21-ე საუკუნეში კიბოს უოპერაციო მკურნალობისა და ინტერვენციული ონკოლოგიის წარსული და მომავალი
ამ სტატიაში
კიბოს ოპერაციები ადრეულ სტადიებზე კვლავ რჩება სტანდარტულ მკურნალობად, რომელსაც კიბოს სრული განკურნება შეუძლია. ამასთან, მედიცინის დღევანდელი და სამომავლო მიზანია მკურნალობის ჩატარება პაციენტის სხეულის მთლიანობისა და გარეგნული სახის დაურღვევლად ან ძალიან მცირე ჩარევით.
კიბოს უოპერაციო მკურნალობა მოიცავს მეთოდებს, რომლებიც კიბოს უჯრედების გამრავლების შეჩერებას ისახავს მიზნად და ქირურგიულ ჩარევას არ საჭიროებს ან მინიმალური ჩარევით ტარდება. კიბოს უოპერაციო მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს რადიოთერაპიას, ქიმიოთერაპიას, იმუნოთერაპიასა და სხვადასხვა მინიმალურად ინვაზიურ მეთოდს.
ქვემოთ შეიძლება დასახელდეს კიბოს უოპერაციო მკურნალობის რამდენიმე მაგალითი:
- რადიოთერაპია: ეს მეთოდი გულისხმობს კიბოს ქსოვილის დასხივებას სხივებით, რომლებიც კიბოს უჯრედების გამრავლებას უშლის ხელს და მათ ზრდას აჩერებს.
- ქიმიოთერაპია: ეს მეთოდი გულისხმობს უჯრედების დამღუპველი (ციტოტოქსიკური) პრეპარატების შეყვანას, რომლებიც კიბოს უჯრედების გამრავლებას უშლის ხელს და მათ ზრდას აჩერებს.
- იმუნოთერაპია: ამ მეთოდის მიზანია ორგანიზმის საკუთარი დამცავი სისტემის კიბოს უჯრედების განადგურებისკენ მიმართვა.
- მინიმალურად ინვაზიური (ინტერვენციული) ონკოლოგია მედიცინის დარგია, რომელიც კიბოს მკურნალობაში ჩარევის მეთოდების მინიმალურ გამოყენებას მოიცავს. ამ მეთოდების მიზანია ქირურგიული ჩარევების დროს ქირურგიული ინსტრუმენტების გამოყენების შემცირება და პაციენტის გამოჯანმრთელების დროის შემოკლება. მინიმალურად ინვაზიური ონკოლოგია შეიძლება მოიცავდეს ლაპაროსკოპიულ, რობოტულ და ენდოსკოპიურ ქირურგიას, აგრეთვე ინტერვენციული რადიოლოგიის სხვადასხვა მეთოდს, როგორიცაა გაყინვა (კრიოაბლაცია) და მოწვა (რადიოსიხშირული აბლაცია).
- ლაპაროსკოპიული ქირურგია: ეს მეთოდი გულისხმობს ქირურგიული ჩარევის დროს მცირე ხვრელებში გატარებული ქირურგიული ინსტრუმენტების გამოყენებას. ღია ოპერაციასთან შედარებით ლაპაროსკოპიული ქირურგია ქსოვილს ნაკლებად აზიანებს და პაციენტის გამოჯანმრთელების დროს ამოკლებს.
- რობოტული ქირურგია: ეს მეთოდი გულისხმობს ქირურგიული ჩარევის დროს ქირურგიული ინსტრუმენტების მართვას რობოტული ტექნოლოგიით. ღია ოპერაციასთან შედარებით რობოტული ქირურგია ქსოვილს ნაკლებად აზიანებს და პაციენტის გამოჯანმრთელების დროს ამოკლებს.
- ენდოსკოპიური ქირურგია: ეს მეთოდი გულისხმობს ქირურგიული ჩარევის დროს ქირურგიული ინსტრუმენტების მართვას ენდოსკოპით (გადიდებისა და განათების ფუნქციის მქონე ოპტიკური მოწყობილობით). ღია ოპერაციასთან შედარებით ენდოსკოპიური ქირურგია ქსოვილს ნაკლებად აზიანებს და პაციენტის გამოჯანმრთელების დროს ამოკლებს.
- ინტერვენციული რადიოლოგიის პროცედურები: მოკლედ, ეს პროცედურები სიმსივნის განადგურებას მისი მოწვით, გაყინვით ან მკვებავი სისხლძარღვის დახშობით ისახავს მიზნად. ამ ჩარევების მიზანია კიბოს უჯრედების გამრავლების შეჩერება და ისინი, ჩვეულებრივ, ქირურგიულ ჩარევას არ საჭიროებს. მინიმალურად ინვაზიური პროცედურების უმეტესობას ზოგადი ანესთეზია არ სჭირდება; ისინი ადგილობრივი ანესთეზიით ტარდება. ონკოლოგიაში ინტერვენციული რადიოლოგიის პროცედურები შეიძლება მოიცავდეს შემდეგს.
- რადიოსიხშირული აბლაცია (RFA): ამ მეთოდის მიზანია კიბოს ქსოვილის გაცხელებით განადგურება.
- ემბოლიზაცია: ამ მეთოდის მიზანია სიმსივნისკენ სისხლის მიმტანი არტერიების დახშობით კიბოს უჯრედების კვების შეჩერება. ემბოლიზაცია მკურნალობის ვარიანტია, რომელიც კიბოს უჯრედების გამრავლებას უშლის ხელს და მათ ზრდას აჩერებს.
- ქემოემბოლიზაცია: ამ მეთოდის მიზანია კიბოს უჯრედების გამრავლების შემაჩერებელი პრეპარატების შეყვანა და კიბოს უჯრედების კვების შეჩერება.
- კრიოაბლაცია: ეს მეთოდი კიბოს ქსოვილის გაყინვით მოქმედებს.
- მიკროტალღური აბლაცია: ეს არის სიმსივნის ან ქსოვილის სხვა ანომალიის მკურნალობის მეთოდი მიკროტალღური ენერგიის წყაროს გამოყენებით. მეთოდი სიმსივნის ან სხვა პათოლოგიური ქსოვილის სწრაფ გაცხელებას უზრუნველყოფს და ამ გზით ქსოვილს ანადგურებს.
სტატიის გაგრძელებაში „მინიმალურად ინვაზიური ონკოლოგიური პროცედურების“ ნაცვლად შემოკლებით გამოვიყენებთ ტერმინს „ინტერვენციული ონკოლოგია“.
შესავალი ინტერვენციულ ონკოლოგიაში
ოპერაციის, ქიმიოთერაპიისა და რადიოთერაპიის მსგავსად ინტერვენციული ონკოლოგიის ეფექტიანობაც დადასტურებულია მრავალი ავთვისებიანი სიმსივნის ადგილობრივ მკურნალობაში.
იმუნოონკოლოგია (იმუნოთერაპიები) წარმოიშვა იმუნური სისტემისა და მოლეკულების მეშვეობით სიმსივნეების კონტროლის შესაძლებლობიდან და ონკოლოგიაში უზარმაზარი ცვლილებები გამოიწვია. ამიტომ 21-ე საუკუნეში ინტერვენციულ ონკოლოგიაზე საუბრისას იმუნოლოგიის გათვალისწინება აუცილებელია. ეს ნიშნავს, რომ ინტერვენციული ონკოლოგიის აქამდე უგულებელყოფილ იმუნომოდულატორულ (იმუნიტეტის მარეგულირებელ) ეფექტებს მეტი ყურადღება უნდა მიექცეს და შესწავლილ იქნეს მისი შესაძლო სინერგიული მოქმედება იმუნოონკოლოგიასთან ერთად. ამასთან, მოსალოდნელია, რომ ინტერვენციული ონკოლოგიისა და იმუნოონკოლოგიის კომბინირებული გამოყენება ისეთი პრობლემების გადალახვაში დაგვეხმარება, როგორიცაა შეზღუდული რეგიონული ეფექტები და გვერდითი მოვლენების მაღალი სიხშირე. თუმცა ამისთვის დარგობრივი საზღვრები უნდა მოიხსნას და გაძლიერდეს ინტერდისციპლინური კვლევითი ძალისხმევა. წარმატების შემთხვევაში ინტერვენციული ონკოლოგიის მომავალი ამაღელვებელია.
ინტერვენციული ონკოლოგიის ადგილი კიბოს მკურნალობაში
აქამდე კიბოს მკურნალობის მთავარი მიზანი კიბოს სიმსივნეების აბსოლუტურ მინიმუმამდე შემცირება იყო. ამას შეიძლება მკურნალობის სხვადასხვა კომპონენტი დასჭირვებოდა, მათ შორის ოპერაცია, ქიმიოთერაპია და რადიოთერაპია. ინტერვენციული ონკოლოგია ბოლო წლებში დიაგნოსტიკური და ინტერვენციული რადიოლოგიიდან ჩამოყალიბდა.
ინტერვენციული ონკოლოგიის სხვადასხვა ტექნიკა მინიმალურად ინვაზიური „კლასიკური“ მკურნალობის ძირითად კონცეფციებს ჰგავს. განმსაზღვრელი კრიტერიუმები შეიძლება იყოს ინტერვენციული ონკოლოგიის ტექნიკის კეროვანი ან რეგიონული გამოყენება/ეფექტები, ნაკლები გვერდითი მოვლენებითა და პაციენტის უკეთესი ამტანობით.
მრავალ კლინიკურ სიტუაციაში ინტერვენციული ონკოლოგიის შედეგები ოპერაციისა და ქიმიოთერაპიის შედეგების მსგავსია. უფრო მეტიც, ადრეული და ლოკალურად გავრცელებული სტადიების ჰეპატოცელულური კარცინომის (HSK, ღვიძლის ყველაზე გავრცელებული კიბოს) და ოლიგომეტასტაზური (მცირე რაოდენობის მეტასტაზების მქონე) ფილტვის კიბოს ან თირკმლის ადრეული სტადიის კიბოს შემთხვევაში ინტერვენციული ონკოლოგიის ტექნიკა წინა სტანდარტულ მკურნალობას სჯობს.
შედეგად, ინტერვენციული ონკოლოგია სხვადასხვა კიბოს დროს ონკოლოგიური მკურნალობის მეოთხე მიმართულებად შეიძლება ჩაითვალოს და მულტიმოდალური (მრავალმეთოდიანი) მკურნალობის კონცეფციებში ხშირად პრობლემის გადამჭრელია.
მიუხედავად იმისა, რომ ინტერვენციული ონკოლოგიური მკურნალობის წარმატება იზრდება, სიმსივნის განმეორების რისკი ყოველთვის პრობლემად რჩებოდა. ყველა ხილული სიმსივნის მკურნალობის შემდეგაც კი ორგანიზმში კიბოს უჯრედები შეიძლება დარჩეს. ეს მრავლობითი მკურნალობის საჭიროებას უსვამს ხაზს.
ამასთან, მიმდინარე კვლევები სიმსივნის ბიოლოგიისა და კიბოს უჯრედების ზრდის მასტიმულირებელი ან დამთრგუნველი, ხშირად საკმაოდ რთული იმუნოლოგიური პროცესების ღრმა გაგებას უწყობს ხელს.
იმუნოონკოლოგიის ეს აღმავლობა, ინტერვენციული ონკოლოგიის ჩათვლით, შეცვლის როგორც ონკოლოგიას, ისე მკურნალობის არსებულ და სამომავლო კონცეფციებს. ძირითადად, განსაზღვრული დაავადების სტანდარტული პროტოკოლით მკურნალობის „კლასიკური“ ონკოლოგიური მოდელი ვითარდება ზუსტი მედიცინის მიმართულებით, რომელიც ჯანდაცვის ყველა კომპონენტს ინდივიდუალურ პაციენტს არგებს.
მიღწევები მედიკამენტურ ონკოლოგიაში
გასულ საუკუნეში ონკოლოგია დაავადებას განკურნების მიზნით ებრძოდა. ამავე დროს, ბიოსამედიცინო კვლევების შედეგებმა და მიღწევებმა კიბოს მოლეკულური მექანიზმების უკეთ გაგების საშუალება მოგვცა. ბოლო პერიოდში კი შეიქმნა მრავალი ინსტრუმენტი ონკოლოგიური კონტროლის მექანიზმების განსაზღვრისა და მათი პოტენციური სამკურნალო მიზნებისთვის გამოყენების/შეცვლისთვის.
ამჟამად ამ დარგის ამბიციური ხედვაა ისეთი ეპოქის დადგომა, როდესაც კიბო, ვიდრე იგი გამოსახულებებზე სიმსივნის სახით გამოჩნდება, თხევადი ბიოფსიებით გამოვლინდება და მკურნალობა ჩაუტარდება. გარდა ამისა, კიბოს მკურნალობისა და განკურნებისკენ მიმართულ ჩვენს ამბიციურ ძალისხმევაში, სტადიის მიუხედავად, შედის დაავადების მიმდინარეობის პროგნოზული ბიომარკერების განსაზღვრა, აგრეთვე კიბოს გამომწვევი მუტაციების აღმოჩენა, გაგება და მათზე დამიზნება, ბოლოს კი იმუნური სისტემით კიბოს უჯრედების კონტროლის გაძლიერება.
„კლასიკური“ ქიმიოთერაპიისა და უჯრედული მეტაბოლიზმის დამთრგუნველი მკურნალობების შემდეგ (და მათთან ერთად) იმუნოონკოლოგია მედიკამენტური ონკოლოგიის ყველაზე მოწინავე მიმართულებად მიიჩნევა.
კიბოს განმასხვავებელი ნიშნები, რომლებიც Hanahan-მა და Weinberg-მა პირველად 2000 წელს შემოგვთავაზეს, წლების განმავლობაში გადაიხედა და ჩამოყალიბდა კარცინოგენეზის (კიბოს წარმოქმნის) გამომწვევი დღევანდელი 14 ძირითადი ნიშნის სახით:
- საკუთარი ზრდის ფაქტორების ქონა
- ზრდის შემაფერხებელი ფაქტორებისგან თავის დაღწევა
- იმუნური სისტემისგან თავის დაღწევა
- უწყვეტი დაყოფის უნარი
- კიბოს წარმოქმნის ხელშემწყობი ანთება (ანთებითი რეაქცია = ინფლამაცია)
- სხვა ქსოვილებსა და ორგანოებში გადასვლა (ინვაზია ან მეტასტაზი)
- ანგიოგენეზი (ახალი სისხლძარღვების წარმოქმნა)
- მუტაციები (შეცდომები) გენურ სტრუქტურაში
- უჯრედის სიკვდილის მექანიზმისთვის თავის არიდება
- ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის შეცვლა
- ფენოტიპური პლასტიკურობა და დარღვეული დიფერენცირება
- არამუტაციური ეპიგენეტიკური რეპროგრამირება
- პოლიმორფული მიკრობიომი
- დაბერებული უჯრედები
დიდია ალბათობა, რომ მათი უმეტესობა იმუნური სისტემის პროცესებთან და კიბოს მიერ იმუნური სისტემის შეცვლასთან იყოს დაკავშირებული. ბიოლოგიურ მკურნალობებში ეს გავრცელებული იმედი (ზოგჯერ კი მახე) უზარმაზარი კვლევითი ძალისხმევითაა გამყარებული.
იმუნოონკოლოგიური რევოლუცია
ბოლო პერიოდში ჩატარებულ „Nature Reviews“-ის ანალიზში გამოჩნდა, რომ ამჟამად მსოფლიოში თითქმის 5200 აქტიური ექსპერიმენტის ფონზე, მხოლოდ იმუნური პრეპარატების შემუშავებაში 2017 – 2019 წლებში 92%-იანი ზრდა დაფიქსირდა.
ცხრილი 1. დღეს არსებული იმუნოთერაპიის ძირითადი სახეები, რამდენიმე ქვეკატეგორიასთან ერთად, ქვემოთაა ჩამოთვლილი
| კატეგორია | ტიპი | მოქმედი ნივთიერება | სამიზნე | კიბოს ტიპი | |
| პასიური | სამიზნეზე მიმართული ანტისხეულები | მონოკლონური ანტისხეულები | ბევაციზუმაბი, ცეტუქსიმაბი, დენოსუმაბი, პანიტუმუმაბი, რიტუქსიმაბი, ტრასტუზუმაბი... | CD20/33/52, VEGFA, EGFR, Her2, RANK | ლეიკემია, ლიმფომა, ძუძუს, ფილტვის, კოლორექტული, თირკმლის კიბო, გლიობლასტომა |
| ანტისხეულისა და პრეპარატის კონიუგატი | Ado-trastuzumab, ბრენტუქსიმაბი |
Her2+ CD30 |
ძუძუს კიბო, ლეიკემია, ლიმფომა |
||
| ბისპეციფიკური ანტისხეულები | ბლინატუმომაბი | ლეიკემია | |||
| ციტოკინები | ინტერფერონი, ინტერლეიკინი | ||||
| აქტიური | იმუნიტეტის მარეგულირებლები | უჯრედების ადოპციური გადატანა (ცოცხალი უჯრედებით მკურნალობა) | TIL, CIK უჯრედები, CAPRI უჯრედები, TCR უჯრედები, CAR T-უჯრედები, NK უჯრედები | EBR2 MART-1 CD19 |
ნაღვლის გზების კიბო, ლეიკემია, ლიმფომა |
| საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორები | Ipilimumab, ნივოლუმაბი |
CTLA-4 PD-1 |
მელანომა, ფილტვის, თირკმლის კიბო | ||
| ვაქცინები | პეპტიდური ვაქცინები | ონკოფაგი | თირკმელი | თირკმელი | |
| დენდრიტული უჯრედები | Sipuleucel-T | GM-CSF | პროსტატა | ||
| ალოგენური მთლიანუჯრედული ვაქცინები | CD4, CD8 | მელანომა, პანკრეასის, ძუძუს კიბო | |||
| ონკოლიზური ვირუსები | T-vec | მელანომა |
CD, დიფერენცირების კლასტერი; CTLA, ციტოტოქსიკურ T-ლიმფოციტთან ასოცირებული ცილა; EGFR, ეპიდერმული ზრდის ფაქტორის რეცეპტორი; GM-CSF, გრანულოციტ-მაკროფაგული კოლონიამასტიმულირებელი ფაქტორი; HER2, ადამიანის ეპიდერმული ზრდის ფაქტორის რეცეპტორი 2; MART, T უჯრედების მიერ ამოცნობილი მელანომის ანტიგენი; PD, პროგრამირებული სიკვდილი; PD-L, პროგრამირებული სიკვდილის ლიგანდი; VEGFA, სისხლძარღვოვანი ენდოთელური ზრდის ფაქტორი A.
იმუნოთერაპიის ძირითადი ტერმინები
მონოკლონური ანტისხეულები (mAB-ები)
- მკურნალობა მონოკლონური ანტისხეულებით (mAB-ებით), რომლებიც კონკრეტული სამიზნისთვის (კიბოს უჯრედის ზედაპირზე არსებული ცილისთვის) ლაბორატორიული ინჟინერიით იქმნება, აძლიერებს იმუნურ პასუხს, კლავს კიბოს უჯრედებს ან აჩერებს მათ ზრდას.
იმუნური სისტემის რეგულირება
- მკურნალობა კონიუგირებული mAB-ებით, რომლებიც პრეპარატის ან რადიოაქტიურობის კონკრეტულ უჯრედში გადასატანად გამოიყენება.
- მკურნალობა ბისპეციფიკური mAB-ებით, რომლებიც ერთდროულად ორ ცილას უკავშირდება და ორი ანტისხეულური კომპონენტისგან შედგება.
-
კონკრეტული mAB-ები (საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორები) ბლოკავს საკონტროლო წერტილის ცილებს (მაგალითად, PD-1-სა და PD-L1-ს), რომლებიც სიმსივნურ უჯრედებს იმუნური სისტემისთვის „უხილავს“ ხდის, და იმუნურ პროცესს კვლავ ათავისუფლებს.
სიმსივნეაგნოსტიკური მკურნალობა (კიბოს წარმოშობის ორგანოსგან დამოუკიდებელი)
- მკურნალობა mAB-ებით, რომლებიც კიბოს უჯრედებით გამოწვეულ მუტაციებზეა მიმართული, მაგრამ სიმსივნურ უჯრედებს კიბოს წარმოშობის ორგანოს მიხედვით არ უმიზნებს; ეს ნიშნავს, რომ ამ მუტაციების შემცველი კიბოც სამიზნე იქნება.
- ციტოკინები, როგორც იმუნური სისტემის მასტიმულირებელი ინტერფერონები და ინტერლეიკინები, რომლებიც კიბოს უჯრედებზე სპეციფიკურად არ არის მიმართული, ხშირად ქიმიოთერაპიასთან ან რადიოთერაპიასთან ერთად გამოიყენება.
ადოპციური T-უჯრედული მკურნალობა
- ეს მკურნალობა გულისხმობს კიბოსთვის სპეციფიკური T უჯრედების გამოყოფასა და მათ ლაბორატორიულ გამრავლებას, რათა T უჯრედები ორგანიზმში გამრავლდეს.
- მკურნალობა სიმსივნის ინფილტრირებადი ლიმფოციტებით (TIL-ებით), რომლებიც ლაბორატორიაში მოდიფიცირდება ორგანიზმში კიბოს უჯრედების განადგურების ხელშესაწყობად.
- მკურნალობა ქიმერული ანტიგენის რეცეპტორის (CAR) T უჯრედებით, რომლებიც გენეტიკურადაა დაპროექტებული ხელოვნური T-უჯრედული რეცეპტორის შესაქმნელად, რომელიც ანტიგენის შეკავშირებასა და T უჯრედის აქტივაციას აერთიანებს.
კიბოს ვაქცინები
- პროფილაქტიკური ვაქცინები კიბოს უჯრედების განვითარების თავიდან ასაცილებლად.
- სამკურნალო ვაქცინები, რომლებიც იმუნურ სისტემას სიმსივნურ უჯრედებზე თავდასხმისკენ უბიძგებს.
ონკოლიზური ვირუსის ვაქცინები
- მკურნალობა გენეტიკურად მოდიფიცირებული ონკოლიზური ვირუსით, რომელიც კიბოს უჯრედებს უმიზნებს და კლავს, ხოლო ანტიგენების მეორეული გამოთავისუფლება იმუნურ პასუხს ასტიმულირებს.
დაკავშირებული თემა: ყურადღება მიიპყრო ახალმა კიბოს ვაქცინამ, რომელმაც 23-წლიანი ძუძუს კიბო შეაჩერა
როგორც მრავალი ექსპერიმენტიდანაა ცნობილი, ამ მკურნალობათა უმეტესობა შეზღუდულ პასუხს იძლევა, ზოგჯერ მხოლოდ in vitro (ლაბორატორიულ პირობებში). ამიტომ მოსალოდნელია სულ უფრო რთული პერსონალიზებული სქემების შექმნა კონკრეტული პაციენტისთვის მორგებული სხვადასხვა მეთოდის გაერთიანებით („პერსონალიზებული მკურნალობა“).
ეს სქემები დაეფუძნება შერჩევით გენეტიკურ და იმუნოლოგიურ ანალიზს, რომელიც შესაბამის პაციენტებსა და მკურნალობის სათანადო კომპონენტებს განსაზღვრავს. ამ მკურნალობების შემდგომი განვითარებისთვის საჭიროა ბიოფსიის უფრო დიდი ნაჭრები (უჯრედებისა და ქსოვილის ნიმუშები). კერძოდ, ონკოლოგიაშიც განვითარდება თხევადი ბიოფსიის ფართო გამოყენება — მაგალითად, არამყარი სინჯების აღება სხეულის სითხეებიდან, როგორიცაა სისხლი, და მათი ანალიზი მოცირკულირე სიმსივნურ უჯრედებზე, DNA-სა და RNA-ის კომპონენტებზე ან სხვა სხვადასხვა ბიომარკერზე.
გარდა ამისა, მაგალითად, საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორების კლასის იმუნოთერაპიით მკურნალობის გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ ეფექტიანი მკურნალობისთვის სიმსივნის მიკროგარემო ძალიან მნიშვნელოვანია. იმუნოთერაპიისა და მიზნობრივი პრეპარატების მსგავსი ახალი თაობის მკურნალობებისთვის შესაფერისი პაციენტები შეიძლება განისაზღვროს DNA-ის, RNA-ისა და მემკვიდრეობითი DNA-ის სეკვენირების ტესტებით; შედეგად, სამიზნე ქსოვილ(ებ)ის გამოსახულებით მართული ბიოფსია კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი გახდება.
უდავოა, ეს ყველაფერი შეიძლება მეტისმეტად კარგად ჟღერდეს იმისთვის, რომ სიმართლე იყოს, და გვაფიქრებინებდეს, რომ ბიოლოგიური მექანიზმების გაგებით თითქმის ყველა პრობლემა და გართულება გადაიჭრება — მსგავსად იმისა, როგორ აღიქვამდნენ ბირთვულ ფიზიკას 100 წლის წინ. თუმცა კიბოს ბიოლოგიის უკეთ გაგება, როგორც ჩანს, ბიოლოგიური მექანიზმების სირთულისა და მათი ურთიერთკავშირების შესახებ ჩვენი მზარდი ცოდნის პარალელურად მიმდინარეობს და, რა თქმა უნდა, კიდევ უფრო რთული მექანიზმებისა და შესაძლო გვერდითი მოვლენების აღმოჩენასაც იწვევს.
ამჟამად მუდმივად განვითარებადი მოლეკულური მკურნალობების შესაძლებლობებისა და რისკების შესახებ მხოლოდ შეზღუდული მონაცემები არსებობს. მართალია, ამ ძვირადღირებულ იმუნურ მკურნალობებზე წვდომა და სარგებელი პაციენტთა მხოლოდ მცირე ქვეჯგუფს აქვს, მაგრამ სწორ დროს სწორი პაციენტისთვის შესაბამისი მკურნალობის (ან მათი კომბინაციის) პოვნა კვლავ ჩვენი უმთავრესი პრიორიტეტია. განსაკუთრებით ამ კონტექსტში, დიდი მონაცემების ანალიზსა და ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებას შეუძლია სათანადო სამიზნეების განსაზღვრაში, სწორი იმუნოლოგიური ინსტრუმენტების შერჩევის ოპტიმიზაციასა და ეფექტიანი მკურნალობის შედეგის პროგნოზირებაში დახმარება.
მედიკამენტური ონკოლოგიის მომავალი
უპირველესად უნდა ითქვას, რომ 21-ე საუკუნეშიც ონკოლოგიის დიდ მისწრაფებად კიბოს მქონე პაციენტების განკურნება რჩება. ეს მიზანი უფრო მიღწევადი ხდება იმუნოონკოლოგიისა და მასთან დაკავშირებული მეცნიერებების მიერ კარცინოგენეზის ბიოლოგიური მექანიზმების მოლეკულურ დონეზე მუდმივი გაშიფვრის, გაგებისა და შეცვლის წყალობით.
მსოფლიოში ყოველწლიურად კიბოს დაახლოებით 20 მილიონი დიაგნოზი ისმება და კიბოს შემთხვევათა ნახევარზე ნაკლების სრული განკურნება ჯერ კიდევ ვერ ხერხდება; მიუხედავად ამისა, პაციენტის სიმსივნის გენეტიკაზე მორგებულ იმუნოთერაპიასა და იმუნური სისტემის სხვა სისტემურ და/ან ადგილობრივ მარეგულირებელ მკურნალობებს კიბოს კონტროლში მნიშვნელოვანი წვლილის შეტანა შეუძლია. სიცოცხლის საუკეთესო შესაძლო ხარისხის თვალსაზრისით, „განკურნება“ მაშინ შეიძლება განიმარტოს როგორც ორგანიზმში კვლავ არსებული, მაგრამ უვნებლად კონტროლირებადი სიმსივნური უჯრედები — ანუ კიბოს „ქრონიკულ“ დაავადებად გარდაქმნა ისე, რომ „კიბოს მასპინძელს“ მნიშვნელოვანი ზიანი არ მიადგეს.
დაკავშირებული თემა: რატომ ვერ მოხერხდა კიბოს სრული განკურნება?
ინტერვენციული ონკოლოგიის მოკლე ისტორია — წარსული და აწმყო (პირველი 30 – 40 წელი)
საბაზისო ტექნიკისა და კლინიკური გამოყენების მიმდინარე განვითარებამ ინტერვენციული ონკოლოგია ღვიძლის, ფილტვის, თირკმლისა თუ ძვლის პირველადი სიმსივნეებისა და მათი მეტასტაზების მკურნალობის მეტად ეფექტიან კომპონენტად აქცია. ინტერვენციულ ონკოლოგიას სისტემური გვერდითი მოვლენების არარსებობა ან მათი ძალიან მსუბუქი გამოვლენა ახასიათებს; ამასთან, მას „კლასიკურ“ ქირურგიულ, მედიკამენტურ და რადიაციულ ონკოლოგიასთან შეთავსების შესაძლებლობაც გამოარჩევს.
ინტერვენციული ონკოლოგიის ტექნიკა, რომელიც ოპერაციის, ქიმიოთერაპიისა თუ რადიოთერაპიის მსგავსი დამკვიდრებული სამკურნალო კონცეფციების ძირითად პრინციპებს იყენებს და აქამდეც ინდივიდუალიზებული მკურნალობის ერთგვარ ფორმას წარმოადგენდა, ძირითადად ადგილობრივად ან რეგიონულად მოქმედებს.
წვდომის გზისა და მკურნალობის ჩატარების მიხედვით ინტერვენციული ონკოლოგიის ტექნიკა ტრანსვასკულურ და პერკუტანულ მეთოდებად იყოფა (ცხრილი 2).
ცხრილი 2. ინტერვენციული ონკოლოგიის ტექნიკა წვდომის (სიმსივნეზე ზემოქმედების) გზის, მკურნალობის მიწოდებისა და მოქმედების სპეციფიკური მექანიზმის მიხედვით
| წვდომის/გამოყენების გზა | აბლაციის ტექნიკა | მოქმედების მექანიზმი | სამიზნე |
|
ტრანსარტერიული (ინტრაარტერიული) |
ქიმიოთერაპია | ღვიძლის არტერიის ინფუზია (HAİ) TAKE (კლასიკური, +რბილი მძივები, +პრეპარატის გამომყოფი მძივები) ქემოსატურაცია |
ღვიძლი: ადგილობრივი, ლოკალურად გავრცელებული (მაგალითად, სუპერსელექციური, სელექციური წილოვანი ან სეგმენტური მთელი ღვიძლი) |
| რადიოთერაპია | TARE | ღვიძლი: ადგილობრივი, ლოკალურად გავრცელებული (მაგალითად სუპერსელექციური, სელექციური წილოვანი ან სეგმენტური, რადიორეზექცია) | |
| ტრანსკუტანური (კანის გავლით) | სითბური აბლაცია | რადიოსიხშირული (RFA), მიკროტალღური (MWA), კრიოაბლაცია, LITT | ღვიძლი, ფილტვი, თირკმელი, ლიმფური კვანძი, ძვალი, რბილი ქსოვილი |
| ელექტრომექანიკური | IRE (nanoknife), HIFU (ულტრაბგერით) | კიბოს მცირე რაოდენობის ტიპები (შეზღუდული ჩვენება) |
HAI, ღვიძლის არტერიული პერფუზია; HiFU, მაღალი ფოკუსის ულტრაბგერა; IRE, შეუქცევადი ელექტროპორაცია; LITT, ლაზერით გამოწვეული თერმოთერაპია; MWA, მიკროტალღური აბლაცია; RFA, რადიოსიხშირული აბლაცია; TAKE, ტრანსარტერიული ქემოემბოლიზაცია; TARE, ტრანსარტერიული რადიოემბოლიზაცია.
როდესაც Yamada-მ და კოლეგებმა 1977 წელს ოპერაციით ამოუკვეთავი HSK-ისთვის (ჰეპატოცელულური კარცინომა, ღვიძლის კიბო) ინტერვენციული ონკოლოგიის პირველი ტექნიკა, ტრანსარტერიული ქემოემბოლიზაცია (TAKE), წარადგინეს, იგი მთელ მსოფლიოში HSK-ის ყველაზე თანამედროვე მკურნალობად იქნა მიჩნეული. ბოლო წლებში თავდაპირველი ლიპიოდოლზე დაფუძნებული ტექნიკის სხვადასხვა გაუმჯობესება და მოდიფიკაცია შემუშავდა. მიმდინარე განვითარება უფრო სელექციური და სუპერსელექციური გამოყენებისკენაა მიმართული, სიმსივნის შიგნით და მის ირგვლივ ნაკადის დინამიკის უკეთ გაცნობიერების გზით, რაც ემბოლიზაციის უფრო დეტალურ ტექნიკად გარდაიქმნება.
TAKE-ის დღევანდელი მეტაანალიზები, რომელიც ჯერ კიდევ შორსაა სტანდარტიზაციისგან, ადრეული და ლოკალურად გავრცელებული HSK-ის შემთხვევებისთვის დაახლოებით 15-30%-ის 5-წლიან გადარჩენას აჩვენებს, თუმცა ბოლო წლებში DEB-TAKE-ით უკეთესი შედეგების ტენდენცია ჩანს.
გარდა ამისა, ღვიძლში მეტასტაზირებული კიბოს დროს — მაგალითად, მეტასტაზური კოლორექტული კიბოსთვის (mKRK) მკაფიო მტკიცებულებებით — ტრანსარტერიულმა პერფუზიულმა ტექნიკამ, როგორიცაა ღვიძლის არტერიის ინფუზია (HAI) 5-ფლუოროდეოქსიურიდინით (FUDR), 5-ფლუოროურაცილით (5FU) და ოქსალიპლატინით, ონკოლოგებში დიდი ინტერესი გამოიწვია. ოპერაციით ამოუკვეთავი ღვიძლის მეტასტაზების დროს HAI-ისა და სისტემური ქიმიოთერაპიის კომბინაცია იძლევა 70-85%-ის 5-წლიან მედიანურ გადარჩენის მაჩვენებლებს, მაშინ როცა მხოლოდ სისტემური ქიმიოთერაპიის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი 40-50%-ია.
HAI-ის სპეციალური „ვერსია“, პერკუტანული ქემოსატურაცია, ინტერვენციული ონკოლოგიის ინოვაციური პროცედურაა ღვიძლის ოპერაციით ამოუკვეთავი პირველადი სიმსივნეებისა თუ სხვა ორგანოების კიბოს მეტასტაზებისთვის. ეს სისტემა უზრუნველყოფს, რომ პრეპარატის დიდი ნაწილი ღვიძლში დარჩეს; ქიმიოთერაპიული აგენტი მელფალანი მაღალი დოზით პირდაპირ ღვიძლში შეჰყავთ. ეს ტექნიკა, რომელიც ჯერ კიდევ მხოლოდ შერჩეულ ცენტრებში პერიოდულად გამოიყენება, ამჟამად უპირატესად საკვერცხის შორსწასული კიბოს, მიელომისა და მელანომის დროს აირჩევა; სხვა კიბოებში კი მისი ეფექტიანობა ჯერ ნათელი არ არის. ამიტომ მომავალში გამოჩნდება, ექნება თუ არა ამ ტექნიკას მნიშვნელოვანი კლინიკური გავლენა.
TAKE-ის „ბრაქითერაპიულ ვარიანტად“ მიჩნეული იტრიუმ-90-ით ტრანსარტერიული რადიოემბოლიზაცია (TARE) ბოლო წლებში განხილვის საგანია. ახალმა, დიდმა, მულტიცენტრულმა რანდომიზებულმა კონტროლირებულმა კლინიკურმა კვლევებმა, რომლებიც HSK-ისა და mKRK-ის პირველი ხაზის მკურნალობად TARE-ს, სისტემურ მკურნალობასთან კომბინირებულ TARE-სა და მხოლოდ სისტემურ მკურნალობას ადარებდა, მოლოდინის საწინააღმდეგოდ, ძირითადად შედარებული მკურნალობების ეკვივალენტურობა აჩვენა. ამასთან, მრავალმა კვლევამ შეძლო პირველადი და მეტასტაზური ღვიძლის სიმსივნეების დროს იტრიუმ-90-ის მრავალმხრივი შესაძლებლობების წარმოჩენა.
ახლახან გამოჩენილ Holmium-166-ის ნაერთს დასხივების თვისებებით იტრიუმ-90-თან შედარებით შეიძლება გარკვეული პრაქტიკული უპირატესობები ჰქონდეს, თუმცა მისი ეფექტიანობა კლინიკურად ჯერ არ დადგენილა.
პერკუტანული თერმული აბლაციის (სითბოთი განადგურების) სხვადასხვა ტექნიკას შორის პირველად 1988 წელს რადიოსიხშირული აბლაცია გამოიყენეს. ტექნიკურმა მიღწევებმა და ახალმა განვითარებამ — გაგრილების სისტემებმა, მიკროტალღურმა აბლაციამ, იმპულსური ენერგიის განაწილებამ და სხვამ — თერმული აბლაცია აქცია მეტად მყარ ტექნიკად, კარგად ცნობილი ჩვენებებითა და შესანიშნავად დოკუმენტირებული შედეგებით.
სხვა აბლაციური მეთოდები, როგორიცაა კრიოაბლაცია, შეუქცევადი ელექტროპორაცია და მაღალი ინტენსივობის ფოკუსირებული ულტრაბგერა, ჯერ კიდევ იკვლევა. კრიოაბლაცია, რომლის ფესვებიც 1990-იან წლებშია, ამჟამად ძირითადად თირკმელუჯრედოვანი კიბოსა და ძვლის სიმსივნეებისთვის გამოიყენება. აბლაციისას ნაკლები ტკივილისა და MRG-სთან (მაგნიტურ-რეზონანსულ გამოსახულებასთან) თავსებადობის მსგავსი სარგებლის მიუხედავად, კრიოაბლაციას სხვა რომელიმე ტექნიკასთან შედარებით დამტკიცებული უპირატესობა არ აქვს.
Nanoknife-მა (შეუქცევადმა ელექტროპორაციამ) და HIFU-მ (მაღალი ინტენსივობის ფოკუსირებულმა ულტრაბგერამ) თავდაპირველად დიდი მოლოდინი წარმოშვა. თუმცა ამჟამად არსებული მონაცემებით, ორივე კლინიკური საჭიროებებისთვის არცთუ შესაფერისი აღმოჩნდა.
დამხმარე ტექნიკა
საინფორმაციო ტექნოლოგიების უზარმაზარი წინსვლა [ხელოვნური ინტელექტი (YZ), artificial intelligence (AI)], დიდი მონაცემები, გონივრული ალგორითმები და რობოტიკით მანქანური და ღრმა სწავლება) მხოლოდ ყოველდღიურ ცხოვრებაზე არ მოქმედებს — იგი მომავალში სამედიცინო პრაქტიკასაც მნიშვნელოვნად შეცვლის. განსაკუთრებით ონკოლოგიაში, სამედიცინო მონაცემთა ბაზებისა და პაციენტის ინდივიდუალური მონაცემების, მაგალითად, სისხლის ან სიმსივნის ნიმუშებიდან მიღებული გენომური ინფორმაციის ანალიზური დაკავშირება დიაგნოსტიკურ და სამკურნალო გადაწყვეტილებებს დაეხმარება.
დაავადებებისა და მკურნალობის მეთოდების მხარდაჭერას ხელოვნური ინტელექტი სულ უფრო მეტად გააგრძელებს.
ტექნიკურად განვითარებული მრავალი ახალი ვიზუალიზაციის ტექნოლოგია — ულტრაბგერასა და MRG-ზე დაფუძნებული შერწყმული გამოსახულება და შესაძლოა დიელექტრული ან ოპტიკური ვიზუალიზაცია, YZ-ისა და თუნდაც გაფართოებული და ვირტუალური რეალობის შემცველი რობოტული ვიზუალიზაცია/პროცედურები — შესაძლებელს გახდის ინტერვენციული ონკოლოგიის უაღრესად ზუსტ პროცედურებს პაციენტისა და ოპერატორის მინიმალური დასხივებით.
ბროლის ბურთიდან 21-ე საუკუნეს შევხედოთ
მე-20 საუკუნეში 21-ე საუკუნე რომ წარმოგვედგინა, ულტრაბგერა, ტომოგრაფია, MRG და კათეტერზე დაფუძნებული პროცედურები, სავარაუდოდ, აზრადაც არავის მოუვიდოდა.
Fourier-ს გარდაქმნა 1805 წელს განისაზღვრა, X-სხივები 1895 წელს აღმოაჩინეს, თითქმის 80-ის შემდეგ კი პირველი კომპიუტერული ტომოგრაფია წარადგინეს — რა თქმა უნდა, Fourier-ს გარდაქმნის გარეშე ეს შეუძლებელი იქნებოდა. 1925 წელს Wolfgang Pauli-მ ელექტრონის სპინი შემოგვთავაზა, რის შემდეგაც პირველი MRG სკანერის შემუშავებას კიდევ 50 წელი დასჭირდა. ბოლოს, მარჯვენა გულის პირველი კათეტერიზაცია (გულის ანგიოგრაფია) Werner Forssmann-მა 1924 წელს ჩაატარა; შემდეგ ეს დაივიწყეს და თავიდან გამოიგონეს, ხოლო 1977 წელს Andreas Gruentzig-მა ტექნიკა პირველი ბალონური ანგიოპლასტიკის (ბალონით სისხლძარღვის გახსნის) სახით განავითარა. იმუნური საკონტროლო წერტილების დამთრგუნველი იმუნოთერაპიის საფუძველი, რომელიც დღეს ონკოლოგიის ბედს ცვლის, 1990 წელს James Allison-ის მიერ CTLA-4-ის აღმოჩენით ჩაიყარა...
მომდევნო ათწლეულებში ცოდნის კიდევ უფრო სწრაფად მბრუნავი ბორბალი უნდა წარმოვიდგინოთ და ვივარაუდოთ, რომ მომავლის მრავალი შთამბეჭდავი მიღწევის საფუძველი უკვე ჩაყრილია.
უდავოა, ბოლო წლებში ყველა ონკოლოგიურმა მკურნალობამ უზარმაზარი წინსვლა განიცადა და 21-ე საუკუნეში კიდევ უფრო წინ წავა. თუმცა მომდევნო ათწლეულები ონკოლოგიური პაციენტების მომსახურებაში გარკვეულ ახალ გამოწვევებსაც წარმოშობს. ეს გამოწვევები შეიძლება ძირითადად მსოფლიოს დემოგრაფიული და ეკონომიკური განვითარებიდან მომდინარეობდეს. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ბევრ მაღალგანვითარებულ ქვეყანაში დაბერებული მოსახლეობა წარმოშობს სამედიცინო თვალსაზრისით კარგად „მოვლილ“ ადამიანებს, რომელთაც სიცოცხლის განმავლობაში და ხანდაზმულ ასაკში, სავარაუდოდ, რამდენიმე კიბო დაემართებათ.
ამიტომ საჭირო გახდება მკურნალობის კონცეფციები, რომლებიც ითვალისწინებს თანმხლები დაავადებების მქონე ხანდაზმულ ონკოლოგიურ პაციენტებსა და სხვადასხვა ჯანდაცვის სისტემაში ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობას. უფრო ღარიბ, ნაკლებად განვითარებულ, ხშირად სწრაფად მზარდი მოსახლეობის მქონე ქვეყნებში მთავარ გამოწვევად საკმარისი სამედიცინო მომსახურების მიუწვდომლობა დარჩება. მიუხედავად იმისა, რომ ონკოლოგიური დაავადებების წილი, მაგალითად, ინფექციური დაავადებების მსგავსად, შეიძლება უფრო მდიდარ ქვეყნებზე დაბალი იყოს, კიბოს დიაგნოზი უფრო გვიან სტადიებზე შეიძლება დაისვას.
სამედიცინო ცოდნა მუდმივად შეიცვლება და განვითარდება; არსებული მკურნალობა და პრაქტიკა, როგორც წარსულში, გაქრება და ახლით შეიცვლება. რა თქმა უნდა, ძნელი არ არის ვივარაუდოთ, რომ ყველა მიმართულებით მზარდი რაოდენობების ფონზე სამედიცინო სამყარო კიდევ უფრო გართულდება შემდეგი მიზეზებით:
- უფრო მრავალრიცხოვანი და ხანდაზმული პაციენტები, რომელთაც თანმხლები დაავადებების გამო პერსონალიზებული მკურნალობა სჭირდებათ
- ეკონომიკური ზეწოლა ჯანდაცვაზე (როგორც Covid-19-ის პანდემიის დროს ვნახეთ)
- „პაციენტის კომფორტზე“ მზარდი მოთხოვნები ამბულატორიული მკურნალობისა და ხანმოკლე ჰოსპიტალიზაციისას
- უფრო მეტი პრეპარატი, უპირველესად იმუნურ საფუძველზე
- უფრო მეტი სამედიცინო მონაცემი, რომელსაც ახალი მტკიცებულებებისა და, დიდი ალბათობით, მოულოდნელი კავშირების გამომვლენი გონივრული ალგორითმები ამუშავებს
- კიბერტექნოლოგიები თვითოპტიმიზაციისა და ავტომატური დიაგნოსტიკისთვის იმპლანტირებადი მოწყობილობებით („ნანომანქანებით“), რომლებიც დაავადების უფრო ადრეულ გამოვლენასა და სხვა შესაძლებლობებს იძლევა
გარდა ამისა, კიბოს მკურნალობის სხვადასხვა ეროვნული და საერთაშორისო გაიდლაინის (ESMO, ECCO, EASL, ASCO-NCCN) მრავალი ამჟამინდელი რეკომენდაციის თანახმად, ონკოლოგიური მკურნალობის ფილოსოფია პერსონალიზებული მიდგომებისკენ იცვლება. ამასთან, სიმსივნის სრული მოცილება კვლავ მიზნად რჩება. ძირითადად დამთრგუნველი დიაგნოზის ხანგრძლივი მკურნალობით კონტროლირებად ქრონიკულ დაავადებად გარდაქმნა შეიძლება მკურნალობის საკმარისი და იდეალური მიზანი იყოს პაციენტის ცხოვრების ხარისხის მაღალ, ხოლო შესაბამისი სიმსივნური ტვირთის დაბალ დონეზე შესანარჩუნებლად. შეზღუდული რესურსებისა და ეკონომიკური შესაძლებლობების პირობებში ეს კონცეფციები შეიძლება გონივრული, მისაღები და ხელმისაწვდომი იყოს.
კიბო, როგორც მოძრავი სამიზნე
ამასთან, სხვადასხვა თვალსაზრისით მოძრავ სამიზნესთან გვაქვს საქმე. სიმსივნეთა უმეტესობას, თუ ყველას არა, დროთა განმავლობაში შეუძლია გენომური, მიკრო- და მაკრობიოლოგიური ქცევის შეცვლა; სიმსივნის მასპინძელი პაციენტიც იცვლება ასაკის, თანმხლები დაავადებების, კონკრეტული მკურნალობისადმი რეზისტენტობისა და ფსიქოლოგიური მიმღებლობის მხრივ.
ზუსტი მედიცინა ამ პრობლემების უმეტესობას განიხილავს. თუმცა ამჟამად გენომზე მორგებული ზუსტი მედიცინა (გენების რედაქტირება, სიმსივნის სპეციფიკური კიბოს ვაქცინები, CAR T-უჯრედული მკურნალობა) პაციენტთა მხოლოდ მცირე ნაწილისთვისაა შესაფერისი, ჯერ კიდევ ძალიან ძვირია და ხშირად მძიმე გვერდითი მოვლენები აქვს, რომლებიც პაციენტის ამტანობას ზღუდავს.
ნებისმიერ შემთხვევაში, სიმსივნეზე იმუნური სისტემის, შესაძლოა, უკეთესი კონტროლი მომავალში მკურნალობის ჩატარებაზე მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენს. თუმცა ვიდრე იმუნოონკოლოგია სიმსივნეს სრულად არ გაანადგურებს ჯერ ლაბორატორიულ პირობებში, შემდეგ კი რეალურ პაციენტში, ოპერაციაზე, სხივურ მკურნალობაზე, ქიმიოთერაპიასა და ინტერვენციულ ონკოლოგიაზე, როგორც ონკოლოგიის მინიმალურად ინვაზიურ მიმართულებაზე, ძლიერი მოთხოვნა შენარჩუნდება.
ინტერვენციული ონკოლოგიის წინაშე არსებული გამოწვევები
ამჟამად იმუნოთერაპიის, მიზნობრივი პრეპარატების, ჰორმონული მკურნალობების, მათი კომბინაციებისა და, შედეგად, ზუსტი მედიცინის გამო ინტერვენციული ონკოლოგია ონკოლოგიის პროფესიონალთა უმეტესობის მთავარი ყურადღების ცენტრში არ არის. მაგალითად, აშშ-ის კიბოს ეროვნული ინსტიტუტის ვებსაიტზე ჩამოთვლილ კიბოს მკურნალობის რვა ტიპს შორის (ოპერაცია, სხივური მკურნალობა, ქიმიოთერაპია, იმუნოთერაპია, მიზნობრივი მკურნალობა, ჰორმონული მკურნალობა, ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაცია და ზუსტი მედიცინა) ინტერვენციული ონკოლოგია ნახსენებიც კი არ არის — კეთილგანწყობით შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ იგი „მიზნობრივ და ზუსტ მედიცინაში“ შედის.
ინტერვენციული ონკოლოგიის მომავლის რამდენიმე წელზე შორს პროგნოზირება შეიძლება ბროლის ბურთით მკითხაობას ჰგავდეს.
მიუხედავად ამისა, გარკვეული ტენდენციები და წარსულის გაკვეთილები დაგვეხმარება გავიგოთ, საით შეიძლება წავიდეს ინტერვენციული ონკოლოგია და რომელი დაბრკოლებები უნდა გადაილახოს
ბოლო წლებში ინტერვენციულმა რადიოლოგიამ შექმნა ინტერვენციული ონკოლოგიის სხვადასხვა ტექნიკის ეფექტიანობის ფართო მტკიცებულებითი ბაზა. მოკლედ, ინტერვენციული ონკოლოგიის ტექნიკის შესაძლებლობებისთვის შესაფერისი, შეზღუდული ზომის სიმსივნე მრავალი ორგანოს სხვადასხვა ტიპის კიბოს დროს შეიძლება ოპერაციის ან სხივური მკურნალობის მსგავსი ეფექტით განიკურნოს.
ზემოთ აღნიშნული სინერგიული ეფექტების გარდა, ვიზუალიზაციის, ნავიგაციისა და მკურნალობის შესაძლებლობებით ინტერვენციულ ონკოლოგიას შეუძლია ყველა სახის ონკოლოგიურ და იმუნოონკოლოგიურ მკურნალობას მრავალმხრივი დამატებითი ღირებულება შესძინოს. ეს ღირებულება ვრცელდება სიმსივნის არსებითი დახასიათებისთვის რთულ გამოსახულებით ანალიზზე დაფუძნებული, ჩვეულებრივ ტექნიკურად მარტივი და უაღრესად ზუსტი ქსოვილოვანი ნიმუშის აღებიდან უმაღლესი სიზუსტის პერკუტანულ ან ტრანსვასკულურ მკურნალობამდე. განსაკუთრებით, პრეპარატის/მოლეკულის ზუსტ ადგილობრივ მიწოდებას შეუძლია სისტემური გამოყენების შეზღუდვების დაძლევა ნაკლები სისტემური ტოქსიკურობითა და რეგიონულად გაუმჯობესებული განაწილებითა და კონცენტრაციით.
გამოსახულებით მართული მკურნალობის მხრივ ინტერვენციული ონკოლოგია მნიშვნელოვან სარგებელს მიიღებს ვიზუალიზაციასა და გამოსახულებაზე დაფუძნებული მონაცემების დამუშავებაში ხელოვნური ინტელექტით წარმართული მიღწევებიდან.
გაფართოებული მედიკობიოლოგიური ცოდნით ახალი მკურნალობები შეიქმნება, ტექნიკური განვითარებით ახალი პროცედურები შემუშავდება, ხოლო ორივესთვის ინტერვენციული ონკოლოგიის პრაქტიკა ახალ საჭიროებებსა და შესაძლებლობებს წარმოშობს. გაურკვეველია, ეს პრაქტიკა კვლავ სხვადასხვა სამედიცინო სპეციალობაში იქნება თუ არა წარმოდგენილი, როგორც დღეს, როცა ინტერდისციპლინური მუშაობა ჯერ კიდევ დიდ მიღწევად მიიჩნევა.
რაც უფრო დაშორდებიან მომავალი თაობის სამედიცინო სპეციალისტები, ინჟინრები და მენეჯერები ტრადიციულ სამედიცინო კატეგორიებსა და განცალკევებულ სპეციალობებს, მით მეტად შეიძლება განვითარდეს სამედიცინო მომსახურების ახალი სტრუქტურები, რომლებიც დაავადების სისტემასთან დაკავშირებულ ცოდნასა და უნარებს გააერთიანებს.
დასკვნა
როგორც ჩანს, 21-ე საუკუნეში ონკოლოგიაში, დიდი ალბათობით, იმუნოლოგიური მკურნალობები გაბატონდება. თუმცა მოწინავე იმუნოონკოლოგიურმა და გენეტიკურმა მკურნალობებმა, როგორიცაა გენების რედაქტირება და ცოცხალუჯრედული ვაქცინები, აქამდე შთამბეჭდავი წარმატება მხოლოდ კიბოს გარკვეულ ტიპებში აჩვენა, მაღალი ღირებულებითა და მძიმე გვერდითი მოვლენების პოტენციალით.
მეორე მხრივ, ინტერვენციულმა ონკოლოგიურმა მეთოდებმა უკვე ნათლად დაამტკიცა ეფექტიანობა სხვადასხვა ტიპის სიმსივნეში რეგიონული კონტროლისა და მცირე გვერდითი მოვლენების მხრივ, თუმცა მათი მანამდეც ცნობილი იმუნომოდულატორული ეფექტები, ჩვეულებრივ, ძალიან დაბალია მნიშვნელოვანი სისტემური სამკურნალო ეფექტების მისაღებად.
ინტერვენციული ონკოლოგიისა და იმუნოონკოლოგიის კომბინაციას აქვს ამ შეზღუდვების სინერგიით დაძლევის შესაძლებლობა. თუმცა ამისთვის საჭიროა დარგობრივი აზროვნების უკან მოტოვება და პაციენტისთვის საუკეთესო მკურნალობის პოვნის მიზანზე ფოკუსირება.
ამ გზაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია ინტერვენციული ონკოლოგიის ინტერდისციპლინური არსებობის გაძლიერება, რათა კონკურენტ სპეციალობებს შორის ინფორმაციის ორმხრივი გაცვლა წახალისდეს და კვლევითი ძალისხმევა მაქსიმალურად სრულად გაერთიანდეს. ამიტომ ინტერვენციულ ონკოლოგიას, რომელსაც შესანიშნავი ინსტრუმენტებისა და კონცეფციების ფართო სპექტრი აქვს, შეიძლება ნათელი მომავალი ჰქონდეს და ინტერვენციული ონკოლოგიის 2-ე ეპოქა დაიწყოს.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.