مصرف منظم آسپرین خطر کدام سرطان‌ها را می‌تواند کاهش دهد؟

مصرف منظم آسپرین بار دیگر با کاهش معنی‌دار خطر سرطان در همه بخش‌های دستگاه گوارش، از جمله سرطان پانکراس و کبد، مرتبط دانسته شد.

یافته‌ها در 16 آوریل به‌صورت آنلاین در Annals of Oncology منتشر شد. نتایج از بزرگ‌ترین فراتحلیل تاکنون، شامل 113 مطالعه مشاهده‌ای، به دست آمده است.

یادداشت: فراتحلیلجامع‌ترین نوع پژوهش است که نتایج چند مطالعه مستقل درباره یک موضوع را ترکیب و یافته‌ها را تحلیل آماری می‌کند. نتایج فراتحلیل از نظر علمی قوی‌ترین شواهد هستند.

فراتحلیل حاضر شواهد بیشتری از اثر مثبت آسپرین بر سرطان کولورکتال (روده بزرگ) و سایر سرطان‌های دستگاه گوارش ارائه می‌کند. همچنین نشان می‌دهد مصرف طولانی‌تر آسپرین گرایش به کاهش بیشتر خطر سرطان کولورکتال دارد.

این یافته‌ها که برای پانکراس و بعضی سرطان‌های گوارشی دیگر تازه‌اند، ممکن است در پیشگیری این سرطان‌های دارای مرگ‌ومیر بالا مؤثر باشند.

نتایج نشان داد مصرف منظم آسپرین در مقایسه با مصرف‌نکردن، خطر سرطان گوارشی را % 22 تا % 38 کاهش می‌دهد.

مصرف منظم آسپرین خطر سرطان‌های زیر را کاهش می‌دهد:

• خطر سرطان کولورکتال (کولون و راست‌روده = روده بزرگ) در 45 مطالعه به میزان % 27.
• سرطان مری در 13 مطالعه به میزان % 33.
• سرطان معده در 14 مطالعه به میزان % 36.
• سرطان کبد و مجاری صفراوی در 5 مطالعه به میزان % 38.
• سرطان پانکراس در 15 مطالعه به میزان % 22.

در مقابل، برای سرطان سر و گردن اثر محافظتی مصرف منظم آسپرین دیده نشد.

تاریخ آسپرین

شیمی‌دان، دکتر فلیکس هوفمان، در 10 اوت 1897 با ترکیب اسید سالیسیلیک و اسید استیک موفق به تولید اسید استیل‌سالیسیلیک خالص شد. اسید استیل‌سالیسیلیک حاصل از پوست درخت بید، یا با نام تجاری آسپرین، با سود عملی و خطر کم عوارض به دارویی ضروری در هر خانه تبدیل شد. آسپرین اغلب برای تب‌بری، تسکین درد و کاهش التهاب مصرف می‌شود. همچنین با اثر رقیق‌کننده خون، مصرف طولانی‌مدت دوز کم در آریتمی، نارسایی قلبی، دیابت و انسداد عروق، از سکته قلبی، مغزی و مشکلات عروقی مرتبط پیشگیری می‌کند یا اثرشان را کاهش می‌دهد.

آسپرین با مهار آنزیم‌های سیکلواکسیژناز (COX) اثر می‌کند. آنزیم COX1 مسئول ساخت ترومبوکسان A2 دخیل در انعقاد و آنزیم COX2 مسئول ساخت پروستاگلاندین‌های دخیل در ادراک تب، درد و التهاب است. بنابراین آسپرین با مهار COX1 خون را رقیق می‌کند و با مهار COX2 مانع ادراک درد، تب و التهاب می‌شود. یعنی علت درد و تب را درمان نمی‌کند، فقط احساس آن‌ها را کاهش می‌دهد.

پژوهش درباره سازوکار پیشگیری سرطان با آسپرین ادامه دارد، اما هنوز روشن نشده است. آنزیم‌های COX و سازوکارهای دیگری بررسی می‌شوند. مطالعات نشان داده‌اند آسپرین مانع ترشح مولکول اسفنگوزین-1-فسفات می‌شود. این مولکول باعث رشد تومور، تشکیل عروق تازه تغذیه‌کننده آن (آنژیوژنز) و رویدادهای التهابی است. بنابراین مهار ترشح آن سازوکاری بسیار محتمل برای اثر پیشگیری سرطان است. مولکول‌های واسطه دیگری که آسپرین بر آن‌ها اثر می‌گذارد نیز بررسی می‌شوند.

آیا با آسپرین می‌توان از مرگ‌های فراوان سرطانی پیشگیری کرد؟

به گفته نویسندگان، یافته‌ها احتمال پیشگیری از مرگ‌های فراوان ناشی از سرطان گوارشی با مصرف منظم آسپرین را مطرح می‌کند. حتی یکی از نتایج برجسته این است که مصرف طولانی‌تر خطر سرطان را بیشتر کم می‌کند.

مثلاً مصرف 1 ساله آسپرین خطر کولورکتال را فقط % 4 کاهش داد، اما مصرف 3 ساله آن را % 11 کم کرد. دوز روزانه نیز با کاهش خطر مرتبط بود.

کاهش خطر نسبی کولورکتال با آسپرین روزانه 75 mg به میزان % 10؛ با 81 mg به میزان % 11؛ با 100 mg به میزان % 13؛ با 325 mg به میزان % 35 و با 500 mg به میزان % 50 گزارش شد.

بااین‌حال پژوهشگران تأکید می‌کنند برآورد کاهش خطر % 50 برای بالاترین دوز آسپرین فقط بر چند مطالعه تکیه دارد و باید محتاطانه تفسیر شود. همچنین زمان آغاز و دوز مناسب برای کاهش خطر سایر سرطان‌ها روشن نیست. مثلاً در صورت وجود ضایعات پیش‌ساز سرطان کبد یا اسکار گسترده کبدی، ممکن است برای هر سود محافظتی آسپرین در برابر سرطان نهایی خیلی دیر باشد.

بنابراین توصیه آسپرین برای پیشگیری سرطان‌های غیر از کولون و راست‌روده دشوار است.

کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا می‌گوید شواهد کافی هست که مصرف 5-10 ساله آسپرین، بروز سرطان کولورکتال را در بیماران پرخطر کم می‌کند.

هشدار: افراد باید درباره سود و خطر بالقوه آسپرین علیه سرطان با پزشک صحبت کنند. مثلاً در فرد مستعد خونریزی ممکن است خطر جدی ایجاد کند. بنابراین تصمیم باید مشترک و زیر نظر پزشک گرفته شود.

این فراتحلیل نشان می‌دهد برای اثبات روشن‌تر اثر آسپرین در کاهش خطر سرطان، کارآزمایی‌های بالینی تصادفی لازم‌اند.

شواهد قوی وجود داشت که آسپرین به‌ویژه می‌تواند خطر سرطان کولورکتال را کم کند. در 2016 در JAMA Oncology دو مطالعه بزرگ کوهورت آینده‌نگر (مطالعه سلامت پرستاران [1980-2010] و پیگیری متخصصان سلامت [1986-2012]) منتشر شد که نشان داد مصرف طولانی‌مدت آسپرین (≥ 6 سال) با کاهش چشمگیر % 19 خطر کولورکتال و % 15 خطر هر سرطان گوارشی همراه است.

این فراتحلیل تازه اطلاعاتی درباره سرطان پانکراس و کبد اضافه می‌کند.

نویسندگان کاهش % 20 در سرطان پانکراس دیدند؛ این مهم است چون گزینه‌های پیشگیری این سرطان دشوار محدود است.

همچنین شواهدی برای کاهش خطر سرطان کبد و مجاری صفراوی یافتند، اما داده‌های مدت مصرف برای ارزیابی دقیق مدت و خطر بسیار محدود بود. با توجه به یافته تازه ارتباط آسپرین با کاهش خطر سرطان هپاتوسلولار (کبد) در هپاتیت B مزمن، این داده‌های مطرح‌کننده سود احتمالی مهم‌اند.

کاهش خطر و پیشگیری سرطان چه معنایی دارد؟

انجام رفتار کاهنده خطر، مانند مصرف آسپرین، کاهش وزن یا ترک سیگار و الکل، به معنای پیشگیری قطعی سرطان نیست؛ یعنی «برخی» از افرادی که معمولاً مبتلا می‌شدند، مبتلا نخواهند شد. برای مثال عددی، «آسپرین خطر کولون را % 22 کاهش می‌دهد» یعنی از هر 100 نفری که قرار بود مبتلا شوند، در 22 نفر سرطان پیشگیری می‌شود. پس آسپرین خطر را صفر نمی‌کند و با مصرف آن هم ممکن است سرطان کولون بگیرید، اما خطر کمتر است. همچنین این کاهش خطر در سرطان‌های خارج دستگاه گوارش روشن نیست. 

موضوعات مرتبط:

• آسپرین پس از سرطان پستان؛ دوست یا دشمن؟
• اثر مصرف امگا-3 و آسپرین بر سلامت قلب‌وعروق بیماران دیابتی
• خطر مسمومیت بارداری، پره‌اکلامپسی، با آسپرین کاهش می‌یابد