آزمایش HPV چیست و آیا می‌تواند جای آزمایش پاپ‌اسمیر را بگیرد؟

سرطان سرویکس، با نام دیگر سرطان دهانه رحم، در جهان 4. سرطان شایع در زنان است و از نظر مرگ‌های مرتبط با سرطان نیز در جایگاه چهارم قرار دارد. سرطان دهانه رحم در کشورهای با درآمد کم و متوسط شایع‌تر و در کشورهای پردرآمد کمتر دیده می‌شود. این موضوع دو علت دارد؛ در راهبردهای اعلام‌شده توسط سازمان جهانی بهداشت، پیشگیری اولیه (پرایمری) و پیشگیری ثانویه (سکندری) دو نوع پیشگیری هستند که نام برده می‌شوند.

پیشگیری اولیه شامل اقداماتی برای حفاظت در برابر موارد دارای اثرات سرطان‌زای شناخته‌شده، یعنی میکروارگانیسم‌ها یا مواد سرطان‌زااست، در حالی که پیشگیری ثانویه شامل اقداماتی برای تشخیص زودهنگام سرطان است و نه علت آن.

بر این اساس، در کشورهای توسعه‌یافته، بالا بودن میزان واکسیناسیون پیشگیرانه (که پیشگیری اولیه را تشکیل می‌دهد) و معاینه منظم زنان و انجام آزمایش PAP اسمیر و آزمایش HPV DNA (که پیشگیری ثانویه را تشکیل می‌دهد)، موجب کاهش شیوع سرطان دهانه رحم شده است.

- George Papanicolaou که با کشف آزمایش پاپ‌اسمیر جان میلیون‌ها زن را نجات داد

جایی در جهان که سرطان دهانه رحم بیشترین شیوع را دارد: مالاوی

مالاوی بالاترین میزان سرطان دهانه رحم را در جهان دارد. در مطالعه‌ای در بیمارستان مرکزی Queen Elizabeth در جنوب مالاوی (QECH)، مراجعه به بیمارستان، مدیریت بیمار و پیامدهای کوتاه‌مدت در بیماران تازه‌تشخیص‌داده‌شده مبتلا به سرطان دهانه رحم بررسی شد.

شایع‌ترین سرطان در زنان مالاوی، سرطان دهانه رحم است و بیش از %40 سرطان‌های زنان را تشکیل می‌دهد. از این رو، علت اصلی مرگ و ایجاد بیماری، ویروس HPVاست. به دلیل ثبت نشدن بسیاری از سرطان‌ها در مالاوی و نبود سامانه ملی گزارش مرگ، تعداد دقیق زنان مبتلا به این بیماری مشخص نیست. دو نهاد، ثبت سرطان مالاوی (MCR) و برنامه GLOBOCAN آژانس بین‌المللی پژوهش درباره سرطان (IARC)، برآوردهایی با تفاوت قابل‌توجه ارائه کرده‌اند. بر این اساس، میزان بروز سرطان دهانه رحم در هر 100.000 نفر، 75,9 است که بالاترین میزان سرطان دهانه رحم در جهان است. همچنین میزان مرگ در هر 100.000 نفر، 49,8 است و باز هم در جهان رتبه نخست را دارد. بقای 5 ساله فقط %2.9 است. برای روشن‌تر شدن این میزان، اگر بقای 5 ساله مرتبط با سرطان دهانه رحم در آمریکا را برای همه مراحل بررسی کنیم، میزان موفقیت بالایی برابر با %68 می‌بینیم.

در مالاوی و مناطق مشابه، دسترسی به برنامه‌های غربالگری مؤثر دشوار است و آگاهی جامعه و کارکنان حوزه سرطان درباره سرطان پایین است. همچنین کمبود متخصصان آموزش‌دیده، کارکنان سرطان‌شناسی، مراکز درمان و تجهیزات وجود دارد. به دلیل همه این عوامل، سرطان دهانه رحم در مالاوی اغلب در مرحله پیشرفته تشخیص داده می‌شود. در این مناطق افزون بر تأخیر در خدمات سلامت، وجود «درمانگران سنتی» نیز یکی از موانع مراجعه به متخصص است.

- نشانه‌ها و درمان سرطان دهانه رحم (به‌تفصیل)

یکی دیگر از علت‌های شیوع سرطان دهانه رحم، ایدز گزارش شده است؛ اگر باز هم مالاوی را مثال بزنیم، می‌بینیم در جمعیت بزرگسال (سنین 15-64 سال)، 10.6 درصد به ویروس HIV مبتلا هستند (در مردان %12.8 و در زنان %8.2). دیگر عوامل خطر مهم شامل عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، سیگار کشیدن و پایین بودن سن نخستین رابطه جنسی هستند.

همان‌طور که مطالعات، علت‌ها و آزمایش‌ها نشان می‌دهند، پیشگیری اولیه و ثانویه در پیشگیری از سرطان و مرگ‌های ناشی از آن اهمیت دارند. ASCO (انجمن انکولوژی بالینی آمریکا) و WHO (سازمان جهانی بهداشت) در سال 2014 هم‌زمان، واکسن HPVرا برای پیشگیری اولیه از سرطان دهانه رحم توصیه کردند و این واکسن در راهنماها جای گرفت. در همان راهنماها، برای پیشگیری ثانویه، بدون توجه به درآمد کم یا زیاد کشور، توصیه شد که آزمایش HPVبه‌عنوان آزمایش اصلی غربالگری سرطان تعیین شود. اما به دلیل هزینه بالای آزمایش HPV، در کشورهای با درآمد کم و متوسط به میزان لازم اجرا نشد. پژوهش‌های گسترده در کشورهای با درآمد کم و متوسط نشان دادند که معاینه دیداری با اسید استیک (VIA) شناسایی سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه را آسان‌تر کرده و مرگ‌ها را کاهش می‌دهد. با این پیشرفت‌ها، ASCO توصیه پیشگیری ثانویه را برای کشورهای با درآمد کم و متوسط بازتنظیم کرد و اعلام کرد تا زمانی که زیرساخت‌های سلامت در این کشورها تقویت شود، اگر انجام آزمایش HPV ممکن نباشد، VIA می‌تواند به‌عنوان آزمایش اصلی به کار رود.

- داستان پشت کشف واکسن HPV

آزمایش HPV DNA چیست؟ آزمایش پاپ‌اسمیر چیست؟

آزمایش پاپ‌اسمیر چیست؟

آزمایش پاپ‌اسمیر که Papanicolaou آن را کشف کرد و با حروف آغازین نام او شناخته می‌شود، امروزه نیز یکی از پرکاربردترین روش‌های غربالگری سرطان است. این روش می‌تواند سرطان دهانه رحم را بسیار زود و حتی پیش از ایجاد سرطان، در مرحله ضایعات پیش‌سرطانی شناسایی کند. این روش کم‌هزینه و آسان، امکان مشاهده اسمیرهای طبیعی و غیرطبیعی (نمونه‌های سواب) گرفته‌شده از واژن یا دهانه رحم را زیر میکروسکوپ و طبقه‌بندی درست آن‌ها فراهم می‌کند. آزمایش پاپ‌اسمیر از دهه 1940 که وارد استفاده شد، با امکان تشخیص زودهنگام یا مداخله پیش از ایجاد سرطان، میلیون‌ها زن را از پیامدهای منفی سرطان دهانه رحم محافظت کرده است. پاپ‌اسمیر روش بسیار آسانی است. با کمک برس نرم یا اسپاتول، نمونه سواب از ناحیه دهانه رحم گرفته و روی شیشه نازکی به نام لام پخش می‌شود. سپس این نمونه زیر میکروسکوپ بررسی می‌گردد. پاپ‌اسمیر آزمایشی است که پیشگیری و/یا تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم را ممکن می‌سازد.

آزمایش HPV DNA چیست؟

مهم‌ترین عامل خطر سرطان دهانه رحم، آلوده شدن به HPV است. آزمایش HPV DNA فرایند جست‌وجوی قطعات ویروس در سلول‌های ناحیه دهانه رحم برای HPV با احتمال بالای ایجاد سرطان دهانه رحم (برای انواع پرخطر یا پیش‌سرطان‌زا) است؛ این قطعات از نوع DNA هستند. آزمایش HPV DNA را می‌توان از قطعه کوچکی از ناحیه مبتلا یا از نمونه سواب انجام داد. قطعه‌ای در حد میلی‌متر از زگیل موجود بر پوست یا ناحیه تناسلی برای آزمایش کافی خواهد بود. آزمایش همچنین با گرفتن سواب از بافت طبیعی نیز قابل انجام است. در نمونه سواب، ماده DNA متعلق به HPV با روش‌هایی مانند واکنش زنجیره‌ای پلیمراز بررسی می‌شود.

از نمونه سواب گرفته‌شده برای پاپ‌اسمیر نیز می‌توان HPV DNA را بررسی کرد.

در شکل زیر، توضیح داده شده است که بر اساس نتایج احتمالی آزمایش HPV، چه مراحلی باید دنبال شوند.

- معنای نتایج غیرطبیعی آزمایش اسمیر

- کونیزاسیون و کولپوسکوپی چیست و چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش HPV ممکن است در آینده کاملاً جای آزمایش اسمیر را بگیرد

Gynecologic Oncology دو مطالعه منتشر کرد که بر اساس آن‌ها، بررسی HPV DNA نتایج دقیق‌تری از پاپ‌اسمیر به دست می‌دهد. به نظر می‌رسد آزمایش HPV بر پاپ‌اسمیر برتری دارد. چون اکثریت بزرگ سرطان‌های دهانه رحم مستقیماً با وجود این ویروس مرتبط‌اند، آشکار کردن DNA ویروس راهنمای بهتری برای تشخیص خواهد بود. بنابراین در جاهایی که امکان انجام آن وجود دارد، می‌توان آزمایش HPV DNA را ترجیح داد. مطالعه جدیدی در کانادا با مشارکت 19 هزار زن نشان داد آزمایش HPV سرطان را زودتر و روشن‌تر از پاپ‌اسمیر شناسایی می‌کند.

امروزه آزمایش‌های غربالگری زودهنگام سرطان دهانه رحم در چه شرایطی و با چه فاصله‌ای توصیه می‌شوند؟

انجمن سرطان آمریکا توصیه می‌کند هر زن بین 20-30 سال برای شناسایی سرطان دهانه رحم و ضایعات پیش‌سرطانی، هر 3 سال پاپ‌اسمیر انجام دهد و در محدوده سنی 30-65 سال هر 5 سال با آزمایش هم‌زمان (آزمایش HPV DNA + پاپ‌اسمیر) غربالگری شود.

چون تغییرات سلولی بسیار آهسته رخ می‌دهند، معمولاً این فاصله‌ها کافی هستند. در بیشتر موارد، تغییر یک سلول و تبدیل شدن آن به سرطان تا 10 سال زمان می‌برد. یکی از علت‌های اصلی توصیه به انجام آزمایش HPV همراه پاپ‌اسمیر این است که به جای آزمایش پاپ هر 3 سال، با آزمایش هم‌زمان هر 5 سال، آزمایش کمتر، مراجعه پیگیری کمتر و درمان کمتری لازم خواهد بود. Co-test نام انجام هم‌زمان این دو آزمایش است؛ زنانی که آن‌ها را با هم انجام می‌دهند، اگر نتایج طبیعی داشته باشند، احتمال ابتلایشان به سرطان دهانه رحم در مدت 5 سال تقریباً صفر است.

شرایطی که در آن‌ها آزمایش HPV DNA توصیه می‌شود عبارت‌اند از:

• سن بیشتر از 30 سال
• غیرطبیعی بودن نتیجه پاپ‌اسمیر؛ مشاهده ضایعه پیش‌سرطانی موسوم به ASCUS که سلول‌های سنگفرشی آتیپیک با اهمیت نامشخص را نشان می‌دهد

HPV که نزدیک به 200 زیرنوع دارد، فقط باعث سرطان دهانه رحم نمی‌شود، بلکه یکی از علت‌های اصلی سرطان‌های سر و گردن نیز هست. با این حال، امروزه آزمایش HPV برای تشخیص زودهنگام سرطان فقط به زنان توصیه می‌شود. در شرایط دیگر یا در مردان، آزمایش HPV به‌طور معمول انجام نمی‌شود؛ به درخواست پزشک یا خود فرد، می‌توان آزمایش HPV DNA را از زگیل‌ها، مایعات بدن یا نمونه‌های بافتی گرفته‌شده انجام داد.