دادند فرمولاسیون‌های اسپرسوی فیلترنشده LDL بالاتری ایجاد کردند، اما این اثر در نوشندگان قهوه استاندارد آسیاب‌شده یا فوری دیده نشد.
سرطان و قهوه
احتمال کاهش خطر سرطان‌های مختلف با قهوه در منابع علمی توجه زیادی گرفته است. در این زمینه، مرور چتری 28 فراتحلیل که در 2020 منتشر شد نشان داد قوی‌ترین ارتباط‌ها با سرطان رحم و کبد هستند. Willett پژوهش Bravi و همکاران در 2017 را که کاهش چشمگیر خطر کارسینوم هپاتوسلولار (سرطان کبد) با افزایش مصرف قهوه یافت، «مهم‌ترین شاهد نسبتاً تازه» درباره فواید قهوه دانست. میزان سرطان آندومتر (رحم) با قهوه کافئین‌دار و بی‌کافئین ظاهراً کم می‌شود، اما برای کارسینوم هپاتوسلولار فقط نوع نخست چنین اثری دارد.
ارتباط‌های متوسط میان مصرف قهوه و کاهش خطر سرطان‌های مختلف، برای این سرطان‌ها گزارش شده‌اند: سرطان پستان گیرنده‌استروژن‌منفی و پس از یائسگی, ملانوم, سرطان پوست سلول بازال، سرطان دهان و حلق، سرطان کولورکتال و سرطان پروستات.
اثرهای عصبی و روان‌پزشکی قهوه
نخستین مطالعه گسترده در این زمینه گزارش کرد مصرف‌کنندگان همیشگی قهوه، در مقایسه با کسانی که همیشگی نمی‌نوشند، تمرکز، کنترل حرکتی و هوشیاری بهتری دارند. مطالعات قدیمی‌تر ارتباطی میان قهوه و افزایش کارکرد شناختی نیافتند.
ویژگی‌های بهبوددهنده خلق در قهوه شاید به کاهش اختلالات سلامت روان کمک کنند. مصرف کم و زیاد قهوه هر دو موجب کاهش نسبتاً چشمگیرِ حدود %30 در میزان افسردگی می‌شوند. در مطالعه‌ای مهم، در مقایسه با مصرف هفتگی 1 لیوان یا کمتر، در مصرف‌کنندگان روزانه 2 تا 3 و 4 لیوان یا بیشتر، خطر خودکشی حدود %45 کمتر بود.
پیشنهاد شده قهوه در برابر چند وضعیت تخریب عصبی فایده محافظتی دارد. در اختلال شناختی خفیف، نوشیدن قهوه با خطر کمتر زوال عقل یا تأخیر آغاز آن مرتبط نشان داده شده است. نشان داده شده است که مصرف مداوم قهوه خطر بیماری پارکینسون را کم می‌کند و شاید در پیشگیری از اجسام Lewy نقش داشته باشد.
بااین‌حال این اثرهای مشاهده‌شده شاید بیشتر ناشی از نقش کافئین باشد؛ دارای ویژگی شناخته‌شده محافظت عصبی است و با تغییر فعالیت سروتونین و دوپامین بر خلق کوتاه‌مدت اثر می‌گذارد. قهوه بی‌کافئین به‌ویژه ارزش محافظتی در پارکینسون و خطر خودکشی یا اثر تقویت کارکرد شناختی نشان نداد.
بیماری کبد و قهوه
مرور چتری فراتحلیل‌ها در 2017 درباره اثر قهوه بر پیامدهای متعدد سلامت، نتیجه گرفت قوی‌ترین ارتباط‌های مثبت به پیامدهای کبدی مربوط‌اند.
افزایش مصرف به‌اندازه 2 لیوان در روز، سیروز الکلی و مرگ‌ومیر مرتبط با آن را بسیار کم می‌کند. قهوه‌نوشان نه‌تنها خطر ابتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی را بسیار کاهش می‌دهند، بلکه در مبتلایان این بیماری، در صورت وجود، محافظت بهتری در برابر فیبروز کبد دارند. همچنین ظاهراً پیشرفت بیماری کبد را در هپاتیت C پیشرفته کند می‌کند.
این سازوکارهای بالقوه ظاهراً زیربنای اثرهای قهوه‌اند: قهوه منبع مهم کافئین است که با عمل به‌عنوان آنتاگونیست گیرنده آدنوزین، بازآرایی بافت را تحریک می‌کند و بنابراین ممکن است از فیبروز کبد جلوگیری کند؛ همچنین توان کلاژن برای انباشته‌شدن در کبد را محدود می‌کند.
کووید-19 و قهوه
در پژوهشی در بریتانیا که در مه 2021 در مجله Nutrients منتشر شد، در یک مطالعه دیده شد در نوشندگان روزانه 1 فنجان قهوه یا بیشتر، در مقایسه با کسانی که نمی‌نوشند، خطر کووید-19 %10 کمتر بود. قهوه خطر پنومونی (ذات‌الریه) سالمندان را هم کم می‌کند. هرچند آینده‌نگر نیست، نتیجه مثبتی ارزشمند برای پژوهش است.
چرا قهوه؟
با رسیدن داده‌های باکیفیت‌تر، توافق درباره امکان بهبود حوزه‌های بسیاری از سلامت با قهوه بیشتر شد، اما از میان بیش از 1000 ترکیب شناخته‌شده قهوه تعیین اینکه کدام با این اثرها مرتبط است، پژوهش بسیار بیشتری می‌خواهد.
Willet می‌گوید: "باید به یاد داشته باشیم قهوه یک دانه است و کار اصلی دانه محافظت از جنین زنده گیاه در برابر میکروب‌هاست." او ادامه می‌دهد: "ازاین‌رو دانه‌ها اجزای زیادی با اثر آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی دارند و دانه قهوه به‌طور غیرمعمولی پلی‌فنول و دیگر آنتی‌اکسیدان فراوان دارد. این‌ها شاید مسئول فواید ظاهری باشند، اما هنوز مطمئن نیستیم."
مصرف قهوه بی‌خطر نیست
مصرف قهوه بی‌خطر نیست؛ نوع کافئین‌دار ممکن است خطر گلوکوم را بالا ببرد، در افراد ناآشنا به نوشیدن آن فشار خون و ضربان قلب را افزایش دهد، کیفیت خواب را مختل کند و اضطراب، دیسفوریا و در موارد نادر علائم روان‌پریشی یا مانیا ایجاد کند. با توجه به ارتباط کافئین با وزن کم هنگام تولد و از دست رفتن بارداری، مصرفش در بارداری باید کم یا حذف شود. همچنین همه قهوه‌ها یکسان نیستند؛ نوشیدنی شیرینِ شبیه شیرینی از فروشگاه زنجیره‌ای محل، با فنجان داغ قهوه سیاه فیلترشده برابر نیست.
از سوی دیگر، واقعاً نمی‌دانیم کافئین بر افراد با سلامت ازپیش نامطلوب یا مغز درحال‌رشد کودکان چه اثری دارد.
اما بیشتر ما می‌توانیم بدون نگرانی به لذت‌بردن از وقفه قهوه ادامه دهیم.
Willett، «برای بیمارانی که نگرانی خود را درباره قهوه می‌گویند، فکر می‌کنم پزشکان می‌توانند به علاقه‌مندان این نوشیدنی اطمینان خاطر بدهند» گفت.
یک لیوان قهوه شاید بسیار بیش از رفع خستگی روز و هوشیارکردن شما کار انجام دهد.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.