120 Bin Yıl Önceki Bir Neandertal Kaburgasının Tümör Hikayesi
5. Gün (365 Günde Kanser Tarihi Serisi)
120.000 Yıl Önce Bir Neandertal'in Sessiz Çığlığı: Hırvatistan Mağarasından Çıkan Tümörlü Kaburga
Kanser tarihi serimizde dinozorlardan ve insan atalarından bahsettik. Bugün ise zaman makinesini biraz daha yakın bir geçmişe, "kuzenlerimizin" dünyasına çeviriyoruz. 120.000 yıl önce, modern insan henüz Avrupa'ya ayak basmamışken, Hırvatistan'daki bir mağarada yaşayan bir Neandertal, bugün hala polikliniklerimizde gördüğümüz nadir bir kemik hastalığıyla mücadele ediyordu.
2013 yılında PLoS ONE dergisinde yayımlanan bu keşif, tümörlerin sadece modern insana (Homo sapiens) özgü olmadığını, soyu tükenmiş akrabalarımızın da aynı biyolojik yükü taşıdığını kanıtlayan en eski ve en detaylı vakalardan biridir.
Kırık Bir Kaburganın Anlattıkları
1899-1905 yılları arasında Hırvatistan'ın Krapina bölgesinde yapılan kazılarda, 900'den fazla Neandertal kemiği bulundu. Bu kemikler genellikle parçalanmış durumdaydı. Ancak "Krapina 120.71" olarak etiketlenen 3 cm'lik küçük bir sol kaburga parçası, bilim insanlarının dikkatini çekti.
Kemiğin içinde, normalde olması gereken süngerimsi kemik dokusu (trabeküller) yoktu. Bunun yerine, kemiğin içi oyulmuş gibi boştu ve dış kabuğu (korteks) anormal bir şekilde şişmişti. Araştırmacılar Janet Monge ve David Frayer liderliğindeki ekip, bu tuhaf yapıyı çözmek için modern tıbbın görüntüleme yöntemlerine başvurdu.
Şekil 1. Krapina 120.71'in kaudal görünümü (a). Büyük lezyon, tüberkül fasetin üzerinde yer alır ve yanlara doğru uzanır. Trabeküller tahrip olmuş ve korteks genişlemiş görünmektedir . Mağaranın üst yüzeyini oluşturan ince kortikal kemik, ölüm sonrası kırılmıştır. (b) Krapina 120.6, medüller boşluktaki kemik trabeküllerinin normal düzenini göstermektedir. Yüzey düzensizlikleri ölüm sonrasıdır.
Röntgen ve Mikro-BT Taramasının Sonuçları
- 1. İçi Boşluklu Yapı: Röntgen filmleri, kemiğin içinde "osteolitik" (kemiği eriten) bir lezyon olduğunu gösterdi. Normal kemik iliği alanı, tümör tarafından işgal edilmiş ve yok edilmişti.
- 2. Buzlu Cam Manzarası: Radyolojide "buzlu cam" (ground glass) olarak bilinen görüntü, Fibröz Displazi hastalığının tipik işaretidir. Kemik, normal sertliğini kaybetmiş, daha yumuşak ve lifli bir dokuya dönüşmüştü.
- 3. Kırık Değil, Tümör: Lezyonun yapısı, bir travma sonrası iyileşmeyi veya enfeksiyonu (osteomiyelit) ekarte ettirdi. Bu, kesinlikle bir neoplazmdı (tümör).
Bu Neandertal Acı Çekti mi?
Fibröz Displazi, günümüzde de görülen bir gelişimsel kemik hastalığıdır. Normal kemik dokusunun yerini zayıf, lifli doku alır. Bu durum kemiği zayıflatır, şişirir ve deforme eder.
Belirtiler Neler Olabilir?
Modern hastalarda bu durum bazen hiçbir belirti vermezken (asemptomatik), bazen de kemik ağrısı, patolojik kırıklar ve deformitelere neden olabilir. Kaburgadaki lezyonlar genellikle ağrısızdır ancak nefes alırken batma hissi yaratabilir.
Hayatı Nasıl Etkiledi?
Bu Neandertal bireyi, Krapina'daki zorlu mağara hayatına rağmen yetişkinliğe kadar yaşamayı başarmıştır. Bu, tümörün hayati fonksiyonlarını durdurmadığını ancak muhtemelen kronik bir rahatsızlık kaynağı olduğunu gösterir.
- Monge J, Kricun M, Radovčić J, Radovčić D, Mann A, Frayer DW. Fibrous Dysplasia in a 120,000+ Year Old Neandertal from Krapina, Croatia. PLoS ONE. 2013;8(6):e64539. doi:10.1371/journal.pone.0064539
