2017-ci ildə xərçəng müalicəsində inqilab yaradan 4 yenilik

2017-ci ildə xərçəng müalicələrində genetika və immun sistemi əsaslı dərmanların (immunoterapiyaların) yüksəlişinə şahid olduq. FDA yalnız bu il xərçəng müalicələrində istifadə üçün 45 yeni dərmana təsdiq verdi. Xüsusilə xərçəngin genetik xüsusiyyətlərinə uyğun dərmanlar və fərdiləşdirilmiş CAR-T hüceyrə müalicələri klinikalarda istifadə olunmağa başlandı. Gəlin bu yeniliklərə birlikdə nəzər salaq:

1) 23 May 2017: FDA tarixdə ilk dəfə - orqandan asılı olmayaraq - şişin genetik xüsusiyyətlərinə görə bir xərçəng dərmanını təsdiqlədi. İmmunoterapiya dərmanı olan pembrolizumab (ticarət adı Keytruda) şişin yarandığı orqana baxılmadan şişin mikrosatellit qeyri-sabitliyinə (genomik qeyri-sabitlik səviyyəsinə) görə təsdiq aldı. Mikrosatellit qeyri-sabitliyi (MSI) yüksək şişlərin müalicəsində istifadə olunacaq bu immunoterapiya dərmanı immun sisteminin xərçəng hüceyrələrini düşmən kimi tanımasını təmin edir. Kolorektal (yoğun bağırsaq), süd vəzi, mədə-bağırsaq və prostat xərçənglərində müxtəlif nisbətlərdə mikrosatellit qeyri-sabitliyi və DNA bərpa pozuntuları görülə bilər.

• İlk dəfə şiş biomarkerinə görə bir dərmana FDA təsdiqi verildi

2) 30 Avqust 2017: Kymriah adlı ilk CAR-T hüceyrə müalicəsi FDA tərəfindən təsdiqləndi. Kymriah adlı bu CAR-T hüceyrə müalicəsi 25 və aşağı yaşlı, təkrarlanmış B hüceyrəli kəskin limfoblastik leykozu olan xəstələrdə istifadə olunacaq. CAR-T müalicəsi qısaca xəstənin döyüşçü T hüceyrələrinin götürülüb genetik üsullarla xərçəng hüceyrələrini tapacaq şəkildə dəyişdirilərək yenidən xəstəyə verilməsi prosesidir.

• Xərçəngdə böyük yenilik: canlı dərman CAR T hüceyrə müalicəsi FDA təsdiqi aldı!

3) 18 Oktyabr 2017: FDA, Yescarta adlı ikinci CAR-T hüceyrə müalicəsini iri B hüceyrəli limfoması olan yetkin xəstələrin müalicəsində təsdiqlədi. Yescarta və Kymriah adlı dərmanlar xərçəngdə ilk canlı dərmanlar kimi tarixə düşdü. 4) 30 Noyabr 2017: FDA yenə tarixdə ilk dəfə müasir genetik texnologiya ilə hazırlanmış Foundation One CDx adlı genetik testi xərçəng diaqnostikası və müalicənin planlaşdırılmasında istifadə üçün təsdiqlədi. Foundation One CDx xərçənglə əlaqəli 324 gendə mutasiyaları müəyyən edə bilir. Bu mutasiyalar ağciyər, yoğun bağırsaq, süd vəzi, yumurtalıq və dəri xərçənglərində tez-tez görülür. FDA-nın bu təsdiqi dəqiq tibb tətbiqlərində mühüm dönüş nöqtəsi oldu.

• Daha dəqiq tibbin vaxtı çatmayıbmı? Xərçəng və dəqiq tibb