معنا و اثرات چاقی و سالم‌ترین رژیم‌ها در پرتو علم

چاقی به معنای وجود بافت چربی اضافی انباشته‌شده در بدن است. شاخص توده بدنی برای تعیین وضعیتی به کار می‌رود که با بیماری‌های بسیاری مرتبط است، یعنی چاقی، که در سراسر جهان به اندازه‌های غیرقابل قبول رسیده و انتظار نمی‌رود سرعت افزایش آن به‌زودی کم شود. چاقی به‌عنوان نتیجه دریافت انرژی بیش از مصرف، در آستانه تبدیل به علت نخست مرگ در جهان است. طبق سازمان جهانی بهداشت، بیش از 1.9 میلیارد بزرگسال در جهان چاق یا دارای اضافه‌وزن‌اند.

چاقی در کوتاه شدن عمر، ایجاد دیابت نوع 2، افزایش خطر بیماری قلبی‌عروقی، افزایش خطر دست‌کم 13 نوع سرطان، تحریک بیماری کلیه، ایجاد آپنه خواب، آرتروز و دیگر بیماری‌ها اثر دارد. کاهش وزن اضافی خطر ایجاد این مشکلات را کم و به بهبود کمک می‌کند.

چاقی که در جهان به بیماری همه‌گیر تبدیل شده است

چگونه با چاقی که عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی در ایجاد آن نقش دارند مقابله کنیم؟

تقریباً هر ماه نام رژیم تازه‌ای می‌شنویم و بیشترشان محدودکننده‌اند و در بلندمدت قابل اجرا نیستند. در مقابل دشوار است بگوییم رژیم‌های آسان و با سلامت اثبات‌شده علمی واقعاً بررسی می‌شوند. هر کس کتابش را در دست می‌گیرد و رژیم خود را بهترین می‌داند و تقریباً همه رویکردهای دیگر را رد می‌کند. هواداری افراطی رژیم‌ها تقریباً مانند طرفداری تیم است. اما تغذیه موضوع مهمی با ارتباط مستقیم به خود و نزدیکانمان است و بسیار فراتر از روان‌شناسی تیم‌دوستی است. آیا رسیدن به رژیم سالم واقعاً این‌قدر پیچیده است؟

ویژگی مشترک همه رژیم‌های با سلامت اثبات‌شده علمی، تغذیه کم‌کربوهیدرات، کم‌چربی و سبزی‌محور است. در این شکل، DASH و مدیترانه‌ای که از نظر علمی 2 رژیم نخست سالم جهان شناخته شده‌اند، انتخاب‌های درستی برای مدیریت چاقی، خطرات احتمالی سلامت آن و کمک به کاهش وزن طولانی‌مدت‌اند.

رژیم مدیترانه‌ای و شکل کم‌نمک آن، یعنی رژیم DASH طبق داده‌های علمی خطر بیماری قلبی‌عروقی، سرطان و زوال عقل (مانند آلزایمر) را کاهش می‌دهند. بااین‌حال اجرای یک رژیم برای مدتی مشخص به‌تنهایی کافی نیست؛ فعال بودن، قوی نگه داشتن روابط اجتماعی و ادغام پیگیری پزشکی مانند غربالگری سرطان و قلب در سبک زندگی نیز مسلماً مهم‌اند.

درمان چاقی شامل رژیم مناسب، داروهای مصرفی (بیشتر برای دیابت) و جراحی باریاتریک (عمل چاقی) است. بااین‌حال کنترل طولانی‌مدت وزن آسان نیست و افراد چاق پس از قطع درمان ممکن است دوباره وزن بگیرند. اما مکمل یا محصول گیاهی مدعی لاغری، با وجود همه بازاریابی‌های اصرارآمیز، چیزی بیش از فریب نیست.

در عمل، میان اهداف ناشی از نگرانی زیبایی و یکپارچگی رژیم و ورزش، ناسازگاری غیرواقع‌بینانه وجود دارد.

در حالی که کاهش وزن %5-10 فواید مهم سلامت دارد، شاید از نظر زیبایی دقیقاً به خواسته نرسیده باشید. نگذارید نرسیدن به وزن دلخواه زیبایی، انگیزه را خراب کند؛ در این نقطه برای تبدیل رژیم سالم به سبک زندگی، به کمی صبر و پایداری بیشتر نیاز دارید.

در پژوهش منتشرشده در مارس 2018، شواهد علمی برنامه‌های ویژه ورزش، داروها و عمل‌های چاقی و رژیم‌ها بررسی شد. این مطالعه که بیش از 400 پژوهش چاقی را مرور کرد، نشان داد اثر همه این رویکردهای کاهش وزن بسیار متغیر است.

رویکردهای فردی کاهش وزن برای برخی خوب و برای برخی با نتیجه منفی‌اند. امروزه دانش ژنتیکی و دیگر اطلاعات ما برای پیش‌بینی اینکه کدام مداخله برای یک فرد مؤثر است محدود است. این وضعیت پیچیدگی مسئله چاقی را نشان می‌دهد.

در نتیجه پژوهش مشخص شد به‌ویژه در افراد با چاقی پیشرفته، جراحی چاقی می‌تواند نسبت به دیگر گزینه‌ها کاهش وزن بیشتر و طولانی‌مدت‌تری ایجاد کند.

یادداشت: امروزه آزمایش‌های ژنتیکی‌ای نیز بازاریابی می‌شوند که می‌گویند کدام تغذیه برای شما بهتر است و چه نباید بخورید. یادآوری کنیم این آزمایش‌های تغذیه نیز صرفاً تجاری‌اند و نتایج متناقض دارند.

• نگاهی متفاوت به تغذیه: رژیم‌های مبتنی بر DNA و نوتری‌ژنومیک

همچنین امروزه گفته‌هایی گسترش یافته‌اند که چربی بالای خون و اضافه‌وزن تهدید سلامت نیستند. چاقی سالم (medically healthy obesity) نام وضعیتی است که یافته‌هایی نشان می‌دهند ممکن است به‌ویژه برای کودکان و نوجوانان و به شرط کوتاه‌مدت بودن، مشکل سلامت ایجاد نکند. بااین‌حال چاقی طولانی‌مدت و چربی بالای خون مانند تری‌گلیسرید و کلسترول، بی‌شک باری منفی برای بدن‌اند و مشکلات بسیاری، به‌ویژه قلبی‌عروقی و سرطان، ایجاد می‌کنند. با در نظر گرفتن همه این خطرها، درمان مؤثر چاقی و پیشگیری پیش از ایجاد آن بسیار مهم است.

موضوع مرتبط:

• هر کیلو اضافه از عمر کم می‌کند – نتایج پژوهش چاقی 195 کشور طی 25 سال

در نتیجه چاقی، موضوعی که به‌ویژه در سال‌های اخیر فراوان مطرح شده، بیماری‌ای با خطرات جدی سلامت است که باید برای آن اقدام کرد. پیشگیری با سبک زندگی سالم ممکن است. عوامل قابل کنترل مانند رفتار خوردن، رژیم سالم و ورزش منظم برای رسیدن به وزن سالم کاملاً کافی‌اند.

شاید برایتان جالب باشد:

• علائم، تشخیص و درمان اعتیاد غذایی در 8 گام