Nil'in İki Yüzü: Ebers Papirüsü, Parazitler ve Bir Kraliçenin ZEHİRLİ Şifası
12. Gün (365 Günde Kanser Tarihi Serisi)
Önceki günler incelediğimiz Edwin Smith Papirüsü, cerrahın soğukkanlı gözlemlerini ve "dokunma" uyarısını içeriyordu. Ancak M.Ö. 1550 civarında yazılan Ebers Papirüsü, sahneye bambaşka bir aktörü çıkarıyor: İlaçları (Farmakolojiyi).
Bu devasa parşömen, sadece kanseri tedavi etme çabalarını değil, aynı zamanda Nil Nehri'nin sularında gizlenen sinsi bir kanser nedenini (Şistozomiyazis) ve belki de tarihin ilk "tedavi kaynaklı" (iyatrojenik) kanser vakası olan Kraliçe Hatşepsut'un trajedisini de aydınlatıyor.
Bugün, antik dünyanın eczanesine giriyor, arsenikli merhemlerin, parazitlerin ve kozmetik zehirlenmelerin izini sürüyoruz.
Tıbbi Tarih Şeridi (M.Ö. 2650 - 2011)
M.Ö. 1550
Ebers Papirüsü: 877 reçetelik devasa tıp ansiklopedisinin yazılması.
M.Ö. 1458
Hatşepsut'un Ölümü: Kraliçe, muhtemelen kullandığı ilaçlı merhem nedeniyle kanserden öldü.
1910
Parazit Keşfi: Sir Ruffer, mumyalarda kalsifiye olmuş Şistozoma yumurtalarını buldu.
2011
Toksikolojik Analiz: Bonn Üniversitesi, Hatşepsut'un flakonunda kanserojen Benzopiren tespit etti.
1. Ebers Papirüsü: "Weshau" ve "Bnwt" Ne Anlama Geliyor?
Edwin Smith Papirüsü bir "cerrahi atlası" ise, Ebers Papirüsü devasa bir "ilaç rehberi"dir (Farmakope). 20 metre uzunluğundaki bu belgede, antik hekimler kanseri tanımlamak için çok güçlü metaforlar kullanmışlardır.
Weshau (Yiyen/Yeme Hastalığı)
Bu terim, malign (kötü huylu) süreçleri tanımlar. Tümörün vücudu "yemesi", dokuları tüketmesi ve hastayı zayıflatması (kaşeksi) modern kanser tanımıyla birebir örtüşür. Özellikle 811. reçetede meme hastalıkları için "Yeme yapma, kan yapma" uyarısı geçer.
Bnwt (Ülser/Şişlik)
Genellikle ülser veya apse anlamına gelse de, "yiyen ülser" (eating ulcer) olarak tanımlandığında ağız içi veya cilt kanserlerini işaret eder. Papirüs, bu yaralar için rahatlatıcı (palyatif) bitkisel gargaralar önerir.
Tedavi Girişimleri: Ebers Papirüsü'nde cerrahi eksizyonun yanı sıra, arsenik içeren "Mısır Merhemi", bakır tuzları ve kurşun bileşikleri de kullanılır. Arsenik, hücre öldürücü (sitotoksik) etkisi nedeniyle, tehlikeli de olsa, modern kemoterapinin çok ilkel bir atası sayılabilir.
2. Çevresel Kanser: Nil Nehri ve Şistozomiyazis
Mısır medeniyeti Nil'e borçludur, ancak Nil aynı zamanda ölümcül bir hastalığın da kaynağıydı: Şistozomiyazis (Bilharzya). Bu, tarihin bilinen en eski "çevresel kanser nedeni"dir.
Ruffer'ın Mikroskobu (1910)
Sir Marc Armand Ruffer, 1910 yılında 3000 yıllık mumyaların böbreklerini mikroskop altında incelerken kireçleşmiş parazit yumurtaları buldu. Nil sularındaki salyangozlardan bulaşan bu parazitler, çiftçilerin mesanesine yerleşiyor, kronik iltihap yapıyor ve sonunda Mesane Kanserine (Skuamöz Hücreli Karsinom) yol açıyordu. Papirüslerde geçen "AAA Hastalığı" (kanlı idrar), büyük ihtimalle bu durumdu.
3. Bir Kraliçenin Trajedisi: Hatşepsut ve Zehirli Şifa
18. Hanedan'ın efsanevi kadın firavunu Hatşepsut (M.Ö. 1479-1458), tarihin en güçlü kadınlarından biriydi. Ancak mumyası incelendiğinde, kemiklerine kadar yayılmış (metastatik) bir kanserden acı çekerek öldüğü anlaşıldı. Peki, bu kanserin nedeni neydi?
2011 Bonn Üniversitesi Keşfi
Kraliçeye ait olduğu düşünülen bir parfüm şişesi (flakon) analiz edildi. Şişenin dibindeki kalıntı, parfüm değil, bir ilaçtı.
- Amaç: Egzama veya sedef gibi kronik bir deri hastalığını tedavi etmek.
- İçerik: Hurma ve muskat yağı.
- Ölümcül Hata: Karışımda yüksek oranda BENZOPİREN tespit edildi.
Benzopiren, bugün sigara dumanında ve katranda bulunan en güçlü kanserojenlerden biridir. Kraliçe, cildini iyileştirmek için sürdüğü bu merhemle, bilmeden kendini zehirlemiş ve kansere davetiye çıkarmıştır.
