زندگی جنسی بیماران سرطان پستان دریافت‌کننده هورمون‌درمانی

برای کاهش خطر عود (بازگشت) سرطان، درمان اندوکرین (هورمونی) به بسیاری از بیماران سرطان پستان داده می‌شود و مدت‌هاست آنان اثرات نامطلوب آن بر عملکرد جنسی را گزارش می‌کنند. پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند این وضعیت بسیار شایع‌تر است و تقریباً همه این بیماران را درگیر می‌کند .

در سان‌فرانسیسکو آمریکا، در سمپوزیوم مراقبت و درمان حمایتی در انکولوژی 2019نتایج را Jeanne Carter، رئیس بخش سلامت جنسی و سلامت زنان مرکز سرطان Memorial Sloan Kettering، ارائه کرد.

تقریباً همه زنان یائسه پژوهش در شاخص عملکرد جنسی زنان (FSFI) امتیاز پایینی داشتند. این نشان‌دهنده اختلال شدید عملکرد جنسی و مشکلاتی از جمله خشکی فرج‌وواژن و رابطه دردناک (دیسپارونیا) بود. این مشکلات بیشتر در زنانی بیان می‌شد که ابتدا تاموکسیفن گرفته و سپس به مهارکننده‌های آروماتاز تغییر درمان داده بودند و یائسه بودند. شاخص عملکرد جنسی مصرف‌کنندگان مهارکننده آروماتاز بدتر از تاموکسیفن بود. کمترین میانگین امتیاز متعلق به گروهی بود که طولانی‌ترین مواجهه با درمان اندوکرین را داشتند. بنابراین می‌توان عوارض را به اثر تجمعی درمان‌ها نسبت داد.

در بحث سمپوزیوم، دکتر Charles Loprinzi، انکولوژیست پزشکی Mayo Clinic، بر نکات مهم تأکید کرد: باید شکایت‌های بیان‌شده بیماران درباره زندگی جنسی را فعالانه شنید، حتی اگر خود بیمار هیچ شکایتی مطرح نکند باید برای ارزیابی سلامت جنسی سؤال پرسید و او را برای حمایت مناسب و کافی به متخصص درست ارجاع داد. کم‌گفت‌وگو بودن درباره عملکرد جنسی ممکن است ناشی از انبوه مشکلاتی باشد که پیشاپیش ذهن بیمار و پزشک را مشغول کرده و باید حل شوند.

بار سنگین مشکلات جنسی

پژوهش شامل 446 زن ارزیابی‌شده در برنامه پزشکی جنسی زنان و سلامت زنان (Female Sexual Medicine & Women’s Health Program) مرکز Memorial Sloan Kettering بود. در این بیماران سرطان پستان %77 یائسه، %7 تحت سرکوب فعال تخمدان و %16 در حوالی/پیش از یائسگی بودند.

رژیم‌های درمان متفاوت بود: در یائسه‌ها فقط مهارکننده آروماتاز (% 30)، تغییر از تاموکسیفن به مهارکننده آروماتاز (% 22)، فقط تاموکسیفن (% 16) و بدون درمان اندوکرین (% 16)؛ در پیش/حوالی یائسگی فقط تاموکسیفن (% 9) و بدون درمان اندوکرین (% 5).

یائسه‌های مصرف‌کننده تاموکسیفن نسبت به گروه‌های دیگر تمایل به فعالیت جنسی کمتر داشتند. در گروه سرکوب تخمدان و پیش/حوالی یائسگی، زمان گذشته از پایان درمان کوتاه‌تر از یائسه‌ها بود. یائسه‌ها به‌طور میانگین 13,25 سال از زنان تحت سرکوب تخمدان و مصرف‌کننده تاموکسیفن مسن‌تر بودند. زمان متوسط از اولین تشخیص در یائسه‌ها 6,25 سال، سرکوب تخمدان 4 سال و پیش/حوالی یائسگی 2,5 سال بود.

ارزیابی نخست در یائسه‌ها به‌طور متوسط 3,3 سال و در گروه‌های جوان‌تر 1,8 سال پس از درمان انجام شد.

- موضوع مرتبط: حفظ و بازسازی زندگی جنسی در زنان و مردان مبتلا به سرطان

• ارزیابی واژن نشان داد افزایش شدید pH بیشتر در یائسه‌ها یا زنانی دیده شد که ابتدا تاموکسیفن گرفته و سپس وارد سرکوب تخمدان شده بودند. نازکی بافت واژن در همه سنین تحت درمان اندوکرین دیده شد. تأکید می‌شود درمان طولانی ممکن است در برخی زنان تنگی واژن ایجاد کند.
• ارزیابی فرج نشان داد آتروفی (ضعف-تحلیل) در یائسه‌ها و زنان با تخمدان سرکوب‌شده بیشتر از پیش/حوالی یائسگی (%18) بود. تحریک فرج بدون آتروفی در پیش/حوالی یائسگی مصرف‌کننده تاموکسیفن (%44) بیشتر از همسالان بدون درمان اندوکرین (%19) بود. مدیریت آتروفی فرج در یائسه‌ها و سرکوب تخمدان مهم است و مداخله نباید دیر شود. تحریک دهلیزی در همه گروه‌ها با نسبت %53 تا %70 وجود داشت و به‌ویژه با درد دخول هنگام رابطه مرتبط است.
• میزان نگرانی درباره عملکرد جنسی و سلامت فرج‌وواژن وقتی این موضوع پرسیده شد، بیشتر زنان بیمار گفتند بسیار نگران‌اند. این وضعیت به‌ویژه در زنان پیش/حوالی یائسگی، مستقل از مصرف تاموکسیفن، دیده شد. همچنین وقتی نظر بیماران درباره آینده زندگی جنسی‌شان پرسیده شد، معلوم شد در نسبت‌هایی از %46 تا %76، شرکت‌کنندگان با اطمینان به آینده زندگی جنسی خود نگاه نمی‌کنند.

در پایاناز بیماران درباره کیفیت بافت فرج‌وواژن پرسیده شد. این ارزیابی خودگزارش‌شده دیدگاه آنان درباره بافت خود، مثلاً خشکی واژن یا فرج، درد دخول یا درد ناشی از محرک خارجی را دربر داشت. در همه گروه‌ها علائم فرج بیشتر از واژن گزارش شد. علائم فرج به‌ویژه در گروه سرکوب فعال تخمدان شایع بود، احتمالاً به‌علت فعالیت جنسی بیشتر گروه جوان.

*

در زیر برخی اصطلاحات آناتومی ناحیه تناسلی / جنسی زنانه که در متن تکرار شده‌اند دیده می‌شود: