რა არის PMS2-ის მუტაცია? რომელი კიბოს რისკს ზრდის?

რა არის PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაცია? ზოგადი ინფორმაცია მატარებლებისთვის

• სახელწოდება PMS2 მომდინარეობს „PMS1 (Protein Mismatch repair System component) homolog 2“-დან და PMS2 გენი მე-7 ქრომოსომაზე მდებარეობს. PMS2 გენის პროდუქტი, ცილა PMS2, დნმ-ის დაზიანების აღდგენაში მნიშვნელოვანი როლის მქონე ენდონუკლეაზის ფერმენტია.
• როგორც მამაკაცები, ისე ქალები შეიძლება PMS2 გენში მუტაციის მატარებლები იყვნენ.
• PMS2 გენის მემკვიდრეობითი მუტაციები ლინჩის სინდრომთანაა დაკავშირებული. ლინჩის სინდრომის კიდევ ერთი სახელია მემკვიდრეობითი არაპოლიპოზური კოლორექტული კიბო (HNPCC).
• PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციის მატარებლებს მრავალი კიბოს მომატებული რისკი აქვთ, თუმცა განსაკუთრებით მსხვილი ნაწლავის (კოლონისა და სწორი ნაწლავის) და საშვილოსნოს (ენდომეტრიუმის) კიბო ყველაზე მაღალი რისკის მქონე კიბოს სახეობებს მიეკუთვნება.
• PMS2-ის მუტაციის მატარებელი პირებისთვის არსებობს გარკვეული კიბოების სკრინინგისა და პრევენციის სახელმძღვანელოები.
• PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციის მატარებელ და კიბოს დიაგნოზის მქონე პირებს გარკვეული მკურნალობის მიღება ან კლინიკურ კვლევებში მონაწილეობა შეუძლიათ.
• ბავშვებს, რომლებიც PMS2-ის მუტაციას როგორც დედისგან, ისე მამისგან მემკვიდრეობით იღებენ, შეიძლება ჰქონდეთ კონსტიტუციური შეუსაბამობების რეპარაციის დეფიციტის (CMMRD) სახელით ცნობილი იშვიათი სინდრომი, რომელიც ბავშვობასა და ახალგაზრდობაში სხვადასხვა კიბოს მაღალ რისკს იწვევს.

რომელი კიბოების რისკს ზრდის PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაცია?

თუ PMS2-ის მემკვიდრეობით მუტაციაზე თქვენი გენეტიკური ტესტი დადებითია, გირჩევენ დაუკავშირდეთ ისეთ სპეციალისტებს, რომლებიც თქვენსა და თქვენი ოჯახის კიბოს ანამნეზს შეისწავლიან და კიბოს რისკის მართვის საუკეთესო გეგმის არჩევაში დაგეხმარებიან — მულტიდისციპლინურად მომუშავე ონკოლოგიურ გუნდს დაუკავშირდით, როგორც რეკომენდებულია.

PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციის მატარებლებს სიცოცხლის განმავლობაში მრავალი კიბოს მომატებული რისკი აქვთ. გარდა ამისა, კიბო უფრო ახალგაზრდა ასაკში განვითარებისკენაა მიდრეკილი, ვიდრე ზოგადი მოსახლეობის პირებში.

PMS2-ის მუტაციასთან დაკავშირებული ყველაზე გავრცელებული კიბოებია:

• კოლორექტული კიბო
  • სიცოცხლის განმავლობაში რისკი ზოგად მოსახლეობაში 4%-ია, ხოლო ამ პირებში 8,7%-დან 20-მდე მერყეობს.
  • დიაგნოზის საშუალო ასაკი ზოგად მოსახლეობაში 68 – 72 წელია, ამ პირებში კი 61 – 66.

• საშვილოსნოს კიბო
  • სიცოცხლის განმავლობაში რისკი ზოგად მოსახლეობაში 3%-ია, ამ პირებში კი 13%-დან 26-მდე მერყეობს.
  • დიაგნოზის საშუალო ასაკი ზოგად მოსახლეობაში 60 წელია, ამ პირებში კი 49 – 50.

სხვა კიბოების რისკები

კანის წარმონაქმნებისთვის, რომლებსაც კანის ცხიმოვანი ჯირკვლების ნეოპლაზია ეწოდება, ზუსტი რისკი მკაფიოდ განსაზღვრული არ არის, თუმცა ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ PSM2-ის მუტაცია რისკს ზრდის.

PMS2-ის მუტაციის მატარებლებში ქვემოთ ჩამოთვლილი კიბოების რისკები სადავოა. ეს კიბოები ლინჩის სინდრომთან დაკავშირებულ სხვა გენებთანაა ასოცირებული. თუმცა ზოგი კვლევა PMS2-ის მუტაციის მატარებლებში ამ კიბოების მომატებულ რისკს არ აჩვენებს.

• საკვერცხის კიბო
• კუჭის კიბო
• შარდის ბუშტისა და საშარდე გზების სხვა კიბოები
• წვრილი ნაწლავის კიბო
• ცენტრალური ნერვული სისტემის კიბო
• პანკრეასის კიბო
• ძუძუს კიბო ქალებში
• პროსტატის კიბო

კვლევები გრძელდება იმის დასადგენად, როგორ მოქმედებს PMS2 გენის მუტაციები კიბოს რისკებზე.

როგორ უნდა იმართებოდეს რისკი PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციის მატარებლებში?

კიბოს ეროვნული ყოვლისმომცველი ქსელი (NCCN) PMS2-ის მუტაციის მქონე მამაკაცებისა და ქალებისთვის რისკის მართვის სახელმძღვანელოებს გვთავაზობს. რეკომენდებულია გაესაუბროთ სპეციალისტს, რომელიც თქვენსა და თქვენი ოჯახის კიბოს ანამნეზს შეისწავლის და რისკის მართვის საუკეთესო გეგმის განსაზღვრაში დაგეხმარებათ — გენეტიკის სპეციალისტს კონსულტაციისთვის მიმართეთ.

PMS2-ის მუტაციის მატარებლებისთვის NCCN-ის რისკის მართვის სახელმძღვანელოები შემდეგ კიბოებზე ინფორმაციას შეიცავს:

• კოლორექტული კიბო
• საშვილოსნოს კიბო
• სხვა კიბოები

კოლორექტული კიბო

• კოლონოსკოპია 30 -35 წლის ასაკში ჩაიტარეთ (ან, თუ დიაგნოზი 25 წლამდე დაისვა, ოჯახში მსხვილი ნაწლავის კიბოს ყველაზე ადრეულ ასაკზე 2 – 5 წლით ადრე).
• კოლონოსკოპია ყოველ 1 – 2 წელიწადში გაიმეორეთ. ექიმს გაესაუბრეთ, სკრინინგი ყოველწლიური უნდა იყოს თუ ორ წელიწადში ერთხელ. მამაკაცებმა, 40 წელზე უფროსმა პირებმა და მათ, ვისაც მსხვილი ნაწლავის კიბოს ან პოლიპების ანამნეზი აქვს, შესაძლოა ყოველწლიური სკრინინგით ყველაზე მეტი სარგებელი მიიღონ.
• ასპირინის ყოველდღიურმა მიღებამ შეიძლება კოლორექტული კიბოს რისკი შეამციროს. ასპირინის საუკეთესო დოზა და მიღების დრო უცნობია. მიმდინარე კვლევებმა აჩვენა, რომ დღეში 600 mg ასპირინის მიღება ლინჩის სინდრომის მქონე პირებში კოლორექტული კიბოს რისკს ამცირებს. სარგებლისა და რისკების, საუკეთესო დროისა და დოზის შესახებ ექიმს გაესაუბრეთ.

საშვილოსნოს კიბო

• სიმპტომების ცოდნა და ბიოფსია: საშვილოსნოს კიბო ხშირად ადრეულ ეტაპზე შეიძლება გამოვლინდეს სიმპტომების საფუძველზე, რასაც ბიოფსია მოჰყვება. ამიტომ ექსპერტები ყველა ქალს ურჩევენ, იცოდეს საშვილოსნოს კიბოს სიმპტომები და ნებისმიერი გაგრძელებული გამოვლინების შესახებ ექიმს დაუყოვნებლივ აცნობოს.
  • უჩვეულო ვაგინალური გამონადენი
  • ტკივილი მენჯის ან მუცლის არეში
  • მუცლის შებერილობა
  • ჭამის გაძნელება
  • შარდის ბუშტის ხშირი სავსეობის შეგრძნება

• სკრინინგი: სიმპტომების არარსებობისას ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევით ან / და ენდომეტრიუმის ბიოფსიებით საშვილოსნოს კიბოს რეგულარული სკრინინგი, როგორც ჩანს, უკეთეს შედეგს არ იძლევა, ვიდრე სიმპტომების ცოდნა და სიმპტომების მქონე ნებისმიერი ქალისთვის შემდგომი ბიოფსია. მიუხედავად ამისა, ზოგი ქალი რეგულარულად იტარებს სკრინინგს ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევითა და ენდომეტრიუმის ბიოფსიებით. ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევა პრემენოპაუზურ ქალებში რეკომენდებული არ არის. სკრინინგზე გადაწყვეტილების მისაღებად ქალებმა ექიმთან უნდა განიხილონ ამ კვლევებისა და ბიოფსიების სარგებელი, რისკები, ღირებულება და ჩატარების დრო.
• ქირურგია: საშვილოსნოს მოცილება (ჰისტერექტომია) ლინჩის სინდრომის მქონე ქალებში საშვილოსნოს კიბოს რისკს ამცირებს. თუმცა არ არის ნაჩვენები, რომ ჰისტერექტომია საშვილოსნოს კიბოთი სიკვდილის რისკს ამცირებს. შვილების ყოლის დასრულების შემდეგ ქალებმა ჰისტერექტომიის სარგებელი და რისკები ექიმთან უნდა განიხილონ. ოპერაციის საუკეთესო დრო გენის მუტაციისა და ოჯახში კიბოს ანამნეზის მიხედვით შეიძლება განსხვავდებოდეს.
• მედიკამენტური მკურნალობა: პერორალურმა კონტრაცეპტივებმა (ჩასახვის საწინააღმდეგო პრეპარატებმა) ლინჩის სინდრომის მქონე ქალებში შეიძლება საშვილოსნოს კიბოს რისკი შეამციროს. ქალებმა კონტრაცეპტივების სარგებელი, რისკები და მიღების დრო ექიმთან უნდა განიხილონ.

სხვა კიბოები

PMS2-ის მუტაციის მატარებლებისთვის რისკის მართვის სახელმძღვანელოებში ქვემოთ მოცემული კიბოებიც შედის. თუმცა აღინიშნება, რომ (ოჯახის ანამნეზის გათვალისწინების გარეშე) მომატებული რისკის ან რისკის მართვით მიღებული სარგებლის მტკიცებულებები ძალიან მწირია.

საკვერცხის კიბო

• ქირურგია: ექსპერტების აზრით, საკმარისი მონაცემები არ არსებობს იმისთვის, რომ PMS2-ის მუტაციის მატარებელ ყველა ქალს საკვერცხეებისა და ფალოპის მილების მოცილება (სალპინგო-ოოფორექტომია) ურჩიონ. შვილების ყოლის დასრულების შემდეგ ქალებმა სალპინგო-ოოფორექტომიის სარგებელი და რისკები ექიმთან უნდა განიხილონ. ოპერაციის საუკეთესო დრო გენის მუტაციისა და ოჯახში კიბოს ანამნეზის მიხედვით განსხვავდება.
• სიმპტომების ცოდნა: ექსპერტები ყველა ქალს ურჩევენ, იცოდეს საკვერცხის კიბოს სიმპტომები. ქალებმა ექიმს უნდა აცნობონ ქვემოთ ჩამოთვლილი ნებისმიერი სიმპტომის შესახებ, რომელიც რამდენიმე კვირა გრძელდება, აგრეთვე ჩვეულებრივისგან განსხვავებული მდგომარეობების შესახებ:
  • ტკივილი მენჯის ან მუცლის არეში
  • მუცლის შებერილობა
  • ჭამის გაძნელება
  • ადრეული დანაყრების შეგრძნება
  • შარდის ბუშტის ხშირი სავსეობის შეგრძნება

• სკრინინგი: სიმპტომების არარსებობისას ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევითა და CA125 სისხლის ტესტებით რეგულარული სკრინინგი ტარდება. თუმცა საკვერცხის კიბოს სკრინინგი საკვერცხის კიბოს ადრეულ გამოვლენას არ ეხმარება. ქალებმა, რომლებიც ოპერაციას არ გეგმავენ, ექიმთან უნდა განიხილონ ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევისა და CA125-ის სარგებელი, რისკები, ღირებულება და ჩატარების დრო.
• მედიკამენტური მკურნალობა: პერორალურმა კონტრაცეპტივებმა (ჩასახვის საწინააღმდეგო პრეპარატებმა) ლინჩის სინდრომის მქონე ქალებში შეიძლება საშვილოსნოს კიბოს რისკი შეამციროს. ქალებმა კონტრაცეპტივების სარგებელი, რისკები და მიღების დრო ექიმთან უნდა განიხილონ.

პანკრეასის კიბოს სკრინინგი ოჯახური ანამნეზის მქონე პირებში

• PMS2-ის მუტაციის მატარებელმა პირებმა, რომლებსაც პირველი ან მეორე ხარისხის ნათესავი პანკრეასის კიბოთი ჰყავთ, სკრინინგის ჩატარება 50-იანი წლების დასაწყისში ან ნათესავის დიაგნოზის ასაკზე 10 წლით ადრე უნდა განიხილონ.
• პანკრეასის კიბოს სკრინინგის მსურველებს NCCN ურჩევს, კვლევა გამოცდილ დაწესებულებაში და იდეალურ შემთხვევაში კვლევით პირობებში ჩაიტარონ. სკრინინგამდე პირებმა ექიმთან უნდა განიხილონ სკრინინგის სარგებელი, რისკები, ღირებულება და შეზღუდვები.
• განიხილეთ ყოველწლიური სკრინინგი კონტრასტული MRI-MRCP-ით (მაგნიტურ-რეზონანსული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფია) ან / და EUS-ით (ენდოსკოპიური ულტრაბგერითი კვლევა).

შარდის ბუშტის, თირკმლისა და შარდსაწვეთის კიბო

• საშარდე გზების კიბოს ოჯახური ანამნეზის მქონე პირებმა ყოველწლიური შარდის ანალიზის დაწყება 30 – 35 წლის ასაკში უნდა განიხილონ.

თავის ტვინის კიბო

• განიხილეთ ფიზიკური და ნევროლოგიური გასინჯვების დაწყება 25 – 30 წლის ასაკში.

კუჭის კიბო

• კუჭის კიბოს ოჯახური ანამნეზის მქონე ან / და აზიური წარმოშობის პირებისთვის:

• განიხილეთ კუჭის კიბოს სკრინინგი 40 წლის ასაკში ყოველ 3 – 5 წელიწადში მეთოდით, რომელსაც EGD (esophagogastroduodenocopy — ეზოფაგოგასტროდუოდენოსკოპია (ÖGD)) ეწოდება.
• თუ კუჭის სკრინინგი ტარდება, განიხილეთ H. Pylori-ზე ტესტირება და მკურნალობა.

ძუძუს კიბო

• ძუძუს კიბოს რისკი ოჯახის ანამნეზზე დაყრდნობით მართეთ. რისკის შემამცირებელი მასტექტომია (ძუძუების ქირურგიული მოცილება) ჩვეულებრივ რეკომენდებული არ არის.

კიბოს მკურნალობა PMS2-ის მატარებელ პირებში

ექსპერტები კვლევებს ატარებენ PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციის მატარებლებისთვის საუკეთესო მკურნალობის შესასწავლად.

PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციის მატარებლებში კიბოების უმეტესობას ექნება სიმსივნის ბიომარკერი, რომელიც ცნობილია როგორც „MSI – high“ ან „MSI – H“ (მიკროსატელიტური არასტაბილურობა). ეს ბიომარკერი ასევე ცნობილია როგორც „MMR – D“ (შეუსაბამობების რეპარაციის დეფიციტი). MMR – D-ზე ან MSI – high-ზე სიმსივნის ტესტირება შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს, რადგან ამ სიმსივნეებს იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორების სახელით ცნობილ იმუნოთერაპიულ პრეპარატებზე პასუხის უფრო მაღალი ალბათობა აქვთ.

MSI – H კოლორექტული კიბო

• მე-2 სტადიის კოლორექტული კიბოს მქონე პირებში MSI – high კიბოებს კარგი პროგნოზი (დაავადების მიმდინარეობა) აქვთ და შესაძლოა 5 – Fluorourasil-ით ადიუვანტური თერაპიისგან (კოლორექტულ კიბოში გამოყენებული იმუნოთერაპია) სარგებელი არ მიიღონ.
• Keytrude (pembrolizumab) იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორია, რომელიც ფლუოროპირიმიდინით, ოქსალიპლატინითა და ირინოტეკანით მკურნალობის შემდეგ პროგრესირებული მეტასტაზური ან გავრცელებული კოლორექტული კიბოს სამკურნალოდ გამოიყენება.
• Opdivo (nivolumab) დამტკიცებულია იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორად, რომელიც Yervoy-სთან (ipilimumab) კომბინაციით ან ცალკე გამოიყენება ფლუოროპირიმიდინით, ოქსალიპლატინითა და ირინოტეკანით მკურნალობის შემდეგ პროგრესირებული მეტასტაზური კიბოსთვის.

იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორები ნებისმიერი MSI – H კიბოს სამკურნალოდ

• Keytrude (pembrolizumab) დამტკიცდა ნებისმიერი ისეთი მყარი სიმსივნის სამკურნალოდ, რომელსაც MSI – H ტესტი აქვს და რომელიც მკურნალობის შემდეგ პროგრესირებს, სხვა სამკურნალო შესაძლებლობა კი არ არსებობს.

სხვა სამედიცინო საკითხები PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციის მატარებლებისთვის

ბავშვებს, რომლებიც PMS2-ის მუტაციას როგორც დედისგან, ისე მამისგან მემკვიდრეობით იღებენ, შეიძლება ჰქონდეთ “კონსტიტუციური შეუსაბამობების რეპარაციის დეფიციტის (CMMRD)“ სახელით ცნობილი ძალიან იშვიათი სინდრომი. CMMRD-ს ბავშვობასა და ახალგაზრდობაში სხვადასხვა კიბოს მაღალი რისკი შეიძლება ახლდეს. CMMRD-ის მქონე ბავშვებს შეიძლება ჰქონდეთ სისხლის (ჰემატოლოგიური) და თავის ტვინის / ცენტრალური ნერვული სისტემის სიმსივნეები, ხოლო უფროს ასაკში ლინჩის სინდრომის მქონე პაციენტებში ჩვეულებრივ კოლორექტული და სხვა სახის კიბოები გვხვდება. CMMRD-ის მქონე პაციენტების უმრავლესობა, თუმცა არა ყველა, ჰგავს ნეიროფიბრომატოზის მქონე პირებს — ეს გენეტიკური დარღვევაა, რომელიც ნერვულ ქსოვილზე სიმსივნეების წარმოქმნას იწვევს; კერძოდ, მათ კანზე უვნებელი, ღია ყავისფერი „café au lait“ ფერის ლაქები უჩნდებათ. ბავშვს CMMRD სინდრომი რომ ჰქონდეს, დედაც და მამაც PMS2-ის მუტაციის მატარებელი უნდა იყოს. თუ წყვილის ერთ წევრს ცნობილი მუტაცია აქვს, შვილის გაჩენამდე წყვილს შეიძლება გენეტიკურ კონსულტანტთან მეორე წევრის ტესტირების განხილვა სურდეს.

PMS2-ის მემკვიდრეობითი მუტაციების არმქონე ემბრიონების შესარჩევად მშობლებს აქვთ დამხმარე რეპროდუქციული ტექნოლოგიის და პრეიმპლანტაციური გენეტიკური დიაგნოსტიკის გამოყენების შესაძლებლობა.