როგორ ვიკვებოთ პანდემიისას? COVID-19 და კვების გზამკვლევი

ზამთრის მოახლოებასთან ერთად გაციების, გრიპისა და სხვა ინფექციებისგან თავის დასაცავად იმუნური სისტემის გაძლიერება შეიძლება გსურდეთ. COVID-19-ის წინააღმდეგ არც ერთი რეკომენდაცია სოციალური დისტანციისა და ნიღბის მსგავსად დამცავი არ არის, თუმცა კვებისა და ცხოვრების წესის რამდენიმე ცვლილებით იმუნური სისტემის მხნედ შენარჩუნებამ შეიძლება მავნე პათოგენებისგან თქვენი ორგანიზმის დაცვა გააძლიეროს.

ბოსტნეულითა და ხილით მდიდარი კვება, დამუშავებული საკვებისგანთავის შეკავება და ბუნებრივზე გადასვლა იმუნური სისტემის მხარდასაჭერად ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი მეთოდია. თუმცა მხოლოდ საკვები იმუნური სისტემის მხარდასაჭერად საკმარისი არ არის. აქტიური ცხოვრების წესისარჩევა, სახლში, საკუთარ ოთახშიც კი სპორტითა თუ ვარჯიშით დაკავება, ორგანიზმს დაავადებებისადმი გაცილებით გამძლეს ხდის.

იმუნური სისტემის გასაძლიერებლად საჭიროა სტრესისა და მწუხარების მინიმუმამდე შემცირება და საკმარისი ძილი. სტრესის მართვაში დაგეხმარებათ დღიურის წერა, მედიტაცია და იოგა და მსგავსი პრაქტიკები. 

COVID-19-ის სამკურნალოდ ან ასარიდებლად ადამიანები ხშირად მიმართავენ დანამატებს . ეს მეთოდი, მართალია, ადვილად ხელმისაწვდომია, მაგრამ უსაფუძვლოა და სწორი არ არის. განვიხილოთ მათგან ყველაზე ხშირად შემხვედრი.

D ვიტამინი

D ვიტამინის დეფიციტმა დაავადებების განვითარების ალბათობა შეიძლება გაზარდოს. თუ D ვიტამინის საკმარისი დონე გაქვთ, დამატებითი D ვიტამინის მიერ COVID-19-ისგან დაცვის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობს. 1 მაისს, 2020 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, ინგლისის ოქსფორდის უნივერსიტეტის მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინის ცენტრის მკვლევრებმა განაცხადეს, რომ COVID-19 პრევენციასა და მკურნალობაში D ვიტამინის შესახებ კლინიკური მტკიცებულება ვერ მოიპოვეს . ექსპერტები აგრეთვე აღნიშნავენ, რომ სამედიცინო რჩევის გარეშე დანამატების მიღება შეიძლება საზიანო იყოს. მაგალითად, საკვები დანამატის სახით ჭარბი D ვიტამინის მიღებამ, განსაკუთრებით გარკვეული ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანებში, ჯანმრთელობას შეიძლება საფრთხე შეუქმნას.

C ვიტამინი

მართალია, C ვიტამინის საკმარისი მიღება იმუნურ ფუნქციას შეიძლება დაეხმაროს. თუმცა გაციებისა და გრიპის მკურნალობასა თუ პრევენციაში მისი ეფექტიანობის შესახებ არსებული ინფორმაცია შეზღუდული და ზოგჯერ ურთიერთსაწინააღმდეგოცაა. ჩინეთში მიმდინარე კვლევაში COVID-19-ის გამო ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებს ინტრავენურად მაღალი დოზის C ვიტამინს აძლევენ. მკვლევრები კვლევის დასრულებას 2020 წლის სექტემბრის ბოლომდე იმედოვნებენ. ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ C ვიტამინის ინტრავენურად მიღება და C ვიტამინის დანამატის მიღება ერთი და იგივე არ არის. ასევე აფრთხილებენ, რომ C ვიტამინის დანამატების ჭარბმა მიღებამ უარყოფითი გვერდითი მოვლენები შეიძლება გამოიწვიოს. ზრდასრულთა უმეტესობისთვის რეკომენდებული C ვიტამინის რაოდენობა ქალებში 75 mg, მამაკაცებში კი 90 mg-ია.

დაკავშირებული სტატიები:

• არა, მაღალი დოზის C ვიტამინი კორონავირუსს არ მკურნალობს! სურავანდის გარდა FDA-ს დამტკიცება არ აქვს

• ეფექტიანია მაღალი დოზის C ვიტამინი ინტენსიურ თერაპიაში მყოფი Covid-19 პაციენტების სამკურნალოდ?

თუთია

კიდევ ერთი გავრცელებული მოსაზრებაა, რომ თუთიის დანამატმა შეიძლება COVID-19 ინფექციის პრევენციასა თუ მკურნალობაში დახმარება გასწიოს. მართალია, თუთია ადამიანის იმუნური სისტემის ფუნქციონირების მხარდამჭერი მინერალია. ამიტომ რუსეთის, გერმანიისა და საბერძნეთის მკვლევართა ჯგუფმა ივარაუდა, რომ თუთიას COVID-19-ის პრევენციული ფუნქცია შეიძლება ჰქონდეს. მკვლევრებმა in vitro ცდებით აჩვენეს, რომ თუთიას COVID-19-ის ვირუსული აქტივობის ხელშემწყობი ფერმენტის მოქმედების შეფერხება შეუძლია, თუმცა კლინიკური მტკიცებულებების ნაკლებობასაცაღნიშნავენ. თუთიის რეკომენდებული დღიური რაოდენობა ზრდასრული მამაკაცებისთვის 11 mg, ზრდასრული ქალებისთვის კი 8 mg-ია.

მცენარეული წამლები

მტკიცებები, რომ მცენარეულ წამლებს COVID-19-თან ბრძოლა შეუძლია, ჩინეთის ოფიციალური პირების მიერ 2020 წლის აპრილში ტრადიციული ჩინური მედიცინის მითითებით წარმოდგენილ კვლევას ეფუძნება. თუმცა ადამიანებზე ცდების მტკიცებულებების სიმცირის გამო ექსპერტები მცენარეული პრეპარატების რისკებსა და გვერდით მოვლენებზე აფრთხილებენ. მადაგასკარში გაყიდვაში გამოსული არტემიზიის მცენარეული ჩაი ექსპერტებს აშფოთებს; ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აფრიკის დირექტორმა Matshidiso Moeti-მ ქვეყნები გამოუცდელი ეფექტიანობის პროდუქტების შესახებ გააფრთხილა.

მიუხედავად იმისა, რომ COVID-19-თან საბრძოლველად ყველაფრის გამოცდა მიმზიდველი ჩანს, ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია საერთაშორისო ჯანდაცვის მითითებების დაცვა. ზემოთ ნახსენებმა დანამატებმა კვლევებში პოტენციალი აჩვენეს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ COVID-19-ის წინააღმდეგ ეფექტიანია. აგრეთვე, თუ დანამატებს აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაცია (FDA) ან რომელიმე ეროვნული თუ საერთაშორისო ჯანდაცვის უწყება არ არეგულირებს, მათ შეიძლება შეუსაბამო ინგრედიენტები შეიცავდეს.

როგორ ვიკვებო, თუ Covid-19 დამემართა?

თქვენი სპეციალისტი ექიმის რეკომენდაციის გარეშე დანამატების არმიღება და სწორი კვება თქვენს მიერ კონტროლირებადი ფაქტორებია. თუმცა COVID-19-ის მქონე მრავალი ადამიანი ვირუსთან ბრძოლისას საკმარისად ვერ იკვებება. მადა, გემოსა და ყნოსვის შეგრძნება შეიძლება დაქვეითდეს. არასაკმარისი კვებისას იმუნური სისტემის დასუსტების რისკია. გარკვეული საკვების მიღება თქვენი იმუნური სისტემის ძლიერად შენარჩუნებას შეიძლება დაეხმაროს.

საკვები, რომელსაც იმუნური სისტემის გაძლიერება შეუძლია

ციტრუსები: თითქმის ყველა ციტრუსი C ვიტამინით მდიდარია. მიუხედავად იმისა, რომ C ვიტამინი იმუნურ სისტემას აძლიერებს, ახალი კორონავირუსისგან მისი დაცვის მტკიცებულება არ არსებობს.

წითელი ბულგარული წიწაკა: თუ ფიქრობთ, რომ ყველაზე მეტი C ვიტამინი ციტრუსებშია, ცდებით. წითელი ბულგარული წიწაკა თითო გრამზე თითქმის 3-ჯერ მეტ C ვიტამინს შეიცავს. 

ბროკოლი: A,C და E ვიტამინების გარდა ბოჭკოსაც შეიცავს. ბროკოლისგან მაქსიმალური სარგებლისთვის ორთქლზე მომზადება უნდა შეარჩიოთ. კვლევებმა აჩვენა, რომ ორთქლზე მომზადება მეტი საკვები ნივთიერების შენარჩუნების საუკეთესო გზაა. 

ნიორი: ვარაუდობენ, რომ ნივრის იმუნიტეტის გამაძლიერებელი თვისებები გოგირდის მაღალი კონცენტრაციის მქონე ნაერთებიდან, მაგალითად ალიცინიდან, მომდინარეობს.

ჯანჯაფილი: ჯანჯაფილი შეიძლება დაეხმაროს ანთების, ყელის ტკივილისა და გულისრევის შემცირებას.

იოგურტი: შეარჩიეთ ცოცხალი და აქტიური კულტურების შემცველი იოგურტი, მაგალითად სახლის პირობებში მომზადებული. ფერმენტირებული საკვები ნაწლავურ ფლორას აუმჯობესებს და იმუნიტეტს ეხმარება. იოგურტი D ვიტამინის ბუნებრივი წყაროცაა. თუ უბრალო იოგურტი არ მოგწონთ, შეგიძლიათ მცირე თაფლით დაატკბოთ. 

ნუში: ნუშის მსგავსი თხილეული ვიტამინებითაა სავსე და ჯანსაღ ცხიმებსაც შეიცავს. ზრდასრულებს დღეში მხოლოდ 15 mg E ვიტამინი სჭირდებათ. ნახევარი ფინჯანი ნუში E ვიტამინის მთელი რეკომენდებული დღიური რაოდენობისთვის საკმარისია. E ვიტამინით მდიდარ სხვა საკვებს შორისაა ავოკადო და მუქფოთლიანი მწვანილი.

მზესუმზირის თესლი: მზესუმზირის თესლი სავსეა ფოსფორით, სელენით, მაგნიუმით და B-6 და E ვიტამინების მსგავსი ნივთიერებებით. ეს ვიტამინები და მინერალები იმუნური სისტემის ფუნქციის რეგულირებასა და შენარჩუნებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს.

რეკომენდაციები

მრავალფეროვნებასწორი კვების გასაღებია. ამ პროდუქტებიდან მხოლოდ ერთის მუდმივად ჭამა გრიპსა და სხვა ინფექციებთან საბრძოლველად საკმარისი არ იქნება. ვიტამინების ბალანსი დღიურ პორციებსა და მიღებულ რაოდენობებზე ყურადღების მიქცევით შეგიძლიათ უზრუნველყოთ. 

• მიიღეთ მსუბუქი, კუჭისთვის ადვილად მოსანელებელი საკვები. ამ პერიოდში წვნიანები ძალიან ღირებულია. კვების ნაწილი შეიძლება ძვლის ბულიონით მომზადებული ან ბოსტნეულის წვნიანები იყოს.
• თუ ხორცის ან ქათმის ჭამა გიჭირთ, მათი დაფქვა და წვნიანებში დამატება მიღებას გაამარტივებს.
• მცირე ულუფებით ხშირ კვებას საკვების მიღების გაზრდა შეუძლია. 
• წახემსებისთვის შეგიძლიათ ნიგოზი, ნუში და თხილი შეარჩიოთ.
• იოგურტის ჭამამ შეიძლება პირში უსიამოვნო გემო მოგაშოროთ. 
• თუ სალათის მიღება ან მომზადება გიჭირთ, სალათის ფოთლები, ჩერი პომიდორი ან წვრილი მწვანე წიწაკა დაგეხმარებათ. 
• საუზმისთვის შეგიძლიათ მოხარშული კარტოფილი, მოხარშული კვერცხი, ავოკადო (შეიძლება ლიმონის წვენის დამატება) ან ტოსტი შეარჩიოთ.
• თუ ჩაის სმა გიჭირთ, შეგიძლიათ ახლად გამოწურული ხილის წვენი შეარჩიოთ.

ჯანსაღი კერძი – ვერმიშელის წვნიანის რეცეპტი

• 1 და ნახევარი ჩაის ჭიქა ვერმიშელი
• 2 სუფრის კოვზი ტომატის პასტა
• 3 სუფრის კოვზი მცენარეული ზეთი
• 1 ჩაის კოვზი ხმელი პიტნა
• 1 ჩაის კოვზი ბეგქონდარა
• 1 დესერტის კოვზი წიწაკის ფანტელები
• 1 დესერტის კოვზი მარილი
• 1 საშუალო ხახვი
• 1 დიდი მწვანე წიწაკა
• 1 პომიდორი
• 1 კონა ოხრახუში
• 1 ლიმონი
• 2 წყლის ჭიქა ძვლის ბულიონი
• 1.5 ლიტრი წყალი

მშრალ ქვაბში ზეთი ჩაასხით, შემდეგ წვრილად დაჭრილი ხახვი და მწვანე წიწაკა ოდნავ მოშუშეთ და ტომატის პასტა დაუმატეთ. ცოტა ხნით მოშუშვის შემდეგ პიტნა და ბეგქონდარა დაამატეთ და კიდევ ცოტა ხანს მოშუშეთ. დაუმატეთ გაფცქვნილი და გახეხილი პომიდორი. შემდეგ წყალი და ძვლის ბულიონი ჩაასხით და აადუღეთ. ადუღების შემდეგ მარილი და ვერმიშელი დაამატეთ. ვერმიშელის მომზადების დასრულებამდე ცოტა ხნით ადრე წვრილად დაჭრილი ოხრახუში ჩაყარეთ. ცეცხლის გამორთვის შემდეგ ლიმონის წვენი დაუმატეთ. წვნიანი მზადაა მისართმევად. გვერდით მოხარშული კარტოფილი შეგიძლიათ დაუმატოთ.