کدام انواع سرطان آسان‌تر پشت سر گذاشته می‌شوند؟

«آیا سرطان خوب می‌شود؟ آیا کسی از سرطان نجات یافته است؟» پرسش‌هایی از این نوع را بسیار دریافت می‌کنیم. اگرچه هنوز درمان کاملی برای همه سرطان‌ها وجود ندارد، درمان شدن تقریباً تمام سرطان‌های زودتشخیص‌داده‌شده و شمار رو به افزایش برخی سرطان‌های پیشرفته، هم برای بیماران و هم برای کارکنان سلامت در سرطان‌شناسی امیدبخش است. اما در میان تمام سرطان‌ها، کدام‌ها بالاترین میزان بقای 5 ساله را دارند که بیانگر رهایی از سرطان است؟

• سرطان پستان 
• سرطان پروستات 
• سرطان بیضه
• سرطان تیروئید
• ملانوم بدخیم، سرطان پوست 
• سرطان دهانه رحم
• لنفوم هوچکین

سرطان گروهی از بیماری‌هاست که از تکثیر کنترل‌نشده سلول‌ها در بخش‌های مشخص بدن ناشی می‌شود (نگاه کنید به سرطان چیست در نوشته ما). می‌تواند در بخشی از بدن آغاز شود و سپس به نواحی دیگر گسترش یابد. در نتیجه سرطان می‌تواند بر بافت‌ها و اندام‌های اطراف تأثیر جدی بگذارد.

با وجود سرمایه‌گذاری‌های مهم و پژوهش‌های علمی در سراسر جهان، سرطان یکی از دو علت اصلی مرگ در جهان است؛ دیگری بیماری‌های قلبی‌عروقی است. در سال 2020، تعداد 19,3 میلیون نفر تشخیص جدید سرطان گرفتند و در همان سال 10 میلیون مرگ مرتبط با سرطان رخ داد. اگرچه فراوانی سرطان در کشورهای غربی بیشتر از شرق است، نتایج درمان سرطان نیز موفق‌تر است.

درمان موفق می‌تواند تمام علائم و نشانه‌های سرطان را از بدن فرد پاک کند. این وضعیت را رمیسیون یا فروکش بیماری می‌نامیم. بااین‌حال سرطان گاهی سال‌ها پس از رمیسیون بازمی‌گردد که عود یا بازگشت نامیده می‌شود.

عوامل متعددی، به‌ویژه نوع و مرحله سرطان، بر احتمال موفقیت درمان سرطان اثر می‌گذارند.

برای درک تفاوت انواع سرطان و بیان اثربخشی درمان، معمولاً اصطلاح آماری میزان بقای 5 ساله را به کار می‌بریم. این رقم به معنای درصد افرادی است که پس از تشخیص سرطان 5 سال زنده می‌مانند. میزان بقای 5 ساله نشان نمی‌دهد آیا درمان تمام علائم سرطان را از بین برده است یا خیر، اما برای مقایسه شدت نسبی انواع سرطان مفید است. باید به خاطر داشت عوامل بسیار دیگری مانند تشخیص زودهنگام بر بقا اثر دارند.

برای ارائه برآورد دقیق‌تر درباره سرطان، از 5 ساله نسبی میزان بقانیز استفاده می‌کنیم. میزان بقای نسبی، افراد دارای بیماری مشخص را با دیگر افراد سالم جامعه مقایسه می‌کند و در نظر می‌گیرد که عوامل دیگر نیز می‌توانند بر بقا اثر بگذارند.

در این نوشته هفت نوع سرطان دارای بالاترین میزان بقای نسبی 5 ساله را بررسی کرده‌ایم.

1. سرطان پستان

افراد دارای سرطان پستان مرحله 0 یا 1 میزان بقای بالایی دارند. برای سرطان پستان مرحله 0 و 1، میزان بقای نسبی 5 ساله % 99-100 است. بنابراین میان افراد دارای این مراحل و افراد بدون این بیماری تقریباً تفاوتی در بقا وجود ندارد.

مراحل، اندازه و محل تومور را توصیف می‌کنند. مرحله 0 به رشد سلول‌های غیرطبیعی در بافت پستان اشاره دارد، بدون آنکه هنوز به داخل بافت پستان گسترش یافته باشند [کارسینوم مجرایی درجا (DCİS) و کارسینوم لوبولار درجا (LCİS)]. این تغییرات سرطان کامل پستان نیستند، اما به‌دلیل ظرفیت سرطانی شدن درمان می‌شوند.

در سرطان پستان مرحله 1، تومورهای کوچکی وجود دارند:

• معمولاً کوچک‌تر از 2 cm هستند
• به ناحیه دیگری از بدن گسترش نیافته‌اند.

بااین‌حال با در نظر گرفتن تمام مراحل سرطان پستان، میزان بقای 5 ساله %89.7 است.

2. سرطان پروستات

در سرطان پروستات مرحله 1. و 2.، میزان بقای نسبی 5 ساله حدود % 99 است. در این مراحل، تومورهای پروستات بسیار آهسته رشد می‌کنند یا اصلاً رشد نمی‌کنند و به‌آسانی قابل درمان‌اند. اگر پزشک آن را زیان‌آور نداند، ممکن است پیشنهاد کند سرطان پروستاتی که اندازه‌اش افزایش نمی‌یابد فقط به‌صورت فعال پیگیری شود.

3. سرطان بیضه

میزان بقای نسبی 5 ساله سرطان بیضه، برای تومورهای موضعی که از بیضه‌ها خارج نشده‌اند 99 درصد و برای تومورهای ناحیه‌ای گسترش‌یافته به بافت‌ها یا غدد لنفاوی نزدیک بیضه 96 درصد است. در مراحل زودرس سرطان بیضه، پزشکان می‌توانند برای درمان، یکی یا هر دو بیضه را با جراحی بردارند. همچنین سلول‌های سرطان بیضه از سرطان‌هایی هستند که بهترین پاسخ را به شیمی‌درمانی می‌دهند.

جراحی سرطان بیضه روشی مؤثر برای درمان این نوع سرطان است.

4. سرطان تیروئید

سرطان تیروئید در مرحله‌های 1. و 2. میزان بقای نسبی % 98–100 دارد. تیروئید غده‌ای در گردن است که برای پشتیبانی از عملکرد سالم بدن هورمون تولید می‌کند.

بیشتر سرطان‌های تیروئید بسیار آهسته رشد می‌کنند و این امر زمان بیشتری برای درمان فراهم می‌کند. حتی هنگامی که سرطان به بافت‌های اطراف در گردن گسترش یافته باشد، برداشتن غده تیروئید می‌تواند روشی مؤثر برای از بین بردن آن باشد.

5. ملانوم

ملانوم بدخیم، سرطان پوست اغلب توسط متخصصان پوست با ذره‌بین ویژه‌ای به نام درماتوسکوپ تشخیص داده می‌شود. شناسایی و درمان زودهنگام ملانوم میزان بقای فرد را افزایش می‌دهد. اگرچه سلول‌های ملانوم از تهاجمی‌ترین سلول‌های سرطانی‌اند، پس از کشف ایمونوتراپی‌ها پیشرفت جدی در میزان بقا ایجاد شده است؛ ملانوم نوع سرطانی است که ایمونوتراپی‌ها در آن بیشترین اثربخشی را دارند.

میزان بقای نسبی 5 ساله ملانوم در مرحله‌های 1A و 1B به‌ترتیب 92 و 97 درصد است.

ملانوم یکی از 3 نوع اصلی سرطان پوست است و حدود %5 سرطان‌های پوست را تشکیل می‌دهد. چون شناسایی آن روی پوست آسان است، میزان بقای بالایی دارد.

6. سرطان سرویکس (دهانه رحم)

سرطان دهانه رحم در مرحله 0 و 1A، میزان بقای نسبی % 93 برای 5 سال دارد. تشخیص زودهنگام اجازه می‌دهد سلول‌هایی که در ناحیه دهانه رحم شروع به غیرطبیعی شدن کرده‌اند پیش از گسترش به دیگر نواحی بدن درمان شوند. حتی در مراحل بعدی سرطان دهانه رحم، سلول‌های سرطانی معمولاً آهسته رشد می‌کنند؛ در نتیجه درمان همچنان می‌تواند مؤثر باشد. علت تقریباً تمام سرطان‌های دهانه رحم عفونت ویروس HPV است و با پاپ‌اسمیر و آزمایش HPV-DNA تشخیص زودهنگام امکان‌پذیر است.

7. لنفوم هوچکین

در لنفوم نوع هوچکین، سلول‌های سرطانی معمولاً نوع غیرطبیعی لنفوسیت‌های B هستند. این نوع غیرطبیعی سلول‌های Reed-Stenberg نامیده می‌شود. لنفوم هوچکین زیرنوع‌های متعددی دارد که با بررسی سلول‌ها زیر میکروسکوپ تفکیک می‌شوند، اما موارد معمولاً هوچکین «کلاسیک» هستند.

لنفوم نوع هوچکین در هر سنی ممکن است ایجاد شود. مردان را بیشتر درگیر می‌کند و معمولاً کاملاً قابل درمان است.

لنفوم هوچکین در مراحل 1 و 2. میزان بقای نسبی 5 ساله حدود 90 درصد دارد.

میزان بالای بقای نسبی لنفوم هوچکین ناشی از پاسخ خوب آن به پرتودرمانی است. پاسخ خوب به درمان‌های کنونی سرطان و اثربخشی روش‌های جدید ایمونوتراپی مانند CAR-T در لنفوم‌ها، به این معناست که میزان بقا برای افراد دارای مراحل پیشرفته‌تر این سرطان‌ها نیز بالاست.

نتیجه

اکنون درمان کاملی برای همه سرطان‌ها وجود ندارد، زیرا سرطان‌ها گروه بسیار پیچیده‌ای از بیماری‌ها هستند که با زیرگروه‌هایشان تعدادشان به هزار می‌رسد. بااین‌حال درمان موفق می‌تواند سرطان را وارد رمیسیون کند؛ یعنی تمام علائم و نشانه‌ها از بین بروند. تشخیص و درمان زودهنگام سرطان، احتمال رمیسیون و چشم‌انداز فرد را به میزان چشمگیری بهبود می‌دهد. برای شایع‌ترین سرطان‌ها، غربالگری‌های سرطان نیز وجود دارند که باید آن را فرصتی در این زمینه دانست.

دریافت تشخیص سرطان به معنای مرگ قریب‌الوقوع نیست؛ نخست باید از این ترس هزاران‌ساله رها شویم. البته ادعا نداریم همه سرطان‌ها درمان می‌شوند، اما پیشرفت درمان‌ها در حدی است که نمی‌توان نادیده گرفت؛ نه چندان دور، در دهه 1970 از هر 3 بیمار سرطان فقط 1 نفر دست‌کم 5 سال بقا داشت، در حالی که امروز از هر 3 بیمار، 2 نفر دست‌کم 5 سال زندگی می‌کنند.

نمودار بالا، خلاصه‌ای از پیشرفت پزشکی سرطان است. همان‌طور که دیده می‌شود، با نگاه به میانگین تمام انواع سرطان، میزان بقای 5 ساله که بیانگر رهایی کامل از بیماری است به %70 نزدیک می‌شود. اگرچه پیشرفت در برخی سرطان‌ها مانند ریه، کبد و پانکراس آهسته‌تر است، پس از 2013، ایمونوتراپی‌های سرطان و آغاز کاربرد آن‌ها در عملکرد بالینی، میزان بقا در سرطان ریه نیز به‌سرعت شروع به بهبود کرد.