ملانوم چشم چیست؟ علائم و درمان آن

ملانومدر سلول‌های پوستی تولیدکننده ملانین به نام نووس و ملانوسیت ایجاد می‌شود و نوعی سرطان پوست است. چشم ما نیز سلول تولیدکننده ملانین دارد و در آن هم، گرچه بسیار نادر، ممکن است ملانوم ایجاد شود. ملانوم چشم، اکولار یا یووه‌آل نیز نام دارد.

• بیشتر ملانوم‌های چشم را با نگاه در آینه نمی‌توان دید. این شناسایی آن را دشوار می‌کند. همچنین ملانوم چشم معمولاً علامت زودرس ندارد. 
• بااین‌حال درمان ملانوم چشم ممکن است. درمان ملانوم کوچک بر بینایی اثر ندارد. اما درمان نوع بزرگ ممکن است کمی کاهش بینایی ایجاد کند.
• ملانوم چشم در دسته سرطان‌های نادر ارزیابی می‌شود.

علائم ملانوم چشم چیست؟

ملانوم چشم ممکن است هیچ نشانه و علامتی نداشته باشد. هنگام وجود علائم، این موارد دیده می‌شوند: 

• رشد لکه تیره در عنبیه
• حساسیت به نورهای چشمک‌زن
• اختلال شکل مردمک در مرکز چشم
• ضعف یا تاری دید در یک چشم
• کاهش دید محیطی (کناره‌های میدان دید) 
• حساسیت به نور درخشان و احساس غبار در دید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از این نشانه‌ها را تجربه کردید و نگران بودید یا تغییر ناگهانی بینایی داشتید، حتماً باید توسط چشم‌پزشک متخصص معاینه شوید.

عوامل خطر افزایش‌دهنده احتمال ملانوم چشم چیست؟

• ملانوم چشم که اکولار نیز نام دارد، در همه سنین رخ می‌دهد اما میانه سن بروز 55 است.
• علت دقیق ملانوم چشم شناخته نشده، اما مانند همه سرطان‌ها، نتیجه آسیب سلولی در DNA است. انباشت آسیب DNA مانع رفتن سلول به مرگ برنامه‌ریزی‌شده (آپوپتوز) می‌شود و تکثیر کنترل‌نشده آغاز می‌شود.
• چشم روشن. افراد با چشم آبی یا سبز خطر بالاتری برای ایجاد ملانوم چشم دارند.
• پوست روشن. افراد نژادهای دارای پوست روشن نسبت به دیگر نژادها بیشتر در خطرند.
• برخی اختلالات ارثی پوست. سندرم نووس دیسپلاستیک که خال‌های غیرطبیعی ایجاد می‌کند، ممکن است خطر ملانوم پوست و چشم را افزایش دهد. همچنین افراد دارای برخی وضعیت‌های ایجادکننده رنگدانه غیرطبیعی پوست (مانند ملانوسیتوز)، خطر بالای ملانوم چشم دارند.
• مواجهه با پرتو فرابنفش (UV). در چشم‌های در معرض UV خورشید یا سولاریوم، خطر ملانوم افزایش می‌یابد.

ملانوم چشم کجا ایجاد می‌شود؟

ملانوم چشم بیشتر در لایه میانی چشم، یعنی یووه‌آ قرار می‌گیرد [ممکن است در بخش جلویی یووه‌آ (عنبیه و جسم مژگانی) یا بخش پشتی آن (لایه مشیمیه) ایجاد شود].

ملانوم چشم همچنین ممکن است پیرامون چشم (ملتحمه)، در بیرونی‌ترین لایه یا پلک ظاهر شود؛ اما این انواع بسیار نادرترند.

ملانوم چشم چه مشکلاتی (عوارضی) ایجاد می‌کند؟

• افزایش فشار چشم (گلوکوم). ملانوم چشمِ رو به رشد می‌تواند گلوکوم ایجاد کند. درد چشم، قرمزی و تاری دید ممکن است از نشانه‌ها و یافته‌های گلوکوم باشند.
• کاهش بینایی. ملانوم‌های بزرگ چشم معمولاً به دلایلی مانند جداشدگی شبکیه ممکن است دید را کاهش دهند. ملانوم کوچک نیز اگر محل حیاتی چشم را درگیر کند می‌تواند اختلال دید بدهد. در نوع بسیار پیشرفته، نابینایی کامل ممکن است رخ دهد. 
• ملانوم چشمِ گسترش‌یافته به بیرون چشم. این بیماری می‌تواند بیرون چشم و به نقاط دور بدن از جمله کبد، ریه و استخوان گسترش یابد.

درمان ملانوم چشم چگونه انجام می‌شود؟

انتخاب درمان اساساً بر اندازه تومور است. طبق سامانه پیشنهادی گروه مطالعه ملانوم اکولار، ملانوم چشم بر حسب اندازه به کوچک، متوسط یا بزرگ تقسیم می‌شود.

گزینه‌های درمان ملانوم چشم شامل موارد زیرند:

پرتودرمانی

در پرتودرمانی برای کشتن سلول سرطان از پرتو X پرانرژی استفاده می‌شود. نسبت به جراحی، با پرتودرمانی ظاهر چشم بهتر حفظ می‌شود.

از انواع پرتودرمانی؛

• براکی‌تراپی (پرتودرمانی داخلی): با جراحی ماده حاوی دانه‌های رادیواکتیو داخل و اطراف تومور قرار داده و 4-7 روز در محل گذاشته می‌شود.
• پرتودرمانی خارجی: پرتوهای رادیواکتیو پرانرژی بر سرطان بیرون بدن متمرکز می‌شوند (پرتودرمانی کلاسیک).

از عوارض احتمالی، التهاب پلک‌ها و به دلیل هر آسیب درون چشم، آب‌مروارید، جداشدگی شبکیه، گلوکوم یا خونریزی داخل چشم هستند.

جراحی ملانوم چشم

گزینه‌های جراحی شامل:

• برداشت تومور (حذف کامل یا جزئی)
• انوکلئاسیون (برداشتن همه کره چشم و سپس ایمپلنت حدقه برای جایگزینی آن)

عوارض جراحی شامل عوارض بیهوشی (ناشی از داروی بیهوشی مصرفی)، خونریزی و عفونت است.

برای بیماری گسترش‌یافته (متاستاتیک)، گزینه‌های درمان شامل موارد زیرند:

• شیمی‌درمانی: استفاده داروهای کشنده سلول (سیتوتوکسیک) برای کشتن سلول سرطانی.
• ایمنی‌درمانی: شامل مصرف داروهای فعال‌کننده دستگاه ایمنی علیه سرطان است. ایمنی‌درمانی‌هاامروزه به مؤثرترین و پرکاربردترین داروها در درمان ملانوم‌های متاستاتیک تبدیل شده‌اند.
• ملانوم مرحله 4 بیشتر به کبد متاستاز می‌دهد. برای درمان متاستازهای کبد، می‌توان از راه شریان به کبد شیمی‌درمانی، عوامل ایمنی‌درمانی یا مهره‌های رادیواکتیو داد.

پس از درمان، پیگیری منظمبرای کنترل عود یا گسترش احتمالی سرطان لازم است.

موضوع مرتبط:

- ارتباط پرتو UV و سرطان