Karsinom nedir? Kanserin en yaygın hücre tipi

Güncelleme Tarihi: 09.09.2026

Kanser tek bir hastalık değildir; hangi hücreden çıktığına göre bambaşka davranan yüzlerce hastalığın ortak adıdır. Karsinom, bu ailenin en kalabalık üyesidir: vücudun iç ve dış yüzeylerini kaplayan epitel hücrelerinden köken alan kanserlerin adıdır ve tüm kanserlerin %80-90'ını oluşturur. Bu yazı, "karsinom" kelimesinin ne anlama geldiğini, sarkomdan ve lenfomadan nasıl ayrıldığını, in situ ile invaziv arasındaki hayati farkı ve patoloğun bir tümöre nasıl "karsinom" dediğini anlatıyor.

Yazının özeti

Karsinom = epitel kökenli kanser. Sarkom bağ dokudan, lenfoma ve lösemi kan hücrelerinden, melanom ise pigment hücrelerinden köken alır — melanom bir karsinom değildir.
Tüm kanserlerin %80-90'ı karsinomdur. Deri kanserlerinin çoğu istatistiklere hiç girmediği için gerçek oran daha da yüksektir.
Yazının en önemli kavramı: bazal membran. In situ karsinom bu zarı geçmemiştir ve yayılamaz; invaziv karsinom geçmiştir.
Derece (grade) ile evre (stage) aynı şey değildir. Derece hücrenin ne kadar bozuk göründüğünü, evre hastalığın ne kadar yayıldığını anlatır.
Türkiye'de en sık görülen 10 kanserin tamamına yakını karsinomdur.

Kanserler nereden köken alır? Dört ana grup

Epitel, vücudun tüm yüzeylerini kaplayan hücre tabakasıdır: deri, akciğerlerin hava yolları, bağırsağın iç yüzü, meme ve prostat kanalları, böbrek tübülleri, mesane iç astarı. Görevleri koruma, salgılama, emme ve filtrelemedir. Epitelden köken alan kanserlere karsinom denir.

Kanserlerin köken hücresine göre dağılımı

ABD 2026 tahminlerinden türetilmiştir; melanom dışı deri kanserleri bu istatistiklere dâhil değildir

Karsinom (epitel)

~%83

Lenfoma, lösemi, miyelom (kan)

%9,1

Melanom (pigment hücresi)

%5,3

Beyin ve sinir sistemi

%1,2

Sarkom (bağ doku, kemik, kas)

%0,9

Germ hücreli tümörler (testis)

%0,5

ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'nün resmî ifadesi şudur: "Epitel dokunun malign hastalıkları olan karsinomlar, tüm kanser olgularının %80 ila 90'ını oluşturur." Yukarıdaki dağılım, 2026 tahminlerinden hesaplanmış bir yaklaşımdır ve bu aralıkla uyumludur. Önemli not: kanser kayıtları bazal ve skuamöz hücreli deri kanserlerini hiç saymaz. Yalnızca ABD'de yılda yaklaşık 5,4 milyon bazal ve skuamöz hücreli deri kanseri tanısı konmaktadır ve bunların hepsi karsinomdur. Sayılsalardı karsinom oranı %95'in üzerine çıkardı. Yani %80-90 temkinli bir rakamdır.

Sondaki ek ne anlatır? "-om", "-karsinom", "-sarkom", "-blastom"

Ek	Anlamı	Örnekler
-om / -oma (tek başına)	Genellikle iyi huylu tümör; hangi dokudan çıktığına göre adlandırılır	lipom (yağ), fibrom (bağ doku), adenom (bez), miyom (düz kas), osteom (kemik)
-karsinom	Kötü huylu, epitel kökenli	adenokarsinom, skuamöz hücreli karsinom, bazal hücreli karsinom, renal hücreli karsinom
-sarkom	Kötü huylu, bağ doku/mezenkimal kökenli	osteosarkom (kemik), liposarkom (yağ), leiomiyosarkom (düz kas), anjiyosarkom (damar)
-blastom	Kötü huylu, embriyonik öncü hücre kökenli; çoğunlukla çocukluk çağı	nöroblastom, nefroblastom (Wilms tümörü), retinoblastom, hepatoblastom, medulloblastom

Tehlikeli istisnalar: adı "-oma" ile bitip iyi huylu olmayanlar.

Melanom — melanositlerden, yani nöral krest kökenli pigment hücrelerinden çıkar. Epitel hücresi değildir; dolayısıyla melanom bir karsinom değildir. Deri içinde ortaya çıksa da bazal hücreli ve skuamöz hücreli karsinomlarla biyolojik olarak akraba değildir. Üçünün "cilt kanseri" başlığı altında birlikte anılması, temel bir farkı görünmez kılar.
Lenfoma — lenfositlerden köken alan kötü huylu hastalık.
Miyelom — plazma hücrelerinden.
Seminom — germ hücrelerinden.
Gliom / glioblastom — beyindeki glial hücrelerden.

Yazının en önemli kavramı: bazal membran

Her epitel tabakasının altında, onu alttaki bağ dokusundan ayıran ince bir yapısal zar vardır: bazal membran. Kan damarları ve lenf kanalları bu zarın altında bulunur. Bu basit anatomik gerçek, kanser biyolojisindeki en önemli sınırı yaratır.

In situ karsinom

Hücreler mikroskop altında kanser hücresi görünümündedir, ancak bazal membranı geçmemiştir. Damarlara ve lenf kanallarına fiziksel olarak ulaşamazlar. Bu nedenle metastaz yapamazlar ve tam çıkarıldıklarında genellikle şifa sağlanır. Evre 0 olarak sınıflandırılır.

İnvaziv karsinom

Hücreler bazal membranı delip alttaki dokuya geçmiştir. Ancak bu andan itibaren damar ve lenf invazyonu, lenf bezine yayılım ve uzak metastaz mümkün hâle gelir.

Neden bu kadar önemli?

Çünkü bu tek anatomik olay, şifa şansı çok yüksek bir lezyonu, hayatı tehdit edebilen bir hastalıktan ayırır. Patoloji raporunda "in situ" kelimesini görmek, hastalığın tümüyle farklı bir kategoride olduğu anlamına gelir.

Sık karşılaşılan in situ karsinom örnekleri: DCIS (meme kanallarında), rahim ağzı karsinoma in situ / HSIL (HPV ile ilişkili), mesanenin ürotelyal karsinoma in situ'su (bu, yüksek dereceli ve ilerleme riski yüksek bir istisnadır) ve Bowen hastalığı (derinin skuamöz hücreli karsinoma in situ'su).

Derece ile evre karıştırılmamalı

	Derece (grade)	Evre (stage)
Neyi ölçer?	Hücrelerin mikroskop altında ne kadar bozuk göründüğünü	Hastalığın ne kadar yayıldığını
Kim belirler?	Patolog, mikroskopla	Görüntüleme, ameliyat bulguları ve patoloji birlikte
Kategoriler	G1 iyi diferansiye (düşük derece) → G2 orta → G3 kötü diferansiye (yüksek derece) → G4 andiferansiye	Evre 0 (in situ) → Evre I-III (giderek daha ileri) → Evre IV (uzak metastaz)
Anlamı	Hücreler ne kadar normale benziyorsa tümör o kadar yavaş büyür ve yayılır; ne kadar bozuk görünüyorsa o kadar agresiftir	T: ana tümörün boyutu ve yayılımı · N: tutulan lenf bezi sayısı · M: uzak metastaz var mı

Türkçede bu iki kavram sıklıkla birbirinin yerine kullanılır ve bu, hastalarda ciddi yanlış anlamalara yol açar. "Evre 1 ama derece 3" bir çelişki değildir: hastalık erken evrededir ama hücreler agresif görünmektedir. Aynı şekilde "evre 4 ama derece 1" de mümkündür.

Patolog bir tümöre nasıl "karsinom" der?

Kötü diferansiye bir tümör mikroskop altında yalnızca "kötü huylu hücre yığını" gibi görünebilir; hangi dokudan çıktığı görünüşünden anlaşılmaz. Bu noktada devreye immünohistokimya (İHK) girer: dokuya, belirli proteinleri boyayan antikorlar uygulanır.

Köken	Boyanan belirteçler
Karsinom (epitel)	Pan-sitokeratin (AE1/AE3), CAM5.2, EMA
Lenfoma	CD45 / LCA; ardından CD20 (B hücre), CD3 (T hücre)
Melanom	S100, SOX10, HMB-45, Melan-A — sitokeratin negatiftir
Sarkom	Vimentin; ardından desmin (kas), CD31/ERG (damar) gibi doku özgü belirteçler

Sitokeratin pozitifliği bu dizideki en belirleyici bulgudur: epitel farklılaşmasını, dolayısıyla karsinomu gösterir. İkinci adım, karsinomun hangi organdan geldiğini bulmaktır. Bunun için en yaygın kullanılan yöntem CK7/CK20 dört kadran algoritmasıdır:

	CK20 negatif	CK20 pozitif
CK7 pozitif	Akciğer, meme, tiroid, over (seröz/endometrioid), endometriyum, serviks, pankreas (çoğu), safra yolları, özofagus adenokarsinomu, mide (çoğu), tükürük bezi, mezotelyoma	Ürotelyal karsinom, pankreas (bir kısmı), mide (bir kısmı), ince bağırsak, müsinöz over, ekstrahepatik safra yolu
CK7 negatif	Prostat, renal hücreli karsinom, hepatosellüler karsinom, adrenokortikal karsinom, germ hücreli tümörler, skuamöz hücreli karsinom	Kolorektal karsinom, Merkel hücreli karsinom

Üçüncü adımda organa özgü transkripsiyon faktörleri kullanılır: TTF-1 (akciğer, tiroid), CDX2 ve SATB2 (bağırsak), GATA3 (meme, ürotelyum), PAX8 (böbrek, tiroid, over, endometriyum), NKX3.1 ve PSA (prostat), p40 ve p63 (skuamöz farklılaşma), ER/PR (meme), WT1 ve kalretinin (seröz over, mezotelyoma).

Gerçekçi beklenti. İmmünohistokimya olasılıkları daraltır, ama genellikle kesinlik sağlamaz. ESMO'nun ifadesiyle, primeri bilinmeyen kanserlerde boyama örüntüleri kökeni olguların %30'undan azında belirleyebilmektedir.

Başlıca karsinom türleri

Deri karsinomları: bazal ve skuamöz hücreli

cilt deri kanseri turleri bazal skuamoz yassi hucreli malign melanom ben farklari 423392

Bazal hücreli karsinom (BCC) en sık görülen kanser türüdür; deri kanserlerinin yaklaşık %80'ini oluşturur. Epidermisin en alt tabakasından çıkar, güneş gören bölgelerde — özellikle yüzde — yerleşir ve çok nadiren metastaz yapar. Belirtileri: iyileşmeyen açık yara, inci gibi parlak kabarıklık, kabuklanan ya da kanayan leke.

Bazal hücreli karsinom tedavisi	Yeri	5 yıllık nüks
Mohs mikrografik cerrahi	Yüksek riskli tüm lezyonlar: yüz, el, ayak, genital bölge; nüks etmiş; agresif alt tipler	%1,0
Standart cerrahi eksizyon	Düşük riskli gövde ve ekstremite lezyonları (4 mm sınır)	%10,1
Küretaj ve elektrodesikasyon	Küçük, yüzeyel, kıl taşımayan bölgeler	%7,7
Kriyoterapi	Seçilmiş yüzeyel lezyonlar	%7,5
Radyoterapi	Cerrahiye uygun olmayan hasta; perinöral invazyonda ek tedavi	%8,7
Topikal imikimod / 5-florourasil	Yalnızca yüzeyel BCC	Temizlenme %73-82; nüks oranı yüksek
Fotodinamik tedavi	Yüzeyel ve nodüler BCC	Şifa: yüzeyelde %50, nodülerde %83

İlerlemiş bazal hücreli karsinomda ilaç tedavisi. Cerrahi ve radyoterapiye uygun olmayan lokal ileri ya da metastatik BCC'de iki basamak vardır:

Hedgehog yolağı inhibitörleri: vismodegib (FDA onayı 30 Ocak 2012) — lokal ileri hastalıkta yanıt oranı %60,3, metastatik hastalıkta %48,5; medyan yanıt süresi 26,2 ay. Sonidegib (24 Temmuz 2015) — lokal ileri hastalıkta yanıt oranı %56.
İmmünoterapi: semiplimab (9 Şubat 2021), Hedgehog inhibitörü sonrası ya da uygun olmayan hastalarda — lokal ileri hastalıkta yanıt oranı %29, metastatik hastalıkta %21.

Düzeltme: bazal hücreli karsinomda klasik kemoterapinin yerleşmiş bir yeri yoktur ve kimyasal peeling bir tedavi seçeneği değildir. Bu iki bilgi Türkçe kaynaklarda sıkça yanlış aktarılmaktadır.

Skuamöz hücreli karsinom (SCC), derinin ikinci sık kanseridir; yassı, balık pulu benzeri hücrelerden köken alır. BCC'den farklı olarak metastaz yapabilir. Risk faktörleri: açık ten, kümülatif güneş maruziyeti, 50 yaş üstü, bağışıklık baskılanması (özellikle organ nakli) ve HPV.

İlerlemiş deri SCC'sinde de immünoterapi standarttır: semiplimab (28 Eylül 2018) yanıt oranı %47; pembrolizumab (24 Haziran 2020) yanıt oranı %34, lokal ileri hastalıkta (6 Temmuz 2021) %50. Yeni: 8 Ekim 2025'te semiplimab, cerrahi ve radyoterapi sonrası nüks riski yüksek deri SCC'sinde ek (adjuvan) tedavi olarak da onaylandı — C-POST çalışmasında hastalıksız sağkalımda HR 0,32.

Not: yassı hücreli karsinom denince akla ilk deri gelir, ancak akciğer, yemek borusu, baş-boyun ve rahim ağzında da yassı hücreli karsinom görülür ve bunların davranışı tamamen farklıdır.

Adenokarsinom: en yaygın karsinom biçimi

Adenokarsinom, salgı yapan bez (glandüler) epitelden köken alan karsinomdur. Vücudun en ölümcül kanserlerinin çoğu bu gruptadır.

Organ	Adenokarsinom oranı
Prostat	Primer prostat kanserlerinin %95'inden fazlası
Mide	Mide malignitelerinin %90-95'i
Pankreas	Kanal hücreli karsinom %90
Kolorektal	Büyük çoğunluğu
Akciğer	Yaklaşık %40-50 ve artıyor (skuamöz hücreli %20-30 ve azalıyor)
Yemek borusu	Batı ülkelerinde skuamözü geçmiştir; dünya genelinde skuamöz hâlâ önde

Meme: DCIS ve invaziv karsinom

dcis nedir nasil tedavi edilir lumpektomi mastektomi 769183

Duktal karsinoma in situ (DCIS), meme kanallarının içinde kalmış, bazal membranı geçmemiş karsinomdur. Tanı konan meme kanserlerinin yaklaşık %16'sını (tarama mamografisi literatüründe %20'ye kadar) oluşturur. Genellikle belirti vermez ve rutin mamografide saptanır.

DCIS ne kadar ilerler? Dürüst yanıt: kesin olarak bilinmiyor. En iyi veriler, başlangıçta iyi huylu sanılıp tedavi edilmemiş olguların geriye dönük incelenmesinden gelir — bu serilerde %46-53'ünde sonradan invaziv kanser gelişmiştir. Buna karşılık otopsi çalışmalarında kadınların %14,7'sine varan oranda fark edilmemiş DCIS bulunmaktadır ve bunların çoğu hiç ilerlememektedir. DCIS bugün "zorunlu olmayan öncü lezyon" olarak kabul edilir.

Yeni gelişme: düşük riskli DCIS'te ameliyat yerine aktif izlem araştırılıyor. COMET çalışmasında (n=995, JAMA 2024) iki yıllık invaziv kanser oranı kılavuza uygun tedavide %5,9, aktif izlemde %4,2 bulundu — aktif izlem geri kalmadı. LORD çalışmasının 2026'da bildirilen ilk sonuçları da benzer yöndedir. Bu henüz standart değildir, ancak DCIS'in her olguda ameliyat gerektirmeyebileceğini düşündürmektedir.

Bir terim düzeltmesi: DCIS'te hormon tedavisi, DCIS'in tedavisi değildir — sonraki meme kanseri olaylarını azaltan bir risk azaltma yöntemidir. NSABP B-24 çalışmasında tamoksifen 5 yıllık meme kanseri olaylarını %13,4'ten %8,2'ye indirmiştir. Bu ayrım, hastaya neyin vaat edildiği açısından önemlidir.

İnvaziv karsinom, bazal membranı geçmiş olandır. En sık türü, eskiden "invaziv duktal karsinom" denen ve invaziv meme kanserlerinin %75-80'ini oluşturan tiptir. Dünya Sağlık Örgütü bu tümör için artık "özel tip olmayan invaziv karsinom (NST)" terimini tercih etmektedir; çünkü "duktal" adı, tümörün kanal hücresinden çıktığı gibi yanlış bir izlenim verir. Gerçekte NST, özel bir alt tipin (lobüler, müsinöz, tübüler gibi) tanımlayıcı özelliklerini taşımayan tümör demektir.

Renal hücreli karsinom

Renal hücreli karsinom (RCC), erişkinde böbrek malignitelerinin %90'ından fazlasını oluşturur. Böbrekte kanı süzen tübüllerin epitelinden köken alır. Alt tipleri: berrak hücreli %70-80, papiller %10-15, kromofob yaklaşık %5. Erken evrede sessizdir; ilerlediğinde yan ağrısı, idrarda kan, kilo kaybı ve anemi görülebilir.

Önemli düzeltme: renal hücreli karsinom kemoterapiye ve radyoterapiye dirençlidir. Sitotoksik kemoterapinin ileri evre RCC'deki toplam yanıt oranı, 4.093 hastayı kapsayan derlemede yalnızca %6 bulunmuştur. Radyoterapi de metastatik hastalıkta sistemik bir tedavi değildir; palyatif amaçla (kemik, beyin metastazı) ya da seçilmiş oligometastatik odaklara uygulanır.

Metastatik RCC'de bugünkü standart, immünoterapi temelli kombinasyonlardır:

Nivolumab + ipilimumab (CheckMate 214): 8 yıllık izlemde medyan sağkalım 53 aya karşı 38 ay (HR 0,72); tam yanıt %12'ye karşı %3. Not: kayıt endikasyonu orta ve kötü riskli hastalardadır; iyi riskli alt grupta üstünlük gösterilmemiştir.
Pembrolizumab + aksitinib (KEYNOTE-426): medyan sağkalım 47,2'ye karşı 40,8 ay; yanıt oranı %60,6'ya karşı %39,6.
Nivolumab + kabozantinib (CheckMate 9ER): medyan sağkalım 46,5'e karşı 35,5 ay; medyan PFS 16,4'e karşı 8,3 ay.
Lenvatinib + pembrolizumab (CLEAR): medyan sağkalım 53,7 ay.

Bu, on yıl içinde metastatik RCC'de medyan sağkalımın bir yıldan dört yılın üzerine çıkması demektir.

Ürotelyal (geçiş hücreli) karsinom

İdrar yollarının iç astarını kaplayan ürotelyumdan köken alır: böbrek toplayıcı sistemi, üreter, mesane ve üretra. İki ayrı ve sık karıştırılan bilgi vardır — ikisini de doğru vermek gerekir:

Soru	Yanıt
Mesane kanserlerinin ne kadarı ürotelyal karsinomdur?	%90'dan fazlası. Skuamöz hücreli karsinom %2-7, adenokarsinom yaklaşık %2.
Ürotelyal karsinomlar nerede yerleşir?	%90-95'i mesanede; üst üriner sistem (böbrek pelvisi ve üreter) yalnızca %5-10. Böbrek pelvisi tümörleri üreter tümörlerinin yaklaşık iki katı sıklıktadır.

İlgili konu: Evre 4 mesane kanseri belirtileri ve tedavisi

Nöroendokrin karsinom ve küçük hücreli karsinom

Nöroendokrin hücreler, hem sinir hem hormon salgı özellikleri taşıyan epitel hücreleridir. 2022 Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasına göre bu tümörler ikiye ayrılır:

Nöroendokrin tümör (NET) — iyi diferansiye; Ki-67 ve mitoz sayısına göre G1, G2, G3 olarak derecelendirilir. Genellikle daha yavaş seyirlidir; somatostatin analogları ve PRRT gibi tedavilere yanıt verir.
Nöroendokrin karsinom (NEC) — kötü diferansiye ve tanımı gereği yüksek dereceli. İki alt tipi vardır: küçük hücreli ve büyük hücreli. Agresiftir; tedavisi platin-etoposid kemoterapisidir.

İkisi de epitel kökenlidir; yani nöroendokrin karsinom bir karsinomdur. Küçük hücreli akciğer kanseri (tüm akciğer kanserlerinin %10-15'i) en sık görülen nöroendokrin karsinomdur. Aynı "nöroendokrin" başlığını taşımalarına rağmen NET ve NEC tamamen farklı hastalıklardır ve tamamen farklı yönetilirler.

Primeri bilinmeyen karsinom

Bazen metastaz saptanır ama kaynağı bulunamaz. Buna primeri bilinmeyen kanser (CUP) denir. Görüntüleme ve immünohistokimya geliştikçe sıklığı azalmıştır: 1990'larda tüm kanserlerin %3-5'iyken bugün %1-2'sidir. Histolojisi ezici çoğunlukla karsinomdur: iyi/orta diferansiye adenokarsinom %50, kötü diferansiye adenokarsinom %30, skuamöz hücreli karsinom %15.

Moleküler profilleme işe yarıyor mu? CUPISCO çalışması (n=436) bunu test etti: kapsamlı genomik profillemeye göre yönlendirilen tedavi, kemoterapiye kıyasla medyan PFS'yi 6,1 aya karşı 4,4 ay uzattı (HR 0,72). Ancak hastaların üçte ikisinden fazlasında hedeflenebilir bir değişiklik bulunamadı. Yani genomik profilleme artık kılavuzlarda yer alıyor, fakat mutlak kazanç haftalar-aylar düzeyindedir.

Sarkomatoid karsinom: adı yanıltıcı olan grup

Sarkomatoid karsinom, epitel kökenli olduğu hâlde mikroskop altında sarkom görünümü taşıyan bir karsinomdur. Bu görünüm, epitelyal-mezenkimal geçiş adı verilen bir süreçten kaynaklanır; sitokeratin boyanması epitel kökenini ele verir. Bir sarkom değildir. Ürotelyumda, böbrekte (sarkomatoid RCC), akciğerde, prostatta, memede (metaplastik karsinom) ve timusta görülebilir ve aynı organın klasik karsinomundan daha kötü seyirlidir.

Karsinom tanısı nasıl konur?

Adım	Ne yapar, ne yapamaz
Laboratuvar testleri	Kan ve idrarda tümör belirteçleri bakılabilir. Tek başına kanser tanısı koyduramaz; takipte ve bazı durumlarda tanıya yardımcı olur.
Görüntüleme	Ultrason, bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans, röntgen ve PET-BT kitleyi bulur ve yaygınlığını gösterir. Kitlenin kanser olup olmadığını söyleyemez.
Biyopsi	Tanıyı koyan tek yöntemdir. Alınan dokuda hücre tipi, derecesi ve immünohistokimya değerlendirilir. Ayrıntı için: Biyopsi nedir, nasıl yapılır?
Moleküler testler	Biyopsi materyalinde hedeflenebilir gen değişiklikleri aranır. Tedavi seçimini doğrudan değiştirebilir.

Türkiye'de tablo

Sıra	Erkekte en sık	Kadında en sık
1	Akciğer (%24,0)	Meme (%24,5)
2	Prostat (%14,0)	Tiroid (%14,3)
3	Kolorektal (%9,3)	Kolorektal (%8,5)
4	Mesane (%8,9)	Rahim gövdesi (%6,5)
5	Mide (%6,3)	Akciğer (%5,6)

Türkiye'de 2024 için tahmin edilen yeni kanser olgusu sayısı 235.949'dur. Yukarıdaki tabloda dikkat çeken şey şudur: listedeki on kanserin tamamı karsinomdur — akciğer, prostat, kolorektal, mesane, mide, meme, tiroid, rahim gövdesi. Karsinomun neden bu kadar baskın olduğunu anlamak için başka bir istatistiğe gerek yoktur.

Türkiye'de ücretsiz ulusal tarama programı (KETEM)

Meme: 40-69 yaş kadınlarda iki yılda bir mamografi.
Rahim ağzı: 30-65 yaş kadınlarda beş yılda bir HPV-DNA testi. Türkiye, birincil tarama testi olarak HPV-DNA kullanan ülkelerdendir — bu, birçok ulusal programdan ileri bir uygulamadır.
Kolorektal: 50-70 yaş kadın ve erkekte iki yılda bir gaitada gizli kan, on yılda bir kolonoskopi.

Taramalar KETEM, toplum sağlığı merkezleri ve aile sağlığı merkezlerinde ücretsizdir. Taramanın mantığı tam olarak bu yazının konusudur: karsinomu bazal membranı geçmeden ya da hemen sonrasında yakalamak.

Sık Sorulan Sorular

Patoloji raporumda "karsinom" yazıyor. Bu ne anlama geliyor?: Tümörün epitel hücrelerinden köken aldığı anlamına gelir. Tek başına iyi ya da kötü bir haber değildir — kanserlerin %80-90'ı karsinomdur. Asıl belirleyici olanlar raporun devamındadır: in situ mu invaziv mi, hangi organ, hangi derece, hangi evre.
"In situ" ne demek, ciddi mi?: Kanser hücrelerinin bazal membranı geçmediği, yani yayılamayacağı anlamına gelir. Evre 0'dır ve tam çıkarıldığında genellikle şifa sağlanır. Ciddiye alınması gerekir çünkü bir kısmı zamanla invaziv hâle gelebilir — ama invaziv kanserden temelden farklı bir durumdur.
Melanom bir karsinom mudur?: Hayır. Melanom, deride bulunan pigment hücrelerinden (melanositlerden) köken alır; bunlar epitel hücresi değildir. Bazal hücreli ve skuamöz hücreli deri kanserleri karsinomdur, melanom değildir. Üçü "cilt kanseri" başlığı altında birlikte anılsa da biyolojileri, davranışları ve tedavileri farklıdır.
Karsinom mu daha kötü, sarkom mu?: Bu soru doğru kurulmuş değildir. İkisi de kötü huyludur ve içlerinde çok yavaş seyredenler de çok agresif olanlar da vardır. Belirleyici olan hangi grupta olduğu değil, hangi organ, hangi alt tip, hangi derece ve hangi evre olduğudur.
Derecem 3 çıktı, evrem de 3 mü demek?: Hayır. Derece hücrelerin mikroskop altında ne kadar bozuk göründüğünü, evre hastalığın ne kadar yayıldığını anlatır. Bunlar bağımsız ölçütlerdir; erken evre yüksek dereceli bir tümör de, ileri evre düşük dereceli bir tümör de mümkündür.
Kanserin nereden başladığı bulunamadı, bu kötü mü?: Primeri bilinmeyen kanser, tüm kanserlerin %1-2'sini oluşturur ve genellikle daha zor bir tablodur. Ancak hastaların bir bölümü (yaklaşık %15-20) daha iyi seyirli alt gruplardadır. Bugün kapsamlı genomik profilleme yapılması önerilir; hedeflenebilir bir değişiklik bulunursa tedavi buna göre seçilir.
Bazal hücreli karsinom için kemoterapi alacak mıyım?: Neredeyse kesinlikle hayır. Bazal hücreli karsinomların büyük çoğunluğu cerrahi ile tedavi edilir. Cerrahiye uygun olmayan ilerlemiş olgularda ise klasik kemoterapi değil, Hedgehog yolağı inhibitörleri (vismodegib, sonidegib) ve immünoterapi (semiplimab) kullanılır. Kemoterapinin bu hastalıkta yerleşmiş bir yeri yoktur.
Böbrek kanserimde kemoterapi verilmedi, eksik mi tedavi ediliyorum?: Hayır — bu doğru uygulamadır. Renal hücreli karsinom klasik kemoterapiye dirençlidir; 4.000'den fazla hastalık derlemede yanıt oranı yalnızca %6 bulunmuştur. Metastatik hastalıkta bugünkü standart immünoterapi temelli kombinasyonlardır ve bunlar medyan sağkalımı dört yılın üzerine çıkarmıştır.
Karsinom önlenebilir mi?: Önemli bir kısmı için evet. Sigarayı bırakmak (akciğer, mesane, baş-boyun), HPV aşısı (rahim ağzı, baş-boyun), hepatit B aşısı (karaciğer), güneşten korunma (deri), kilo kontrolü ve alkolün sınırlanması ölçülebilir etkiler yaratır. Ayrıca ulusal tarama programına katılmak, tümörü bazal membranı geçmeden yakalama şansı verir.

Kısa sözlük

Epitel: Vücudun iç ve dış yüzeylerini kaplayan hücre tabakası. Karsinomların çıkış noktasıdır.
Bazal membran: Epitelin altındaki ince zar. Kanserin yayılabilmesi için geçilmesi gereken sınırdır.
Karsinoma in situ: Bazal membranı geçmemiş, dolayısıyla yayılamayan karsinom. Evre 0.
İnvaziv karsinom: Bazal membranı geçip alttaki dokuya yayılmış karsinom.
Adenokarsinom: Salgı yapan bez epitelinden köken alan karsinom.
Skuamöz hücreli karsinom: Yassı epitel hücrelerinden köken alan karsinom.
Sarkom: Kemik, kas, yağ, kıkırdak gibi bağ dokularından köken alan kötü huylu tümör.
Derece (grade): Hücrelerin mikroskop altında normalden ne kadar uzaklaştığının ölçüsü. G1 iyi diferansiye, G4 andiferansiye.
Evre (stage): Hastalığın yaygınlığı. TNM sistemiyle belirlenir: T tümör, N lenf bezi, M uzak metastaz.
İmmünohistokimya: Dokudaki belirli proteinleri antikorlarla boyayarak tümörün kökenini belirleme yöntemi.
Sitokeratin: Epitel hücrelerine özgü protein ailesi. Pozitifliği karsinom tanısının temel dayanağıdır.
Primeri bilinmeyen kanser (CUP): Metastazı saptanan ama çıkış organı bulunamayan kanser.

DROZDOGAN Akademi Yorumu

Bu yazı tek bir hastalığı değil, hastaların patoloji raporunda karşılaştığı bir kelimeyi anlatıyor. Aşağıda kendi değerlendirmemizi paylaşıyoruz.

⚡ Bu konu neden önemli?

Çünkü poliklinikte en sık karşılaştığımız şey bilgi eksikliği değil, yanlış yapılandırılmış bilgi. Hasta elinde bir patoloji raporuyla geliyor ve "karsinom" kelimesini okuyor; bunun ne anlama geldiğini bilmiyor, ama kelimenin ağırlığını hissediyor. Oysa "karsinom" tek başına neredeyse hiçbir prognostik bilgi taşımaz — kanserlerin %80-90'ı karsinomdur.

Asıl bilgi raporun devamındadır ve orada iki kelime her şeyi değiştirir: "in situ" ve "invaziv". Bu iki kelimenin arasındaki fark, mikroskobik bir zarın geçilip geçilmemesidir — ve o zar, şifa şansı çok yüksek bir lezyonla hayatı tehdit edebilen bir hastalığı birbirinden ayırır. Bir hastaya anlatılacak tek bir şey olsaydı, bu olurdu.

✅ Güçlü yönler / iyiye giden şeyler

Bu alanda son yıllarda gerçekten iyi giden şeyler var. Patoloji tanısı çok daha kesin. İmmünohistokimya ve moleküler yöntemler sayesinde primeri bilinmeyen kanser oranı %3-5'ten %1-2'ye düştü — yani eskiden "nereden geldiği bilinmiyor" denen hastaların yarısından fazlasında bugün kaynak bulunabiliyor.

İkincisi, terminoloji dürüstleşiyor. "İnvaziv duktal karsinom" adının "özel tip olmayan invaziv karsinom" olarak değiştirilmesi kozmetik bir değişiklik değil; eski ad tümörün kanal hücresinden çıktığı gibi yanlış bir biyoloji ima ediyordu.

Üçüncüsü ve bizce en önemlisi: DCIS'te aktif izlem araştırılıyor. COMET ve LORD çalışmaları, düşük riskli DCIS'te ameliyatsız izlemin geri kalmadığını gösteriyor. Onkolojide "daha çok tedavi" değil "daha az tedavi" yönünde ilerlemek nadirdir ve değerlidir.

⚠️ Sınırlılıklar / abartılmaması gerekenler

Türkçe kaynaklardaki hata oranı yüksek. Bu yazıyı hazırlarken düzelttiğimiz şeyler arasında şunlar vardı: bazal hücreli karsinom tedavisi olarak "kimyasal peeling" ve "kemoterapi" gösterilmesi; renal hücreli karsinomun ana tedavilerinin radyoterapi ve kemoterapi olarak sıralanması — ki bu iki bilgi de yalnızca eksik değil, yanlıştır. RCC'de kemoterapinin yanıt oranı %6'dır; hastanın "bana kemoterapi verilmedi, eksik tedavi ediliyorum" diye kaygılanmasına yol açacak bir yanlıştır bu.

İkincisi, istatistiklerin sınırları. "%80-90 karsinom" rakamı, deri kanserlerinin kayıtlara girmemesi nedeniyle gerçekte olduğundan düşüktür. Aynı şekilde bu yazıdaki dağılım tablosu ABD verisinden türetilmiştir; Türkiye için morfolojiye göre bir dağılım yayımlanmamıştır.

Üçüncüsü, immünohistokimyanın gücü abartılmamalı. CK7/CK20 algoritması zarif görünür, ama primeri bilinmeyen kanserlerde kökeni olguların %30'undan azında belirleyebilmektedir. Patoloji raporu bir olasılık haritasıdır, kesin adres değil.

Son olarak DCIS aktif izlemi konusunda temkinliyiz: izlem süreleri henüz iki yıl civarında. DCIS on yıllar içinde ilerleyen bir lezyondur; iki yıllık "geri kalmama" sonucu, kalıcı bir standart için yeterli değildir.

🩺 Bizim pratikteki duruşumuz

Hastaya raporu birlikte okuyoruz. "Karsinom" kelimesini açıklamak beş saniye sürer; açıklanmadığında hasta haftalarca yanlış bir korkuyla yaşar.
"In situ" ise bunu özellikle vurguluyoruz. Bu, hastanın duyması gereken en iyi haberdir ve çoğu zaman raporun içinde kaybolur.
Derece ile evreyi ayrı ayrı söylüyoruz. İkisi karıştırıldığında hastalar kendi durumlarını sistematik olarak yanlış değerlendiriyor.
Kötü diferansiye tümörde immünohistokimyayı zorluyoruz. "Adenokarsinom, primer belirsiz" bir son nokta değil, bir ara duraktır; panel genişletilmeden karar verilmemelidir.
Primeri bilinmeyen kanserde genomik profilleme istiyoruz. Hastaların üçte ikisinde hedeflenebilir bir şey çıkmayacaktır; ama çıkan üçte bir için fark yaratır.
Tarama programını her görüşmede hatırlatıyoruz. Türkiye'de meme, rahim ağzı ve kolorektal tarama ücretsizdir ve rahim ağzında HPV-DNA temelli programımız birçok ülkeden ileridir. Bunu kullanmamak, elimizdeki en ucuz kazancı kaçırmaktır.

❓ Açık sorular

DCIS'in hangi olguda ilerleyeceğini önceden bilebilir miyiz? Bugün bilemiyoruz; bu yüzden hepsi tedavi ediliyor ve bir kısmı gereksiz yere. COMET ve LORD'un uzun dönem sonuçları bu sorunun yanıtına yaklaştıracak. Primeri bilinmeyen kanserin oranı sıfıra iner mi? Metilasyon profilleme ve yapay zekâ destekli patoloji bu yönde ilerliyor, ama hedeflenebilir değişiklik bulunmayan hastalar için köken bilgisinin tedaviyi ne kadar değiştirdiği hâlâ tartışmalı. Ve Türkiye özelinde: morfolojiye göre kanser istatistiğimiz neden yok? Kayıt sistemimiz kanserleri organa göre sınıflandırıyor; hücre tipine göre bir dökümün yayımlanması hem araştırma hem sağlık planlaması için değerli olurdu.

Kısa hükmümüz: "Karsinom" bir teşhis değil, bir adrestir — kanserin hangi hücreden çıktığını söyler, ne kadar tehlikeli olduğunu değil. Patoloji raporunda gerçekten önemli olan üç şey vardır: in situ mu invaziv mi, hangi derece, hangi evre. Geri kalanı bu üç sorunun etrafında şekillenir.

Şeffaflık notu. Bu yazıda kesinleştirilemeyen noktalar:

Yazıdaki köken hücresine göre dağılım tablosu, ABD 2026 kanser tahminlerinden yapılmış bir hesaplamadır; yayımlanmış tek bir istatistik değildir. Alıntılanabilir resmî ifade, ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'nün "%80-90" aralığıdır.
Türkiye'de kanserlerin ne kadarının karsinom olduğuna dair yayımlanmış veri bulunamamıştır. Türkiye kanser kayıt sistemi tümörleri organa göre sınıflandırmakta, hücre tipine göre bir döküm yayımlamamaktadır.
Türkiye Kanser İstatistikleri 2020 raporunun (2025'te yayımlandı, 14 ilde nüfusun %50,6'sını kapsıyor) sayısal tabloları görüntü biçiminde olduğu için okunamamıştır. Yazıdaki Türkiye rakamları bu nedenle IARC GLOBOCAN 2024 verisinden alınmıştır.
Türkiye için nüfus temelli melanom dışı deri kanseri sıklığı bulunamamıştır; GLOBOCAN bu kanserleri hiç kapsamaz.
KETEM tarama protokolü Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün kendi sayfasından değil, iki uyumlu Türkçe kaynaktan doğrulanmıştır. Özellikle rahim ağzı taramasının üst yaş sınırı için resmî kaynaktan teyit alınması önerilir.
Kolorektal kanserlerin yüzde kaçının adenokarsinom olduğuna dair resmî bir rakam bulunamamıştır; bu nedenle "büyük çoğunluğu" ifadesi kullanılmıştır.
LORIS çalışmasının sonuçları yayımlanmamıştır; yazıda yalnızca COMET ve LORD verileri kullanılmıştır.
Ek/sonek tablosu (-om, -karsinom, -sarkom, -blastom) standart patoloji ders kitabı bilgisidir; tek bir birincil kaynaktan doğrulanmamıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kendi patoloji raporunuzu hekiminizle birlikte değerlendirin; buradaki genel bilgiler bireysel yorumun yerine geçmez.

Kaynaklar

National Cancer Institute. SEER Training Modules — Cancer Classification. Bethesda, MD
American Cancer Society. Cancer Facts & Figures 2026. Atlanta; ve Siegel RL, ve ark. Cancer statistics, 2026. CA: A Cancer Journal for Clinicians
International Agency for Research on Cancer. Global Cancer Observatory — Türkiye fact sheet, 2024
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Kanser İstatistikleri 2020. Ankara, 2025
National Cancer Institute. Tumor Grade; ve Cancer Staging (TNM)
Selves J, ve ark. Immunohistochemistry for diagnosis of metastatic carcinomas of unknown primary site. Cancers 2018;10(4):108
Rassy E, Pavlidis N. Progress in refining the clinical management of cancer of unknown primary. British Journal of Cancer 2020;122:1123-1132
Krämer A, ve ark. Molecularly guided therapy versus chemotherapy after disease control in unfavourable cancer of unknown primary (CUPISCO). Lancet 2024
Rindi G, ve ark. Overview of the 2022 WHO classification of neuroendocrine neoplasms. Endocrine Pathology 2022
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Basal Cell Skin Cancer, 2026; ve Squamous Cell Skin Cancer
Sekulic A, ve ark. Long-term safety and efficacy of vismodegib in patients with advanced basal cell carcinoma (ERIVANCE BCC final update). BMC Cancer 2017
Dummer R, ve ark. Sonidegib in advanced basal cell carcinoma: 42-month analysis of BOLT. British Journal of Dermatology 2020;182(6):1369-1378
U.S. Food and Drug Administration. Cemiplimab-rwlc onayları: metastatik/lokal ileri kutanöz skuamöz hücreli karsinom (28 Eylül 2018), ilerlemiş bazal hücreli karsinom (9 Şubat 2021), adjuvan kutanöz skuamöz hücreli karsinom (8 Ekim 2025)
Motzer RJ, ve ark. Nivolumab plus ipilimumab versus sunitinib in advanced renal cell carcinoma (CheckMate 214), 8 yıllık izlem
Rini BI, ve ark. Pembrolizumab plus axitinib versus sunitinib (KEYNOTE-426), 5 yıllık analiz. Nature Medicine 2025
Choueiri TK, ve ark. Nivolumab plus cabozantinib versus sunitinib (CheckMate 9ER), nihai analiz
National Cancer Institute PDQ. Bladder Cancer Treatment; ve EAU Guidelines on Upper Urinary Tract Urothelial Cell Carcinoma
Hwang ES, ve ark. Active monitoring with guideline-concordant care in low-risk DCIS (COMET). JAMA 2024
LORD trial early results. European Breast Cancer Conference 2026
Fisher B, ve ark. Tamoxifen in treatment of intraductal breast cancer (NSABP B-24). Lancet 1999
Türk Kanser Derneği ve Ulusal Kanser Tarama Standartları. Türkiye'de kanser tarama programları

Chun C. ve Martin L. (11.06.2020). What is carcinoma? Medical News Today: https://www.medicalnewstoday.com/

Karsinom nedir? Kanserin en yaygın hücre tipi

Kanserler nereden köken alır? Dört ana grup

Sondaki ek ne anlatır? "-om", "-karsinom", "-sarkom", "-blastom"