کبد چرب چیست، چرا ایجاد می‌شود و چه مشکلاتی به دنبال دارد؟
در این مقاله
شاید کسانی باشند که قبلاً نام چرب شدن کبد، یا به بیان دقیق‌تر پزشکی، بیماری کبد چرب را نشنیده باشند؛ اما اگر بگوییم شاید یکی از شایع‌ترین بیماری‌های سال‌های اخیر است، اشتباه نخواهد بود. این اصطلاح در انگلیسی اغلب در برابر Nonalcoholic Fatty Liver Diseaseبه کار می‌رود و به معنای «کبد چرب غیرمرتبط با الکل» است. شناخته شده است که در ایالات متحده حدود 10 تا 46 درصد مردم بیماری کبد چرب دارند. پس از چربی شدید کبد، میزان افرادی که در کبد آن‌ها التهاب یا آسیب ایجاد می‌شود، بین 3-12 درصد است.
کبد چرب در مقایسه با کبد سالم کمی بزرگ‌تر است و رنگ ویژه خود را از دست داده است. در نمونه‌های بافتی، رسوبات چربی ویژه کبد چرب غیرالکلی دیده می‌شوند (تصویر سمت چپ).
کبد چرب چگونه ایجاد می‌شود؟
وقتی بدن چربی بسیار زیادی تولید کند یا چربی تولیدشده در بدن به‌درستی تجزیه و مصرف نشود، بافت اصلی محل انباشت آن، کبد است. هنگامی که بیش از %5-10 وزن کبد از چربی تشکیل شود، از کبد چرب سخن می‌گوییم. کبد چرب ممکن است هنگام بارداری ایجاد شود یا از مصرف بیش‌ازحد الکل ناشی شود. منظور از مصرف بیش‌ازحد الکل، نوشیدن بیش از 2 نوشیدنی الکلی در روز برای زنان و بیش از 3 نوشیدنی برای مردان است.
معادل یک نوشیدنی الکلی عبارت است از:
- از نوشیدنی با % 5 الکل، مقدار 341 ml؛ آبجو، شراب میوه و غیره
- از نوشیدنی با % 12 الکل، مقدار 142 ml؛ شراب و غیره
- از نوشیدنی با % 40 الکل، مقدار 43 ml؛ ودکا، ویسکی، راکی و غیره. مصرف روزانه الکل بیش از این مقدار، احتمال بالایی دارد که به ایجاد «کبد چرب الکلی» منجر شود.
آسیب کبدی ناشی از الکل می‌تواند باعث سیروز و سرطان کبد شود (از دیگر سرطان‌های ناشی از الکل می‌توان سرطان کولون، پستان، حلق و غیره را نام برد). کبد چرب الکلی بیماری قابل پیشگیری است و با ترک نوشیدن الکل معمولاً بهتر می‌شود.
کبد چرب غیرالکلی
بیشتر موارد چرب شدن کبد به این شکل هستند و «بیماری کبد چرب غیرالکلی» نامیده می‌شوند. کبد چرب غیرالکلی تشخیصی جداگانه محسوب می‌شود و پزشکان این وضعیت را به شکل متفاوتی مدیریت می‌کنند. گرچه گاهی به مشکلات جدی سلامت منجر می‌شود، اغلب شکایت آشکاری ایجاد نمی‌کند. بااین‌حال با تغییرات درست سبک زندگی (به‌ویژه رژیم‌های کم‌قند و کم‌چربی ترانس)، می‌توان کبد چرب را به وضعیت سالم قبلی بازگرداند.
کبد چرب می‌تواند کار کبد را دشوار کند و گاهی بیماری‌های کبدی را تحریک کند. کبد چرب غیرالکلی شایع‌ترین علت بیماری‌های کبد در کشورهای غربی است. با وجود شیوع بسیار زیاد، از هر 10 بیمار مبتلا، یک یا دو نفر در معرض ایجاد شکل پیش‌رونده بیماری (مانند فیبروز کبد) هستند. به‌مرور، در %10-25 افراد مبتلا به کبد چرب غیرالکلی ممکن است سیروز و نارسایی پیشرفته کبد نیز ایجاد شود. این وضعیت سومین علت پیوند کبد در ایالات متحده است و انتظار می‌رود با ورود به دهه 2020 به رتبه نخست برسد.
علل و عوامل خطر کبد چرب غیرالکلی چیست؟
کبد چرب غیرالکلی با چاقی، مقاومت به انسولین (IR) / دیابت نوع 2 (T2DM) و سندرم متابولیک ارتباط قوی دارد.
به‌ویژه چاقی همراه با افزایش دور شکم (مرکزی)، برای کبد چرب و وضعیت پیشرفت بیماری بسیار تعیین‌کننده است. در حالی که حدود %70 افراد چاق کبد چرب دارند، این میزان در افراد لاغر بین %10-15 است. در چاقی شدید (مفرط)، تقریباً همه بیماران دچار چربی کبد می‌شوند و در بیش از یک‌سوم، التهاب کبد وجود دارد.
ارتباط دیابت نوع 2 (DM) با کبد چرب نیز بسیار قوی است. در بیماران کبد چرب غیرالکلی، دیابت نوع 2، یعنی DM، حدود 5-9 برابر شایع‌تر است. از سوی دیگر، در بیماران دیابت نوع 2، دست‌کم از هر 3 نفر، 2 نفر کبد چرب غیرالکلی دارند. دیابت نوع 2 همچنین با پیشرفت بیماری تا سیروز و سرطان کبد ارتباط دارد.
دست‌کم یک‌سوم بیماران کبد چرب غیرالکلی سندرم متابولیک دارند و از هر 5 نفر، 4 نفر حداقل یک جزء آن را دارند.
کبد چرب و سندرم متابولیک؛
- اضافه‌وزن و چاقی مرکزی (اندامی با دور شکم زیاد)،
- افزایش مقاومت به انسولین،
- کلسترول بالا یا میزان بالای چربی خون (تری‌گلیسرید)،
- فشار خون بالا،
- همراه با دیابت یا عدم تحمل گلوکز (افراد پیش‌دیابتی)، مجموعه‌ای از عوامل خطر قلبی‌عروقی را تشکیل می‌دهند.
چرا در افراد غیرچاق کبد چرب غیرالکلی ایجاد می‌شود؟
- سیگار کشیدن
- سن بالا
- استروئیدهای مورد استفاده برای درمان سرطان و تاموکسیفن و برخی داروهای مشابه
- عادت‌های تغذیه‌ای نامناسب
- کاهش سریع وزن
- عفونت‌های مؤثر بر کبد مانند هپاتیت
- مواجهه با مواد دارای اثر سمی بر کبد
- اثرات ژنتیکی
کبد چرب در کودکان
بیماری کبد چرب بیشتر در میانسالی دیده می‌شود. اما بیماری می‌تواند در هر کسی، حتی کودکان، دیده شود. در مرور منتشرشده در سال 2016 اشاره شده است که انتظار می‌رود از هر 10 کودک، 1-2 نفر و از کودکان چاق %50-80 کبد چرب داشته باشند.
علائم کبد چرب چیست؟
بیماری کبد چرب غیرالکلی معمولاً هیچ نشانه و علامتی ایجاد نمی‌کند. اما در مراحل بعدی ممکن است علائم و شکایات زیر پدید آیند.
- خستگی
- تورم شکم و درد سمت راست شکم به علت بزرگ شدن کبد
- بزرگ شدن طحال همراه با آن
- رگ‌های خونی بزرگ‌شده درست زیر سطح پوست
- بزرگ شدن پستان‌ها در مردان
- قرمزی کف دست (اریتم کف دست)
- زرد شدن پوست و چشم‌ها (یرقان)
کبد چرب چگونه تشخیص داده می‌شود؟
با سونوگرافی، توموگرافی رایانه‌ای و MRI (تشدید مغناطیسی) می‌توان وجود چربی در کبد را نشان داد؛ تشخیص کبد چرب را می‌توان با نمونه‌برداری تأیید کرد. سونوگرافی در چربی متوسط و شدید کبد شاخص قابل اعتماد‌تری است، اما شناخته شده است که وقتی چربی کمتر از %33 باشد، حساسیت کمتر می‌شود. در مراحل پیشرفته نیز با آزمایش خون می‌توان میزان عملکرد کبد را بررسی کرد.
کبد چرب چگونه درمان می‌شود؟
هنوز داروی تأییدشده‌ای برای درمان پزشکی بیماری کبد چرب وجود ندارد. گرچه پژوهش‌هایی درباره کاهش چربی کبد با داروهای حاوی متفورمین وجود دارد، به نظر می‌رسد معتبرترین راه درمان این است که اگر اضافه‌وزن داریم، ابتدا وزن کم کنیم، به وزن سالم برسیم و سپس وزن ایده‌آل را حفظ کنیم.
- رژیم غذایی سالم انتخاب کنید. به‌ویژه رژیم مدیترانه‌ای هم در پیشگیری و هم درمان کبد چرب جایگاه بسیار مهمی دارد (میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و چربی‌های سالم از اساسی‌ترین ویژگی‌های این رژیم هستند).
- به‌طور سالم وزن کم کنید. اگر چاقی را علت اصلی کبد چرب غیرالکلی بدانیم، حتی کاهش تنها %3-5 وزن بدن نیز به درمان کمک خواهد کرد.
- ورزش! در بیشتر روزهای هفته می‌توان ورزش کرد. ایجاد عادت فعالیت ورزشی منظم در درمان و پیشگیری مهم است.
- مصرف نکردن الکل یا کاهش آن تا حد ممکن در درمان مهم است. علاوه بر این، با شناسایی زودهنگام از راه معاینات منظم پزشک، تشخیص زودرس و انتخاب و اجرای سبک زندگی سالم، کاهش و معکوس کردن آسیب ممکن خواهد بود.
موضوعات مرتبط
به‌روشنی نشان داده شد که نوشیدن الکل خطر سرطان را افزایش می‌دهد
حتی پیاده‌روی با سرعت معمول نیز طول عمر را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد
منابع
Non-alcoholic fatty liver disease: What the clinician needs to know.
World Journal of Gastroenterology, 2014.
2. Anstee QM, Targher G, Day CP.
Progression of NAFLD to diabetes mellitus, cardiovascular disease or cirrhosis.
Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2013.
3. Popo P, Beirness D, Stockwell T, Gliksman L, Paradis C.
Kanada'da Alkol ve Sağlık: Düşük Riskli İçme için Kanıt ve Kılavuzların Özeti. Ottawa; 2011.
4. Light to moderate intake of alcohol, drinking patterns, and risk of cancer: results from two prospective US cohort studies.
BMJ. 2015.
5. Targher G, Bertolini L, Rodella S, Tessari R, Zenari L, Lippi G, Arcaro G.
Nonalcoholic fatty liver disease is independently associated with an increased incidence of cardiovascular events in type 2 diabetic patients.
Diabetes Care. 2007.
6. Nonalcoholic fatty liver, steatohepatitis, and the metabolic syndrome.
Hepatology. 2003.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.