سرطان آناپلاستیک تیروئید چیست، نشانه‌ها، درمان و سیر آن

سرطان آناپلاستیک تیروئید چیست؟

• تیروئید غده‌ای پروانه‌ای‌شکل در جلوی گردن است. مسئول ترشح هورمون‌های تیروئید است که دمای بدن، ضربان قلب، فشار خون و وزن را تنظیم می‌کنند.
• سرطان آناپلاستیک تیروئید توموری تمایزنیافته است که از سلول‌های اپی‌تلیال فولیکولی تولیدکننده هورمون تیروئید منشأ می‌گیرد.
• سرطان‌های نادر از جمله آن‌هاست.
• سرطان‌های آناپلاستیک تیروئید تومورهایی با گسترش بسیار سریع هستند و هنگام تشخیص بیش از نیمی از بیماران تقریباً در مرحله 4. هستند.
• تشخیص معمولاً با گرفتن بیوپسی و بررسی پاتولوژی زیر میکروسکوپ انجام می‌شود.
• جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، داروهای هوشمند موسوم به تیروزین کیناز و ترکیب آن‌ها روش‌های درمان سرطان آناپلاستیک تیروئید هستند.

چه کسانی سرطان آناپلاستیک تیروئید می‌گیرند؟ (توزیع سن و جنسیت)

• سرطان آناپلاستیک تیروئید کمتر از %5 تمام سرطان‌های تیروئید را تشکیل می‌دهد.
• تصور می‌شود در جهان سالانه حدود 70-80 هزار مورد تازه سرطان آناپلاستیک تیروئید وجود داشته باشد.
• اغلب در 65 سالگی و بالاتر دیده می‌شود.
• در زنان 2 برابر مردان دیده می‌شود.

عوامل خطر سرطان آناپلاستیک تیروئید چیست؟

• سن: پس از 65 سالگی خطر بیشتر می‌شود.
• سابقه شخصی یا خانوادگی گواتر: در بیشتر افراد مبتلا به این نوع سرطان، گواتر طولانی‌مدت شناسایی شده است.
• مواجهه با پرتو: سابقه مواجهه با مواد پرتوزا یا پرتودرمانی سر و گردن خطر سرطان تیروئید را افزایش می‌دهد.

نکته: داشتن عامل خطر به معنای ایجاد قطعی سرطان نیست؛ فقط افزایش احتمال نسبت به افراد بدون آن عامل را نشان می‌دهد.

علت‌های سرطان آناپلاستیک تیروئید چیست؟

تصور می‌شود کارسینوم آناپلاستیک تیروئید از سرطان‌های دیگر تیروئید که پیش‌تر تشخیص داده نشده و مدت زیادی وجود داشته‌اند (مانند پاپیلری و فولیکولی) منشأ بگیرد. با انکوژن‌های C-myc، H-ras و Nm23 رابطه ژنتیکی دارد. همچنین در تومورهای افراد مبتلا به سرطان آناپلاستیک تیروئید، در BRAF، RAS، کاتنین (پروتئین مرتبط با کادهرین)، بتا 1، PIK3CA، TP53، AXIN1، PTEN و APC جهش یافته شده و ناهنجاری کروموزومی شایع است.

نشانه‌های سرطان آناپلاستیک تیروئید چیست؟

• نخستین نشانه اغلب شناسایی توده گردن است.
• خلط خونی
• دشواری بلع یا تنفس
• گرفتگی صدا، تغییرات صدا
• کاهش سریع وزن به دلیل بی‌اشتهایی

سرطان آناپلاستیک تیروئید چگونه تشخیص داده می‌شود؟

• بیوپسی اساس تشخیص است و با هدایت سونوگرافی انجام می‌شود.
• برای گرفتن تصویر رادیولوژیک تیروئید با ید پرتوزا انجام می‌شود.
• به‌طور استاندارد بیوپسی آسپیراسیون سوزن ظریف انجام می‌شود و اگر کافی نباشد باید بیوپسی برداشتنی ترجیح داده شود.

وقتی سرطان آناپلاستیک تیروئید تشخیص داده شود، بررسی‌ها و آزمایش‌های دیگر می‌توانند به تعیین اندازه، محل و گسترش ندول کمک کنند.

این آزمایش‌ها:

• توموگرافی کامپیوتری، PET-BT و تشدید مغناطیسی در تصویربرداری،
• رادیوگرافی قفسه سینه (X-ray)
• لارنگوسکوپی یا معاینه فیبر نوری را می‌توان برای تعیین درگیری تارهای صوتی انجام داد.

سرطان آناپلاستیک تیروئید چگونه درمان می‌شود؟

• چون تومور در سرطان آناپلاستیک تیروئید سریع رشد و گسترش می‌یابد، ممکن است تراکئوستومی اضطراری لازم شود. تراکئوستومی ایجاد سوراخ از بیرون در نای است.
• اگر هنگام تشخیص تومور به اندام دور گسترش نیافته اما قابل برداشتن با جراحی نباشد، با پرتودرمانی و/یا شیمی‌درمانی تلاش می‌شود کوچک شود.
• در سرطان آناپلاستیک تیروئید، درمان ید پرتوزا جایگاهی ندارد.

روش‌های درمان باید بر اساس عوامل زیر برای هر فرد تنظیم شوند؛

• سن
• اندازه تومور
• میزان گسترش سرطان

سرطان آناپلاستیک تیروئید 3 روش اصلی درمان دارد: جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی

1. جراحی سرطان تیروئید: می‌تواند با روشی به نام تیروئیدکتومی تمام غده تیروئید را خارج کند. این فرایند فقط وقتی سرطان محدود به تیروئید باشد یا برای کاهش شکایت‌های سرطان انجام می‌شود.
2. پرتودرمانی و شیمی‌درمانی
   • پرتودرمانی، معمولاً برای کوچک کردن تومور پیش از جراحی (نئوادجوانت) و کاهش احتمال عود پس از جراحی (کمکی) داده می‌شود. برخی تومورها فقط با جراحی پاک نمی‌شوند، اما با پرتو ممکن است. همچنین در بیماری متاستاتیک می‌تواند برای کاهش شکایت‌ها (تسکینی) داده شود.
   • شیمی‌درمانی، برای کشتن سلول‌های سرطان بدن یا کند کردن گسترش سرطان داده می‌شود. از راه گردش خون اجرا و ممکن است به کاهش درد کمک کند. داروهای شیمی‌درمانی سرطان آناپلاستیک تیروئید دوکسوروبیسین (آدریامایسین)، سیس‌پلاتین، دوستاکسل و پاکلیتاکسل هستند. دوکسوروبیسین داروی سرطان گروه آنتراسیکلین است. در سرطان تیروئید متاستاتیک، دوکسوروبیسین احتمالاً مؤثرترین داروی شیمی‌درمانی است.
3. داروهای هوشمند هدفمند: در %30-50 سرطان‌های تیروئید جهش BRAF شناسایی شده است. اگرچه هنوز تأییدیه FDA نگرفته، درباره مؤثر بودن درمان‌های هدف‌گیرنده BRAF در سرطان آناپلاستیک تیروئید یک مطالعه در اکتبر 2017 منتشر شده است. همچنین اورولیموس، داروی هدفمند دیگر و مهارکننده mTOR، می‌تواند در بیماری متاستاتیک به‌عنوان درمان تسکینی استفاده شود.

پیش‌آگهی (سیر بیماری) سرطان آناپلاستیک تیروئید چیست؟

اگرچه سرطان آناپلاستیک تیروئید کمتر از %5 سرطان‌های تیروئید است، مسئول %50 مرگ‌های سرطان تیروئید است. طول عمر میانه بیماران حدود 6 ماه است. بنابراین در سرطان آناپلاستیک تیروئید، درمان‌های تسکینیاز هنگام تشخیص جایگاه مهمی دارند. می‌توان تنفس راحت‌تر بیمار را با لوله تراکئوستومی و تغذیه آسان‌تر را با گاستروستومی (لوله تغذیه داخل معده) فراهم کرد.