Emal olunmuş ətin xərçənglə əlaqəsinin tərkibindəki NİTRİT miqdarından asılı olduğu aşkar edilib

2015-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) emal olunmuş ətləri Qrup 1 kanserogen kimi təsnif edib və insanlarda xərçəngə səbəb olduqlarına dair kifayət qədər sübut olduğunu bildirib. İndi yeni icmal sübutların gücünün ətin nitrit ehtiva edib-etməməsinə görə dəyişdiyini müəyyən edərək mövzunu təfərrüatlandırır.

ÜST-nin bir qolu olan Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi (IARC) emal olunmuş əti yetişdirmə, duzlama, hisəvermə, fermentasiya və ya dadın qorunması və artırılması üçün başqa üsuldan keçirilmiş ət kimi müəyyən edir. Sosis, basdırma, vetçina, sucuq və konservləşdirilmiş mal əti nümunə göstərilə bilər.

Bəzi qida istehsalçıları əti yaxşılaşdırmaq, rəngini gücləndirmək və ya saxlama müddətini uzatmaq üçün natrium nitritdən istifadə edir. Lakin bütün emal olunmuş ətlərdə nitrit yoxdur. Məsələn, İngiltərə və İrlandiya sosislərində nitrit olmadığı halda ABŞ və kontinental Avropadan gələn sucuq, kolbasa və sosislərdə nitrit var.

Son illərdə daha az nitritli emal olunmuş ətlər də istehlakçılar tərəfindən istifadə edilməyə başlanıb. Vetçina və basdırma növləri buna nümunədir.

Nitritlərə diqqət yönəltmək sübutları gücləndirir

Birləşmiş Krallıqda Belfast Queen's Universitetinin (QUB) Qlobal Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun tədqiqatçıları emal olunmuş ət istehlakı ilə kolon və düz bağırsaq (yoğun bağırsaq) xərçəngləri arasındakı əlaqələr haqqında son tədqiqatları nəzərdən keçiriblər.

Onlar tədqiqatların yalnız yarısında kolorektal xərçənglə əlaqəyə dair sübut olduğu qənaətinə gəliblər. Ancaq təhlili yalnız nitritli emal olunmuş ətlərin təsirini yoxlayan insan tədqiqatları ilə məhdudlaşdırdıqda bu nisbət təxminən üçdə ikiyə (% 65) yüksəlib.

Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi (IARC) təsnifatı dəqiqləşdirməlidir

Tədqiqatçılar IARC təsnifatının nitritli və nitritsiz ətləri ayırmalı olduğunu düşünürlər. Sağlamlıq risklərinin ayrıca qiymətləndirilməli olduğunu müdafiə edirlər.

İngiltərədə hökumət emal olunmuş ət istehlakını gündə 70 qramla məhdudlaşdırmağı tövsiyə edir. Bu, ölkədə adambaşına düşən orta gündəlik istehlakdır.

Dünya Xərçəng Araşdırmaları Fondu və Amerika Xərçəng Araşdırmaları İnstitutu 2019-cu il hesabatında həftədə 3 orta porsiya qırmızı ət və emal olunmuş ət yeyilirsə çox az miqdarda istehlakını tövsiyə edir.

- Marağınızı çəkə bilər: Kimyəvi maddənin kanserogen, yəni xərçəngyaradıcı olduğu necə müəyyən edilir?

Hər növ emal olunmuş ətin qiymətləndirilməsi

Tədqiqatçılar emal olunmuş ətlərlə kolorektal xərçəng arasındakı əlaqəyə dair gələcək tədqiqatlarda ətlərin vahid qrup kimi deyil, hər növün ayrıca qiymətləndiriləcəyinə ümid etdiklərini bildiriblər.

Həmçinin emal olunmuş ətin birbaşa xərçəngə səbəb olub-olmadığını araşdırmaq üçün daha çox tədqiqata ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.

İnsanların qidalanmasına gəldikdə o qədər çox dəyişən var ki!.. Lakin nitritlərə dair sübutlara baxdıqda sosis, sucuq kimi nitritli emal olunmuş ətlərlə kolorektal xərçəng arasında güclü əlaqə görünür.

Oxucular IARC-nin natrium nitritli emal olunmuş ətlərin qrupun digər üzvləri ilə eyni səviyyədə risk daşıyan qrupa qoyulmasını tövsiyə etmədiyini bildiriblər. Bu tədqiqatın nəticələri bütün emal olunmuş ətlərin eyni risk daşımadığını aydın göstərir. Buna görə emal olunmuş ət seçərkən nitritli olub-olmadığını yoxlamaq və ya soruşmaq olar.

Sonda xatırladaq ki, dünyada kolorektal xərçəngə bağlı ildə təxminən 862 min ölümün 34 mini emal olunmuş ətin çox istehlakından qaynaqlanır, halbuki təkcə tütün məhsulları ildə 1 milyon xərçəng ölümü ilə əlaqəlidir.

Əlaqəli mövzu:

- Minimal və ultraemal olunmuş qida arasında fərq nədir?