თიმომისა და თიმუსის კარცინომის სიმპტომები, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

რა არის თიმომა და თიმუსის კარცინომა?

მნიშვნელოვანი საკითხები თიმომისა და თიმუსის კარცინომის შესახებ:

• თიმომა და თიმუსის კარცინომა დაავადებებია, რომლებშიც თიმუსის (მკერდუკანა ჯირკვლის) გარე ზედაპირზე ავთვისებიანი (კიბოს) უჯრედებია.
• თიმომა უკავშირდება მიასთენია გრავისსა და სხვა აუტოიმუნურ დაავადებებს.
• თიმომისა და თიმუსის კარცინომის ნიშნებსა და ჩივილებს (სიმპტომებს) შორის ყველაზე ხშირია ხველა და გულმკერდის ტკივილი.
• თიმომისა და თიმუსის კარცინომის ძირითადი მკურნალობა ოპერაციაა.
• თიმომის სიმსივნური უჯრედები თიმუსის ნორმალურ უჯრედებს ჰგავს, რასაც სამედიცინო ენაზე ნაკლებად გამოხატულ ატიპიას უწოდებენ. თიმუსის კარცინომის უჯრედები კი ნორმალური უჯრედებისგან ძლიერ განსხვავდება, სწრაფად იზრდება და აღმოჩენისას კიბო ჩვეულებრივ სხეულის სხვა ნაწილებშია გავრცელებული. თიმუსის კარცინომას „C ტიპის თიმომასაც“ უწოდებენ. მისი მკურნალობა თიმომასთან შედარებით უფრო რთულია.
• თიმომა და თიმუსის კარცინომა ყველა კიბოს დაახლოებით % 0,2-დან % 1,5-მდე შეადგენს და შედარებით იშვიათი სიმსივნეებია. აშშ-ის კიბოს სტატისტიკით, თიმომის საერთო წლიური სიხშირე ყოველ 100.000 ადამიანზე 0.15 შემთხვევაა. თიმუსის კარცინომა კიდევ უფრო იშვიათია და, ცნობების მიხედვით, თიმუსის ყველა კიბოს მხოლოდ % 6-ს შეადგენს. ზოგადად, თიმომა ჯიუტი სიმსივნეა, რომელსაც მეტასტაზირებაზე მეტად ადგილობრივი რეციდივის ტენდენცია აქვს. თიმუსის კარცინომა კი ჩვეულებრივ ინვაზიურია და განმეორებისა და სიკვდილის უფრო მაღალი რისკი ახლავს.
• ამ ტიპის სიმსივნეების ეტიოლოგია/მიზეზები უცნობია. პაციენტთა დაახლოებით % 50-ში თიმომა/თიმუსის კარცინომა ჩვეულებრივ გულმკერდის რენტგენზე შემთხვევით აღმოჩნდა.
• თიმომის ან თიმუსის კარცინომის პაციენტთა უმეტესობა 40-60 წლისაა.

• თიმუსი (მკერდუკანა ჯირკვალი) მცირე ორგანოა გულმკერდის ზედა ნაწილში, მკერდის ძვლის ზედა ამონაჭდევის ქვემოთ. იგი ლიმფური და, შესაბამისად, იმუნური სისტემის ნაწილია. მისი მთავარი ფუნქციაა იმუნური უჯრედების, ლიმფოციტების, თეთრი სისხლის უჯრედების ერთ-ერთი ტიპის წარმოება.
• თიმომისა და თიმუსის კარცინომის % 90 წინა შუასაყარში, ანუ გულმკერდის წინა ნაწილში მდებარეობს. ისინი წინა შუასაყრის ყველაზე ხშირი კიბოა.

თიმომა უკავშირდება მიასთენია გრავისსა და სხვა აუტოიმუნურ დაავადებებს.

თიმომის მქონე ადამიანებს ხშირად აუტოიმუნური დაავადებებიც აქვთ. ამ დაავადებებში იმუნური სისტემა ჯანმრთელ ქსოვილებსა და ორგანოებს უტევს.

ამ აუტოიმუნურ დაავადებებს მიეკუთვნება:

• მიასთენია გრავისი.
• შეძენილი სუფთა წითელუჯრედოვანი აპლაზია.
• ჰიპოგამაგლობულინემია.
• პოლიმიოზიტი.
• ერითემატოზული მგლურა.
• რევმატოიდული ართრიტი.
• თირეოიდიტი.
• შეგრენის სინდრომი.

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის ყველაზე ხშირი ნიშნები და ჩივილებია ხველა და გულმკერდის ტკივილი.

ადრეულ ეტაპზე თიმომამ და თიმუსის კარცინომამ შეიძლება ნიშნები ან სიმპტომები არ გამოიწვიოს. კიბო შეიძლება რუტინულ გულმკერდის რენტგენზე აღმოჩნდეს. ეს ნიშნები შეიძლება თიმომით, თიმუსის კარცინომით ან სხვა ჯანმრთელობის პრობლემით იყოს გამოწვეული.

თუ ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან რომელიმე გაქვთ, მიმართეთ ექიმს:

• მუდმივი ხველა
• გულმკერდის ტკივილი
• დისპნოე (ქოშინი)

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის დიაგნოსტიკისთვის შეიძლება შემდეგი კვლევები და პროცედურები გამოიყენონ:

ფიზიკური გასინჯვა და პაციენტის ისტორია: გასინჯვა ზოგადი ჯანმრთელობის შესაფასებლად, მაგალითად, ხელით შესაგრძნობი წარმონაქმნის საპოვნელად. აღირიცხება ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ჩვევები, გადატანილი დაავადებები და მკურნალობა.

გულმკერდის რენტგენი: რენტგენის სურათით გულმკერდის ორგანოებზე ზოგადი ინფორმაციის მიღება შეიძლება.

კომპიუტერული ტომოგრაფიის (BT) სკანირება: პროცედურა სხეულის შიდა უბნების დეტალურ სურათებს ქმნის, მაგალითად გულმკერდს სხვადასხვა კუთხიდან აჩვენებს. სურათებს რენტგენის აპარატთან დაკავშირებული კომპიუტერი ქმნის. ორგანოებისა და ქსოვილების უკეთ გამოსაჩენად საღებავის თვისების მქონე კონტრასტი შეიძლება ვენაში შეიყვანონ ან დაალევინონ. ამას კომპიუტერული ტომოგრაფია (BT) ეწოდება.

მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRG): პროცედურა, რომელიც მაგნიტს, რადიოტალღებსა და კომპიუტერს იყენებს სხეულის შიდა უბნების, მაგალითად გულმკერდის, დეტალური სურათების შესაქმნელად. MRG, განსაკუთრებით რბილი ქსოვილების კარგ გამოსახულებას უზრუნველყოფს.

პოზიტრონულ-ემისიური ტომოგრაფია (PET სკანირება): ავთვისებიანი სიმსივნური უჯრედების საპოვნელი პროცედურა. ვენაში მცირე რაოდენობით რადიოაქტიური გლუკოზა (შაქარი) შეჰყავთ. PET სკანერი სხეულს გარს უვლის და ქმნის სურათს, სად გამოიყენება გლუკოზა. ავთვისებიანი უჯრედები უფრო მკაფიოდ ჩანს, რადგან აქტიურია და ნორმალურ უჯრედებზე მეტ გლუკოზას ითვისებს.

დიაგნოზისთვის სიმსივნიდან ქსოვილს იღებენ (ბიოფსია), რომელსაც პათოლოგი ლაბორატორიაში მიკროსკოპით იკვლევს. თიმუსის ბიოფსია ოპერაციამდე წვრილნემსიანი ასპირაციით ან მსხვილი ნემსით (core ბიოფსია) შეიძლება ჩატარდეს. მასალა შეიძლება მედიასტინოსკოპიის ან მედიასტინოტომიის დროსაც აიღონ. თიმომის ან თიმუსის კარცინომის დიაგნოზისას პათოლოგი სიმსივნეში კიბოს უჯრედის ტიპსაც განსაზღვრავს.

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის პროგნოზს (დაავადების მიმდინარეობასა და შედეგებს) შემდეგი ფაქტორები განსაზღვრავს

• კიბოს სტადია
• კიბოს უჯრედის ტიპი
• შესაძლებელია თუ არა სიმსივნის სრულად ქირურგიული ამოღება
• პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობა
• კიბო ახლად დიაგნოზირებულია თუ რეციდივირებულია (განმეორებულია).

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის სტადიები

I სტადია

I სტადიაზე კიბო მხოლოდ თიმუსშია. ყველა კიბოს უჯრედი თიმუსის გარშემო არსებული კაფსულის (ჩანთის) შიგნით მდებარეობს.

II სტადია

II სტადიაზე კიბო კაფსულიდან თიმუსის გარშემო ან გულმკერდის ღრუს შიდა ნაწილში არსებულ ცხიმოვან ქსოვილშია გავრცელებული.

III სტადია

III სტადიაზე კიბო გულმკერდის მეზობელ ორგანოებში, მათ შორის ფილტვში, გულის გარშემო ჩანთაში ან გულთან სისხლის მიმტან მსხვილ სისხლძარღვებშია გავრცელებული.

IV სტადია

4. სტადია გავრცელების ადგილის მიხედვით 4A და 4B სტადიებად იყოფა.

4A სტადიაზე კიბო ფილტვებისა და გულის გარშემო ფართოდაა გავრცელებული.

4Bსტადიაზე კიბო სისხლის ან ლიმფურ სისტემაშია გავრცელებული.

დიაგნოზისას თიმუსის კარცინომა ჩვეულებრივ სხეულის სხვა ნაწილებში მეტასტაზირებულია . თიმომის სტადირების სისტემა ზოგჯერ თიმუსის კარცინომისთვისაც გამოიყენება.

განმეორებითი (რეციდივირებული) თიმომა და თიმუსის კარცინომა

რეციდივირებული თიმომა და თიმუსის კარცინომა მკურნალობის შემდეგ დაბრუნებული კიბოა. შეიძლება დაბრუნდეს თიმუსში ან სხეულის სხვა ნაწილებში. თიმუსის კარცინომა ხშირად მეორდება. თიმომა შეიძლება არასოდეს განმეორდეს ან დიდი ხნის შემდეგ განმეორდეს. თიმომის შემდეგ სხვა კიბოს რისკიც იზრდება. ამიტომ მთელი სიცოცხლის განმავლობაში მეთვალყურეობაა საჭირო.

როგორ მკურნალობენ თიმომასა და თიმუსის კარცინომას?

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის პაციენტებში ოთხი სტანდარტული მკურნალობა გამოიყენება:

• ოპერაცია
• სხივური თერაპია
• ქიმიოთერაპია
• ჰორმონული თერაპია

კლინიკურ კვლევებშიმკურნალობის ახალი ტიპები გამოიცდება.

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის ოპერაცია

თიმომის ყველაზე ხშირი მკურნალობა სიმსივნის ქირურგიული ამოღებაა.

მიუხედავად იმისა, რომ ექიმი ოპერაციისას მთელ ხილულ კიბოს ამოიღებს, ზოგ პაციენტს დარჩენილი კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად ოპერაციის შემდეგ სხივური თერაპია ეძლევა. განმეორების რისკის შესამცირებლად ოპერაციის შემდეგ ჩატარებულ მკურნალობას ადიუვანტური მკურნალობა ეწოდება.

სხივური თერაპია

სხივური თერაპია, კიბოს მკურნალობაა, რომელიც მაღალი ენერგიის რენტგენს ან სხვა გამოსხივებას უჯრედების მოსაკლავად ან ზრდის შესაფერხებლად იყენებს. ორი ტიპი არსებობს:

გარე (ექსტერნული) სხივური თერაპია სხეულის გარეთ არსებულ აპარატს იყენებს კიბოსკენ გამოსხივების მისამართად.

შიდა სხივური თერაპია (ბრაქითერაპია) სიმსივნეში ან მის ახლოს მოთავსებულ რადიოაქტიურ ნემსებს, მარცვლებს, მავთულებს ან კათეტერებს იყენებს.

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის დროს გარე სხივური თერაპია ერთ-ერთი ხშირად არჩეული მეთოდია.

ქიმიოთერაპია

ქიმიოთერაპია, კიბოს მკურნალობაა, რომელიც ზრდის შესაჩერებლად უჯრედებს კლავს ან უჯრედების გაყოფას (მიტოზს) აჩერებს. პერორალურად, ვენაში ან კუნთში შეყვანილი წამალი სისხლში ხვდება და მთელი სხეულის კიბოს უჯრედებს აღწევს (სისტემური ქიმიოთერაპია).

ქიმიოთერაპია შეიძლება ოპერაციამდე ან დასხივებამდე სიმსივნის შესამცირებლად გამოიყენონ. ამას ნეოადიუვანტური ქიმიოთერაპია ეწოდება.

ჰორმონული თერაპია

ჰორმონული თერაპია ჰორმონების მოცილებით ან მათი მოქმედების ბლოკირებით კიბოს უჯრედების ზრდას აჩერებს. ჰორმონები ჯირკვლებში წარმოებული და სისხლში მოცირკულირე ნივთიერებებია. ზოგი მათგანი გარკვეული კიბოს ზრდას იწვევს. თუ ტესტები ჰორმონის დამაკავშირებელი რეცეპტორების მიმართ დადებითობას აჩვენებს, ჰორმონის გამომუშავების შემცირება ან მოქმედების ბლოკირება ჰორმონდამთრგუნველი მკურნალობისთვის გამოიყენება.

კორტიკოსტეროიდებით ჰორმონული მკურნალობა შეიძლება თიმომისა და თიმუსის კარცინომისთვის გამოიყენონ.

თიმომისა და თიმუსის კარცინომის მკურნალობა სტადიის მიხედვით

I და II სტადიის თიმომის მკურნალობა

• I სტადიის თიმომა ქირურგიულად მკურნალობს.
• II სტადიის თიმომა ქირურგიულად მკურნალობს, შემდეგ კი ადიუვანტური სხივური თერაპია ტარდება.

1. სტადიის თიმომის სრულმა ქირურგიულმა ამოკვეთამ შესანიშნავი ხანგრძლივი გადარჩენა შეიძლება უზრუნველყოს. კაფსულით შემოფარგლული თიმომის სრული ამოღების შემდეგ ადიუვანტურ დასხივებას დამატებითი სარგებელი, როგორც ჩანს, არ აქვს. პათოლოგიურად დადასტურებული კაფსულის ინვაზიის მქონე II სტადიის თიმომაში სრული ამოკვეთის შემდეგ ადიუვანტური დასხივება სტანდარტულ მკურნალობადაა მიღებული.

ადრეული თიმომის დღემდე უდიდესი კვლევა 1320 იაპონელი პაციენტის მონაცემებს მოიცავდა. I სტადიაზე მხოლოდ ოპერაცია ჩატარდა, II სტადიაზე — ოპერაცია და დამატებითი დასხივება. სრულად ამოღებული II სტადიის თიმომაში შუასაყრის პროფილაქტიკურმა დასხივებამ ადგილობრივი რეციდივი ვერ შეაფერხა. ამიტომ სრულად ამოღებულ II სტადიის თიმომაში ადიუვანტური დასხივების როლი და რისკები შემდგომ კვლევას მოითხოვს.

III და IV სტადიის თიმომის მკურნალობა

III და IV სტადიის თიმომა შეიძლება სრულად ამოიკვეთოს; ოპერაციისშემდგომი მკურნალობის არჩევანია:

• ოპერაცია სხივურ თერაპიასთან ერთად ან მის გარეშე
• ნეოადიუვანტური ქიმიოთერაპიის შემდეგ ოპერაცია, დასხივებით ან მის გარეშე.

III სტადიის თიმომის ოპერაციამდე ამოცნობა შეიძლება რთული იყოს, რადგან მეზობელ ორგანოებში შეჟონვითი გავრცელება ზოგჯერ მხოლოდ შუასაყრის ქირურგიული დათვალიერებისას ვლინდება. პაციენტებს ჩვეულებრივ ფართო საზღვრებით აგრესიული რეზექცია უტარდებათ და ადიუვანტური დასხივება განიხილება. სხვა ადგილობრივ ორგანოებში ინვაზია მკურნალობამდე კომპიუტერულ ტომოგრაფიაზეც შეიძლება გამოჩნდეს. შესაძლოა ურჩიონ ქიმიოთერაპიასთან კომბინირებული შემამცირებელი (ნეოადიუვანტური) მკურნალობა, შემდეგ ოპერაცია და/ან დასხივება (სამმოდალური მკურნალობა).

1320 პაციენტის იაპონურ კვლევაში III სტადიის თიმომაზე ოპერაცია და დამატებითი დასხივება ჩატარდა; IV სტადიაზე — დასხივება ან ქიმიოთერაპია. III ან IV სტადიისას 5-წლიანი გადარჩენა სრული ამოღების შემდეგ % 93, სუბტოტალური რეზექციის შემდეგ % 64, ხოლო უმკურნალებელ დაავადებაში % 36 იყო. სრულად ამოღებულ III სტადიის თიმომაში შუასაყრის პროფილაქტიკურმა დასხივებამ რეგიონული რეციდივი ვერ შეაფერხა. ამასთან, სხივური თერაპია გულის გვერდითი ეფექტებისა და მეორეული კიბოს რისკს ზრდიდა.

ყველაზე ინვაზიური თიმომები ცისპლატინზე დაფუძნებული კომბინირებული ქიმიოთერაპიის მიმართ მგრძნობიარე აღმოჩნდა. ინვაზიურ თიმომაში ცისპლატინის კომბინაციებზე ობიექტური პასუხი % 79-დან % 100-მდე იყო, კომბინირებული ქიმიოთერაპიის შემდეგ ამოკვეთის შესაძლებლობა კი % 36-დან % 69-მდე მერყეობდა.

თიმომაში გამოყენებული ქიმიოთერაპიის რეჟიმები

• ცისპლატინი, დოქსორუბიცინი და ციკლოფოსფამიდი (PAC), პრედნიზონით ან მის გარეშე.
• ცისპლატინის, დოქსორუბიცინის, ვინკრისტინისა და ციკლოფოსფამიდის (ADOC) კომბინაცია.
• ცისპლატინის, ეტოპოზიდისა და ეპირუბიცინის კომბინაცია.

თუმცა, განსაკუთრებით მსხვილი სისხლძარღვების ჩართულობისას, მსგავსი შედეგები ქიმიოთერაპიის გარეშე წინასაოპერაციო დასხივებითაც აღწერილია (5-წლიანი საერთო გადარჩენა % 77 და 10-წლიანი % 59).

აშშ-ის კვლევაში PAC ქიმიოთერაპიის რეჟიმის მიმღებ 26 პაციენტში 5-წლიანი საერთო გადარჩენა % 52 იყო, რასაც ოპერაციის გარეშე დასხივება მოსდევდა.

III ან IVA სტადიის დროს ქირურგიული დებალკინგის (სიმსივნური ტვირთის მაქსიმალურად შემცირების) როლი საკამათოა. კვლევებით ადგილობრივად გავრცელებული ან მეტასტაზური თიმომის მრავალ პაციენტში ხანგრძლივი გადარჩენა მხოლოდ ქიმიოთერაპიითა და დასხივებითაც მიიღწევა. სრული ამოკვეთის შეუძლებლობისას ქირურგიის ღირებულება შეიძლება კითხვის ქვეშ დადგეს.

სრულად არარეზექცირებადი III და IV სტადიის თიმომის მკურნალობა მოიცავს:

• ნეოადიუვანტურ ქიმიოთერაპიას, შემდეგ ოპერაციას და/ან დასხივებას
• მხოლოდ სხივურ თერაპიას
• მხოლოდ ქიმიოთერაპიას

თიმუსის კარცინომის მკურნალობა

სრულად რეზექცირებადი თიმუსის კარცინომის მკურნალობა მოიცავს:

• ოპერაციას დასხივებით ან მის გარეშე
• კიბოს საწინააღმდეგო წამლების ახალი კომბინაციებისა ან დოზების კლინიკურ კვლევას.
• დასხივების ახალი გზების კლინიკურ კვლევას.

სრულად არარეზექცირებადი თიმუსის კარცინომის მკურნალობა მოიცავს:

• სხივურ თერაპიას.
• სიმსივნის ნაწილის ამოსაღებ ოპერაციას ქიმიოთერაპიით ან მის გარეშე და/ან სხივურ თერაპიას.
• სხივურ თერაპიას ქიმიოთერაპიასთან ერთად (რადიოქიმიოთერაპია).
• მხოლოდ ქიმიოთერაპიას.
• კლინიკურ კვლევებში მონაწილეობას

რეციდივირებული თიმომისა და თიმუსის კარცინომის მკურნალობა

რეციდივირებული თიმომისა და თიმუსის კარცინომის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს:

• ოპერაციას სხივურ თერაპიასთან ერთად ან დამოუკიდებლად.
• სხივურ თერაპიას.
• ჰორმონულ თერაპიას.
• ქიმიოთერაპიას.
• კლინიკურ კვლევას.