როგორ დავიცვა თავი მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოსგან?

ჩვენი მსხვილი ნაწლავი კოლონისა და სწორი ნაწლავის სახელწოდების ორი ნაწილისგან შედგება და ამ ორგანოში განვითარებულ კიბოს კოლორექტული კიბო ეწოდება. ჩვენს ქვეყანაში როგორც მამაკაცებში, ისე ქალებში გავრცელებით 3. ადგილზეადა კოლორექტული კიბოს მნიშვნელოვანი ნაწილი კონტროლირებადი რისკფაქტორების გამო ვითარდება. სტატიაში შევკრიბეთ ინფორმაცია, რომელიც მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს რისკის შემცირებაში დაგეხმარებათ.

კოლორექტული კიბოს სკრინინგი

სკრინინგი, დაავადების სიმპტომების არმქონე ადამიანებში კიბოს ან პოლიპების მსგავსი კიბოსწინარე წარმონაქმნების (პრემალიგნური დაზიანებების) ძიებას ნიშნავს. რეგულარული კოლორექტული სკრინინგი ამ კიბოს პრევენციის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი საშუალებაა.

პირველი პათოლოგიური უჯრედების პოლიპად ჩამოყალიბების დაწყებიდან კოლორექტული კიბოს განვითარებას, ჩვეულებრივ, დაახლოებით 10-15 წელი სჭირდება. რეგულარული სკრინინგით პოლიპების უმეტესობა კიბოდ ქცევამდე შეიძლება გამოვლინდეს და მოიკვეთოს. ამ მხრივ, მაგალითად, კოლონოსკოპიური სკრინინგი, კოლორექტულ კიბოს ძალიან ადრეულ ეტაპზე ავლენს და პოლიპების ამოკვეთით ჯერ კიდევ ავთვისებიან გარდაქმნამდე მკურნალობს. ამიტომ ყველა ზრდასრულს 50 წლიდან ყოველ 10 წელიწადში კოლონოსკოპია ურჩევენ.

კოლორექტული კიბოსთვის მხოლოდ კოლონოსკოპია კი არა, სკრინინგის სხვა ვარიანტებიც არსებობს. უფრო მაღალი რისკის მქონე ადამიანებისთვის, მაგალითად, მსხვილი ნაწლავის კიბოს ოჯახური ისტორიისას, სკრინინგის უფრო ახალგაზრდა ასაკში დაწყება შეიძლება სასარგებლო იყოს.

თუ კოლორექტული პოლიპი ან ოჯახში მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს ისტორია გაქვთ, რისკი ექიმთან განიხილეთ. ოჯახური კიბოს სინდრომის არსებობის დასადგენად შეგიძლიათ გენეტიკური კონსულტაცია მიიღოთ და ოჯახის სამედიცინო გენეალოგია შეისწავლოთ (მაგალითად, ლინჩის სინდრომი ).

- შეიძლება დაგაინტერესოთ: რა სიმპტომები ახასიათებს მსხვილი ნაწლავის (კოლონისა და სწორი ნაწლავის) კიბოს?

სხეულის წონა, ფიზიკური აქტივობა და კვება

კოლორექტული კიბოს რისკი შეგიძლიათ შეამციროთ ისეთი კონტროლირებადი რისკფაქტორების მართვით, როგორიცაა კვება და ფიზიკური აქტივობა.

წონა: ჭარბი წონა ან სიმსუქნე კოლორექტული კიბოს რისკს ზრდის როგორც ქალებში, ისე მამაკაცებში, თუმცა კავშირი მამაკაცებში უფრო ძლიერი ჩანს. მუცელზე მეტი ცხიმის (ანუ უფრო ფართო წელის) ქონა კოლორექტული კიბოს რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის.

ფიზიკური აქტივობა: აქტივობის დონის გაზრდა ამცირებს კოლორექტული კიბოსა და პოლიპების რისკს. რეგულარული ზომიერი აქტივობა (ისეთი ქმედება, რომლის დროსაც ისე სუნთქავთ, როგორც სწრაფი მოძრაობისას) რისკს ამცირებს, თუმცა ინტენსიურ ფიზიკურ აქტივობას მეტი სარგებელი შეიძლება ჰქონდეს. აქტივობის ინტენსივობისა და მოცულობის ზრდა რისკის შემცირებაში გეხმარებათ.

კვება: ზოგადად, ბოსტნეულით, ხილითა და მთლიანმარცვლოვანი პროდუქტებით მდიდარი, ხოლო წითელი და გადამუშავებული ხორცით ღარიბი რაციონი კოლორექტული კიბოს რისკს ამცირებს. კვლევების უმეტესობამ წითელ ხორცსა ან გადამუშავებულ ხორცს (სოსისი, ლორი, სუჯუქი, ბასტურმა, შებოლილი ხორცი და სხვ.) და კოლორექტული კიბოს გაზრდილ რისკს შორის კავშირი გამოავლინა.

- შეიძლება დაგაინტერესოთ: დადგინდა, ხმელთაშუაზღვისპირეთის რაციონის რომელი საკვები ამცირებს ნაწლავის პოლიპებს

ბოლო წლებში ზოგი დიდი კვლევა აჩვენებს, რომ კვებითი ბოჭკო, განსაკუთრებით მარცვლეულიდან, შეიძლება მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს რისკს ამცირებდეს. ამ სფეროში კვლევები გრძელდება.

ალკოჰოლი: მრავალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ალკოჰოლის გაზრდილი მიღება კოლორექტული კიბოს რისკს ზრდის, განსაკუთრებით მამაკაცებში.

სიგარეტი და თამბაქოს სხვა ნაწარმი

ბევრმა არ იცის, რომ თამბაქო და მისი ნაწარმი მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს განვითარების ალბათობას ზრდის. ხანგრძლივი მოწევა დაკავშირებულია კოლორექტული კიბოს მომატებულ რისკთან და ბევრ სხვა კიბოსა თუ ჯანმრთელობის პრობლემასთან. მოწევის შეწყვეტა ამ და სხვა სახის კიბოს რისკის შემცირებაში დაგეხმარებათ. როგორ შევწყვიტო მოწევა სათაურის მქონე ჩვენი სტატია ამ საკითხში დაგეხმარებათ.

ვიტამინები, კალციუმი და მაგნიუმი

ზოგი ძველი კვლევა ვარაუდობდა, რომ ფოლიუმის მჟავის შემცველი მულტივიტამინების ყოველდღიური მიღება კოლორექტული კიბოს რისკს ამცირებს, თუმცა უფრო მასშტაბურმა კვლევებმა ეს მოსაზრება ვერ დაადასტურა. ზოგი კვლევა იმასაც ვარაუდობს, რომ ფოლიუმის მჟავამ არსებული სიმსივნეების ზრდას შეიძლება შეუწყოს ხელი. მეტი კვლევაა საჭირო.

- შეიძლება დაგაინტერესოთ: ანტიოქსიდანტები კიბოს არ კლავს, არამედ ასტიმულირებს

ზოგი კვლევა ვარაუდობდა, რომ მზის ზემოქმედების გარეშე გარკვეული საკვებიდან ან ვიტამინის აბებით მიღებული D ვიტამინი შეიძლება კოლორექტული კიბოს რისკს ამცირებდეს. რადგან მზის ჭარბმა ზემოქმედებამ შეიძლება კანის კიბო გამოიწვიოს, გარუჯვა მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს რისკის შემცირების მეთოდად არ არის რეკომენდებული. წამლის სახით D ვიტამინი მხოლოდ მაშინ ინიშნება, თუ სისხლში მისი დონე დაბალია.

ზოგ კვლევაში საკვებიდან კალციუმის დაბალი მიღება კოლორექტული კიბოს მომატებულ რისკს უკავშირდებოდა. სხვა კვლევები ვარაუდობს, რომ მიღების გაზრდამ შეიძლება რისკი შეამციროს. კიბოზე შესაძლო ზემოქმედების გარდა კალციუმი ჯანმრთელობის რიგ საკითხებთან კავშირის გამოც მნიშვნელოვანია. თუმცა კალციუმის მაღალი მიღების მქონე მამაკაცებში პროსტატის კიბოს რისკის ზრდის გამო მხოლოდ კოლორექტული კიბოს რისკის შესამცირებლად მისი მიღების გაზრდას არ გირჩევთ.

საბოლოოდ, ვერ ვიტყვით, რომ კალციუმისა და D ვიტამინის დანამატები მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს რისკს ამცირებს.

არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები (NSAİİ)

მრავალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ასპირინის ან სხვა არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო წამლების (მაგალითად, იბუპროფენისა და ნაპროქსენის) რეგულარულად მიმღებ ადამიანებში კოლორექტული კიბოსა და პოლიპების რისკი დაბალია.

თუმცა ასპირინმა და სხვა არასტეროიდულმა ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატებმა შეიძლება მძიმე გვერდითი მოვლენები გამოიწვიოს, მათ შორის კუჭის გაღიზიანება, წყლული და სისხლდენა. ამიტომ ამ პრეპარატების მიღებას არ გირჩევთ, თუ კოლორექტული კიბოს მაღალი რისკი არ გაქვთ.

ამასთან, დაბალი დოზის ასპირინის შემთხვევა ოდნავ განსხვავებულია. გულ-სისხლძარღვთა დაავადების მაღალი რისკის მქონე ადამიანების მიერ ყოველდღიურად მიღებულმა დაბალი დოზის ასპირინმა (მაგალითად, 100 mg) კოლორექტული კიბოს რისკიც შეიძლება შეამციროს.

თუ ასპირინის ან სხვა NSAİİ-ის რეგულარულად გამოყენებას აპირებთ, ეს აუცილებლად ექიმის რჩევითა და კონტროლით უნდა მოხდეს.

ქალებში ჰორმონჩანაცვლებითი თერაპია

მენოპაუზის შემდეგ ესტროგენისა და პროგესტერონის მიღებამ (ზოგჯერ მენოპაუზური ჰორმონული თერაპია ან კომბინირებული ჰორმონჩანაცვლებითი თერაპია ეწოდება) შეიძლება ქალში კოლორექტული კიბოს განვითარების რისკი შეამციროს.

რადგან მენოპაუზის შემდეგ ესტროგენისა და პროგესტერონის მიღებამ შეიძლება ოდნავ გაზარდოს გულის დაავადების, სისხლის კოლტებისა და ძუძუს კიბოს რისკი, მხოლოდ კოლორექტული კიბოს რისკის შესამცირებლად ჰორმონული თერაპია, ჩვეულებრივ, არ არის რეკომენდებული.

თუ მენოპაუზური ჰორმონული თერაპიის გამოყენებას ფიქრობთ, მისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები აუცილებლად ექიმთან განიხილეთ.

დასკვნის სახით, ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კიბოს, მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს რისკი შეგიძლიათ შეამციროთ მისი ადრეულ სტადიაზე აღმოჩენისთვის მეტად ეფექტური სკრინინგული ტესტებით და ცხოვრების ჯანსაღი ჩვევებით. ოჯახური ისტორიის მქონე პირებში სკრინინგი უფრო ადრეულ ასაკში უნდა დაიწყოს, განხილული იყოს გენეტიკური კონსულტაცია და ექიმთან საუბარი დაბალი დოზის ასპირინის ხანგრძლივ გამოყენებაზე.