چگونه می‌توانم از ابتلا به سرطان کولون و رکتوم پیشگیری کنم؟

روده بزرگ ما از بخش‌های کولون و رکتوم تشکیل شده است و سرطان‌های ایجادشده در این اندام، سرطان کولورکتال نامیده می‌شوند. در کشور ما، از نظر فراوانی هم در مردان و هم در زنان، رتبه 3.را دارند و بخش مهمی از سرطان‌های کولورکتال به‌علت عوامل خطر قابل‌کنترل ایجاد می‌شوند. در این نوشته اطلاعاتی گرد آورده‌ایم که می‌توانند به کاهش خطر ابتلای شما به سرطان کولون و رکتوم کمک کنند.

غربالگری سرطان کولورکتال

غربالگرییعنی جست‌وجوی سرطان یا ضایعات پیش‌سرطانی مانند پولیپ (ضایعات پیش‌بدخیم) در افراد بدون نشانه بیماری. غربالگری منظم سرطان کولورکتال یکی از قوی‌ترین اقدامات برای پیشگیری از این سرطان است.

از زمانی که نخستین سلول‌های غیرطبیعی شروع به تبدیل‌شدن به پولیپ می‌کنند، ایجاد سرطان کولورکتال معمولاً حدود 10-15 سال طول می‌کشد. با غربالگری منظم می‌توان بیشتر پولیپ‌ها را پیش از فرصت سرطانی‌شدن پیدا و خارج کرد. از این نظر، برای نمونه غربالگری کولونوسکوپیهم می‌تواند سرطان‌های کولورکتال را بسیار زود شناسایی کند و هم با خارج‌کردن پولیپ‌ها، پیش از سرطانی‌شدن درمان کند. بنابراین به همه بزرگسالان از 50 سالگی هر 10 سال یک‌بار کولونوسکوپی توصیه می‌شود.

برای سرطان‌های کولورکتال تنها کولونوسکوپی نیست؛ گزینه‌های مختلف غربالگری نیز وجود دارند. افراد پرخطرتر، مانند دارای سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ، ممکن است از شروع غربالگری در سن پایین‌تر سود ببرند.

اگر پولیپ کولورکتال یا سابقه خانوادگی سرطان کولون و رکتوم دارید، درباره خطرتان با پزشک صحبت کنید. می‌توانید برای بررسی وجود یک نشانگان سرطان خانوادگی، مشاوره ژنتیکی بگیرید و شجره پزشکی خانواده را بررسی کنید (برای نمونه نشانگان لینچ ).

- شاید برایتان جالب باشد: نشانه‌های سرطان روده بزرگ (کولون و رکتوم) چیست؟

وزن بدن، فعالیت بدنی و رژیم غذایی

با مدیریت برخی عوامل خطر قابل‌کنترل مانند رژیم غذایی و فعالیت بدنی می‌توانید خطر سرطان کولورکتال را کاهش دهید.

وزن: اضافه‌وزن یا چاقی در زنان و مردان خطر سرطان کولورکتال را افزایش می‌دهد، اما ارتباط در مردان قوی‌تر به نظر می‌رسد. چربی شکمی بیشتر (یعنی دور کمر بزرگ‌تر) خطر سرطان کولورکتال را به‌طور چشمگیر بالا می‌برد.

فعالیت بدنی: افزایش سطح فعالیت، خطر سرطان کولورکتال و پولیپ را کاهش می‌دهد. فعالیت متوسط منظم (کارهایی که به‌اندازه حرکت سریع تنفس را افزایش می‌دهند) خطر را کم می‌کند، اما فعالیت شدید ممکن است فایده بیشتری داشته باشد. افزایش شدت و مقدار فعالیت بدنی به کاهش خطر کمک می‌کند.

رژیم غذایی: به‌طور کلی، رژیم غنی از سبزی، میوه و غلات کامل و در مقابل کم‌گوشت قرمز و فرآوری‌شده، خطر سرطان کولورکتال را کاهش می‌دهد. بیشتر پژوهش‌ها میان گوشت قرمز یا گوشت‌های فرآوری‌شده (سوسیس، ژامبون، سوجوک، پاستیرما، گوشت دودی و غیره) و افزایش خطر سرطان کولورکتال ارتباط یافته‌اند.

- شاید برایتان جالب باشد: مشخص شد کدام غذاهای رژیم مدیترانه‌ای پولیپ روده را کاهش می‌دهند

در سال‌های اخیر، برخی پژوهش‌های بزرگ نشان می‌دهند فیبر رژیم، به‌ویژه از غلات، ممکن است خطر سرطان کولون و رکتوم را کاهش دهد. پژوهش‌ها در این حوزه همچنان ادامه دارند.

الکل: مطالعات بسیاری یافته‌اند که افزایش مصرف الکل، به‌ویژه در مردان، خطر سرطان کولورکتال را بالا می‌برد.

سیگار و دیگر فرآورده‌های دخانی

بسیاری از مردم نمی‌دانند دخانیات و فرآورده‌های آن احتمال ابتلا به سرطان کولون و رکتوم را افزایش می‌دهند. سیگارکشیدن طولانی‌مدت با خطر بیشتر سرطان کولورکتال و بسیاری دیگر از سرطان‌ها و مشکلات سلامت مرتبط است. ترک سیگار می‌تواند به کاهش خطر سرطان کولورکتال و دیگر انواع سرطان کمک کند. چگونه سیگار را ترک کنم عنوان نوشته ماست که می‌تواند در این زمینه کمک کند.

ویتامین‌ها، کلسیم و منیزیم

اگرچه برخی مطالعات قدیمی مطرح کرده‌اند مصرف روزانه مولتی‌ویتامین دارای اسید فولیک ممکن است خطر سرطان کولورکتال را کاهش دهد، این ادعا در مطالعات گسترده‌تر تأیید نشده است. حتی برخی مطالعات مطرح کرده‌اند که اسید فولیک ممکن است به رشد تومورهای موجود کمک کند. در این حوزه به پژوهش بیشتری نیاز است.

- شاید برایتان جالب باشد: آنتی‌اکسیدان‌ها سرطان را نمی‌کشند، آن را تحریک می‌کنند

برخی مطالعات مطرح کرده‌اند که بدون مواجهه با آفتاب، دریافت از غذاهای مشخص یا قرص ویتامینِ ویتامین D ممکن است خطر سرطان کولورکتال را کاهش دهد. به‌علت نگرانی از سرطان پوست ناشی از مواجهه زیاد با آفتاب، آفتاب‌گرفتن به‌عنوان روش کاهش خطر سرطان کولون و رکتوم توصیه نمی‌شود. دریافت ویتامین D به‌شکل دارو فقط در صورت پایین‌بودن مقدار ویتامین D خون توصیه می‌شود.

در برخی مطالعات، سطح پایین کلسیم غذایی با افزایش خطر سرطان کولورکتال مرتبط بوده است. مطالعات دیگر مطرح می‌کنند افزایش دریافت کلسیم ممکن است خطر را کاهش دهد. کلسیم علاوه بر اثرات احتمالی بر خطر سرطان، به‌علت ارتباط با مجموعه‌ای از مشکلات سلامت مهم است. اما به‌دلیل افزایش خطر سرطان پروستات در مردان دارای دریافت بالای کلسیم، افزایش اختصاصی مصرف کلسیم را صرفاً برای کاهش خطر سرطان کولورکتال توصیه نمی‌کنیم.

در نتیجه نمی‌توانیم بگوییم مکمل‌های کلسیم و ویتامین D خطر سرطان کولون و رکتوم را کاهش می‌دهند.

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAİİ)

مطالعات بسیاری نشان داده‌اند افرادی که منظم آسپیرین یا دیگر داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن و ناپروکسن) مصرف می‌کنند، خطر پایین‌تری برای سرطان کولورکتال و پولیپ دارند.

اما آسپیرین و دیگر داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی می‌توانند عوارض جدی مانند تحریک معده، زخم معده و خون‌ریزی ایجاد کنند. بنابراین مصرف این داروها را اگر خطر بالای سرطان کولورکتال ندارید توصیه نمی‌کنیم.

بااین‌حال، درباره آسپیرین با دوز پایین وضعیت کمی متفاوت است. آسپیرین روزانه با دوز پایین (برای نمونه 100 mg) که افراد دارای خطر بالای بیماری قلبی‌عروقی استفاده می‌کنند، ممکن است خطر سرطان کولورکتال را نیز کاهش دهد.

اگر مصرف منظم آسپیرین یا دیگر NSAİİ در نظر است، حتماً باید با توصیه و نظارت پزشک باشد.

درمان جایگزینی هورمون برای زنان

دریافت استروژن و پروژسترون پس از یائسگی (گاهی هورمون‌درمانی یائسگی یا درمان ترکیبی جایگزینی هورمون نامیده می‌شود)، ممکن است خطر بروز سرطان کولورکتال زن را کاهش دهد.

چون دریافت استروژن و پروژسترون پس از یائسگی ممکن است خطر بیماری قلبی، لخته خون و سرطان پستان را هرچند اندک افزایش دهد، معمولاً هورمون‌درمانی صرفاً برای کاهش خطر سرطان کولورکتال توصیه نمی‌شود.

اگر قصد هورمون‌درمانی یائسگی دارید، حتماً مزایا و معایب را با پزشک مطرح کنید.

در نتیجه، خطر سرطان کولون و رکتوم، از شایع‌ترین سرطان‌ها، را می‌توانید با روش‌هایی که در تشخیص زودهنگام آن‌ها بسیار مؤثرند، یعنی آزمایش‌های غربالگری و عادت‌های زندگی سالم کاهش دهید. در افراد دارای سابقه خانوادگی باید غربالگری زودتر آغاز شود، مشاوره ژنتیکی در نظر گرفته شود و درباره مصرف طولانی‌مدت آسپیرین با دوز پایین با پزشک گفت‌وگو کنند.