Kralın Dokunuşu ve Yüzbaşının Dili: Richard Wiseman'ın Kutsal Hastalığı ve Kanser
55. Gün (365 Günde Kanser Tarihi Serisi)
Batıl inançların gölgesinde bir cerrahın dürüstlüğü: Kanser, kralların sihirli dokunuşuyla iyileşebilecek uysal bir şişlik değildir.
Bir önceki yazımızda (54. Gün), Van Helmont’un laboratuvarında kanserin organın içindeki "yöneticinin" (Archeus) isyanı olduğunu konuşmuştuk. Tıp dünyası bu biyolojik gerçekliğe yavaş yavaş uyanırken, sokağın ve sarayların gerçeği çok daha mistik ve karanlıktı. 17. yüzyıl İngiltere'sinde halk, şifayı doktorların neşterinde değil, kralların parmak uçlarında arıyordu.
"Kralın Kötülüğü" (King's Evil) ve kutsal dokunuş
Orta Çağ ve Rönesans İngiltere'sinde, boyun bölgesindeki devasa lenf şişlikleri (günümüzde tüberküloz lenfadeniti veya lenfoma olarak bildiğimiz tablolar) "King's Evil" olarak adlandırılırdı. Efsaneye göre bu hastalık, yalnızca kralın ilahi dokunuşuyla iyileşebilirdi. Kral II. Charles, saltanatı boyunca binlerce hastaya bu ritüelle şifa dağıttığına inanılan bir figürdü.
Wiseman, bu törenlerde kralın yanındaydı ancak o bir saray şövalyesinden ziyade, savaş meydanlarında pişmiş pragmatik bir cerrahtı. "Kutsal" şişlikler ile "Kanser" arasındaki farkı netleştirdi.
Wiseman'a göre kanser, kralların sihirli dokunuşuyla iyileşecek uysal bir durum değildi. O, sınırları aşan, dokuyu çürüten ve otorite tanımayan bağımsız bir patolojiydi.
Altmış yaşındaki yüzbaşının trajedisi
Wiseman, 1676 tarihli Severall Chirurgicall Treatises adlı eserinde, kanserin boyun eğmez vahşetini kanıtlayan sarsıcı bir vaka sunar. Dilinin sol tarafında başlayan bir tümör nedeniyle yıllarca acı çeken 60 yaşındaki bir askeri yüzbaşı, çare bulmak umuduyla Wiseman'ın kapısını çalar.
Operasyonun Vahşeti ve Çaresizlik
Kanser; adamın dilinin yarısını, alt dudağını ve çene altı lenf bezlerini çoktan çürütmüştü. Wiseman başlangıçta "Bana Dokunma" (Noli me tangere) kuralını hatırlatsa da, yüzbaşının ısrarıyla tarihin en radikal ameliyatlarından birini yaptı. Törpü benzeri bir aletle (raspatory) çürümüş dokuları kazıdı ve ardından kanamayı durdurmak için bölgeyi kızgın demirle dağladı.
Ameliyat sonrasında Wiseman başardığını sanmıştı ancak kanser boyun eğmedi. Dağlanan o kömürleşmiş dokunun altından, "fungus" (mantarsı büyüme) olarak adlandırılan tümör, eskisinden çok daha öfkeli bir şekilde yeniden büyümeye başladı. Birkaç gün sonra tümör gırtlağa ulaştı ve hastayı boğarak öldürdü.
Yengecin son darbesi ve cerrahi dersler
Wiseman bu başarısız vakayı kitabında dürüstçe anlattı. Amacı, diğer cerrahları uyarmaktı: Kanser, sıradan iltihaplara veya kralların dokunduğu lenf şişliklerine benzemiyordu. Erken evrede yakalanmadığında, ona kılıç çekmek sadece öfkesini artırıyordu.
Richard Wiseman, kanserin kralların yetkilerini, halkın inançlarını ve cerrahların kibrini aşan ölümcül bir güç olduğunu acı bir şekilde belgelemişti. "Yengeç", kralların dokunuşuyla iyileşmediği gibi, çok geçmeden bizzat kralların yatak odalarına girmekten de çekinmeyecekti.
Sonraki yazımızda (56. Gün), Fransa Kraliçesi Avusturyalı Anne'in meme kanseriyle olan trajik sınavına şahit olacağız. "Kraliyet Kanseri" efsanesi başlıyor!
Biyolojik dürüstlük ve isabetli tanı
Richard Wiseman’ın hikayesi, onkolojide "isabetli rehberlik" vizyonumuzun tarihsel bir yansımasıdır. Bilim, batıl inançların ve kraliyet şatafatının ötesinde, çıplak ve çoğu zaman acımasız gerçeklerle ilgilenir. Kanserli bir dokuyu "kutsal bir şişlik"ten ayırt etmek, bugün moleküler bir mutasyonu saptamak kadar kritik bir aşamadır.
Biyolojik restorasyon felsefesi; bedeni ve hastalığı olduğu gibi kabul etmekle başlar. Wiseman’ın başarısızlığını dürüstçe paylaşması, tıbbın "yanılarak öğrenme" sürecindeki en asil duruşudur. Şifa, kralların parmaklarında değil; dürüst verinin, isabetli tanının ve bilimsel alçakgönüllülüğün ışığında aranmalıdır.
Akademik Kaynaklar ve İleri Okuma
- 1. Komorowski AS, Song SI. "The King's-Evil and sensory experience in Richard Wiseman's Severall Chirurgicall Treatises." University of Limerick, 2017.
- 2. Hull G. "Richard Wiseman 1622-1676." Annals of The Royal College of Surgeons of England, 1996;78(4 Suppl):193-195.
- 3. O'Shea C. "Oral cancer treatment in the seventeenth century: The case of the military captain." Historical Oncology Review, 2019.
- 4. Wiseman R. Severall Chirurgicall Treatises. London: E. Flesher and J. Macock, 1676.
