İltihabi Bağırsaq Xəstəliyinin Erkən Yaşda Başlayan Yoğun Bağırsaq və Düz Bağırsaq Xərçəngində Rolu Var
Bu məqalədə
Erkən yaşda başlayan (50 yaşdan əvvəl) yoğun bağırsaq xərçəngləri onkologiyanın mühüm gündəm mövzularından birinə çevrilib. Yeni tədqiqata görə, erkən yaşda başlayan metastatik kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçəng xəstələrinin təxminən 10%-u diaqnoz qoyulmamış iltihabi bağırsaq xəstəliyi (İBX) ilə əlaqəlidir. Bu tədqiqat 2022-ci ilin oktyabrında AACR Special Conference: Colorectal Cancer konfransında təqdim olundu.
İltihabi Bağırsaq Xəstəliyi Nədir?
İltihabi bağırsaq xəstəliyi (IBD) mədə-bağırsaq sisteminin xroniki iltihabı ilə səciyyələnən iki vəziyyət olan Crohn xəstəliyi və xoralı kolit üçün istifadə olunan termindir. Uzunmüddətli iltihab mədə-bağırsaq sistemində zədələnməyə səbəb olur. Bu xəstəliklərə qısaca kolit də deyirik.
Əsas İBX Növləri Hansılardır?
| Crohn xəstəliyi | Xoralı kolit | |
| Təsirlənən anatomik nahiyə | Mədə-bağırsaq sisteminin istənilən hissəsinə təsir göstərə bilər (ağızdan anusa qədər). Əsasən nazik bağırsağa, yəni yoğun bağırsaqdan əvvəlki hissəyə təsir göstərir. | Yoğun bağırsaqda (kolonda) və düz bağırsaqda görülür. |
| Zədələnmiş nahiyələr | Zədələnmiş nahiyələr sağlam toxuma sahələrinin yanında yamaq şəklində görünür. | Bütün yoğun bağırsaq boyunca zədələnmiş nahiyələr görülür (yamaq şəklində deyil) – adətən düz bağırsaqdan başlayır və yoğun bağırsağa doğru yayılır. |
| İltihabın xüsusiyyətləri | İltihab mədə-bağırsaq divarlarının bir neçə qatına çata bilər. | İltihab yalnız yoğun bağırsağın daxili örtüyünün ən iç qatında olur. |
QEYD: Heç bir xüsusi qida, pəhriz və ya həyat tərzi iltihabi bağırsaq xəstəliyinə səbəb olmur, onun qarşısını almır və ya onu müalicə etmir. Pəhriziniz, yəni qidalanma tərziniz iltihabi bağırsaq xəstəliyinə və ya alovlanmaya səbəb olmur. Bununla belə qidalanma tərzinizi, seçdiyiniz yeməkləri və qidaları dəyişdirmək xəstəliyin alovlanma mərhələlərində əlamət və şikayətlərin azalmasına kömək edə bilər. İnsan kolitini tətikləyən qidaları müəyyən edib onlardan uzaq durmağa çalışa bilər.
İBX-nin Əlamətləri Hansılardır?
- Uzunmüddətli ishal
- Qarın ağrısı
- Düz bağırsaqdan qanaxma/qanlı nəcis.
- Çəki itkisi
- Yorğunluq
İBX-yə Nə Səbəb Olur?
- İmmun sistemi mədə-bağırsaq sisteminin iltihabına səbəb olan virus və ya bakteriya kimi ətraf mühit tətikləyicilərinə yanlış cavab verir.
- Genetik amilin də olduğu görünür. Ailəsində İBX tarixçəsi olan insanda bu uyğunsuz immun reaksiyanın yaranma ehtimalı daha yüksəkdir.
IBD Diaqnozu Necə Qoyulur?
- Crohn xəstəliyi üçün qida borusu və mədənin endoskopiyası; xoralı kolit üçün kolonoskopiya və görüntüləmə müayinələrinin kombinasiyası, məsələn:
- Kontrastlı bağırsaq rentgenoqrafiyası.
- Maqnit-rezonans görüntüləmə (MRG).
- Kompüter tomoqrafiyası (KT).
- Nəcis nümunələri.
- Qan testləri.
İBX Necə Müalicə Olunur?
- IBD müalicəsində ən çox istifadə olunan dərman növləri bunlardır:
- 5-aminosalisil turşuları.
- İmmunomodulyatorlar.
- Kortikosteroidlər.
- Bioloji preparatlar.
- Mədə-bağırsaq sisteminin zədələnmiş hissələrini çıxarmaq üçün əməliyyat aparıla bilər.
Qıcıqlanmış Bağırsaq Sindromu (QBS) və İltihabi Bağırsaq Xəstəliyinin (İBX) Fərqləri
Qıcıqlanmış (narahat) bağırsaq sindromu (QBS) və iltihabi bağırsaq xəstəliyi (İBX) eyni səslənə bilər, lakin bunlar çox fərqli vəziyyətlərdir. Hər iki vəziyyətin müalicəsi üçün düzgün diaqnoz əsasdır.
Hər ikisi həzm sisteminə təsir göstərən vəziyyətlərdir; qida borusuna, mədəyə və bağırsaqlara təsir göstərirlər. QBS bir qrup əlamət və şikayətdən ibarət xroniki sindromdur. Digər tərəfdən İBX bağırsaqların xroniki iltihabı deməkdir; QBS-də bu cür iltihab yoxdur.
QBS xroniki qarın ağrısını və bağırsaq vərdişlərindəki dəyişiklikləri (ishal, qəbizlik və ya ikisi arasında dəyişmə) əhatə edir. Əlamətlər insandan insana fərqlənə və adətən zamanla dəyişərək idarəetməni çətinləşdirə bilər.
QBS İBX-yə çevrilmir və bağırsaqlarınızda bağırsaq qanaxması, digər bağırsaq xəstəlikləri və ya xərçəng kimi daimi zədələnmələrə səbəb olmur. Lakin həyat keyfiyyətinizə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər.
Erkən Başlayan Yoğun Bağırsaq Xərçəngi ilə Kolitin Əlaqəsi
Son illərdə dünyada erkən başlayan (50 yaşdan əvvəl diaqnoz qoyulan) kolorektal xərçəng hallarının artdığı bildirilir. Məqaləmizin mövzusu olan tədqiqat erkən başlayan metastatik kolorektal xərçəng (mKRX) xəstələrində kolitlə əlaqəli mKRX-nin daha qısa ümumi sağqalma ilə də əlaqəli olduğunu göstərdi. Tədqiqatı təqdim edən Hyustondakı Texas Universitetinin MD Anderson Xərçəng Mərkəzindən Dr. Oscar E. Villarreal-a görə xəstəliyin gedişi və müalicə qərarları üçün mümkün təsirlər nəzərə alındıqda bu yüksək riskli xəstələri tanımaq əhəmiyyətlidir.
Dr. Villarreal iltihabi bağırsaq xəstəliyi (İBX) olanların yüksək kolorektal xərçəng (KRX) riskinə malik olduğunu açıqladı. Bəzi tədqiqatlar kolitlə əlaqəli kolorektal xərçəngdə xəstəliyin gedişinin sporadik (müəyyən səbəblə əlaqəli olmayan) kolorektal xərçənglərdən daha pis olduğunu göstərir, lakin az sayda tədqiqat xüsusilə xərçəngi metastaz vermiş və koliti olan xəstələrə diqqət yetirib.
Kolitlə əlaqəli kolorektal xərçəngi olan xəstələr digər kolorektal xərçəng xəstələrindən daha gənc olmağa meyilli olduqlarına görə bəzi tədqiqatçılar erkən başlayan kolorektal xərçəngin artan tezliyinin bir hissəsinin gənc insanlarda aşkar olunmamış kolitdən qaynaqlana biləcəyini irəli sürdülər.
Tədqiqatda Dr. Villarreal və komandasının məqsədi erkən başlayan mKRX-si olan xəstələrin nə qədərində əvvəllər diaqnoz qoyulmamış İBX ola biləcəyini və kolitlə əlaqəli mKRX-si olan xəstələrlə sporadik (müəyyən səbəblə əlaqəli olmayan) mKRX-si olan xəstələr arasında sağqalmanın fərqlənib-fərqlənmədiyini müəyyən etmək idi.
Tədqiqata MD Anderson Xərçəng Mərkəzində qeydiyyatda olan xəstələr daxil edildi. Xəstələrin 32-sində kolitlə əlaqəli mKRX, 397-sində isə sporadik mKRX var idi. Tədqiqatın təsdiqləmə qrupunda isə kolitlə əlaqəli 269 və sporadik 29596 mKRX xəstəsi yer alırdı.
Dr. Villarreal bildirdi ki, tədqiqatçılar irsi xərçənglə bağlı potensial qarışdırıcı dəyişənləri minimuma endirmək və xüsusilə kolitlə əlaqəli mKRX-yə diqqət yetirmək istədiklərinə görə yüksək mikrosatellit qeyri-sabitliyi olan mKRX xəstələrini təhlildən çıxarıblar.
Tədqiqatın Təfərrüatları
Tədqiqat qrupunda erkən başlayan mKRX halları arasında kolitlə əlaqəli mKRX xəstələri sporadik mKRX xəstələrinin iki qatından çox idi. Təsdiqləmə qrupunda da nisbət belə idi.
Kolorektal xərçənglər əsasən adenokarsinoma histologiyasına malikdir. Bununla yanaşı tədqiqatçılar həmçinin üzükvari hüceyrəli və musinoz histologiyaların kolitlə əlaqəli mKRX və erkən başlayan mKRX ilə əlaqəli olduğunu müəyyən etdilər.
Tədqiqatçılar üzükvari hüceyrəli və musinoz histologiyalar həm kolitlə əlaqəli mKRX, həm də erkən başlayan mKRX ilə əlaqəli olduğuna görə erkən başlayan mKRX xəstələrində əvvəllər müəyyən edilməmiş İBX-ni proqnozlaşdırmaq üçün bu histologiyalardan kolitlə əlaqəli mKRX üçün biomarker kimi istifadə edə biləcəklərini təklif etdilər.
Gənc Xəstələrdə Sağqalma Fərqi
Həmçinin Dr. Villarreal və komanda üzvləri kolitlə əlaqəli mKRX xəstələrinin sporadik mKRX xəstələrindən daha qısa sağqalmaya malik olduğunu müəyyən etdilər.
- Təsdiqləmə qrupunda kolitlə əlaqəli mKRX xəstələri üçün median ümumi sağqalma sporadik mKRX xəstələrindən əhəmiyyətli dərəcədə daha qısa idi (müvafiq olaraq 31 ay və 39 ay).
- Erkən başlayan mKRX xəstələri arasında kolitlə əlaqəli mKRX-si olanların median ümumi sağqalması sporadik mKRX xəstələrindən əhəmiyyətli dərəcədə daha qısa idi (müvafiq olaraq 26 ay və 40 ay).
Erkən başlayan mKRX hallarında əlavə amillər (şişin sağ və ya sol yoğun bağırsaqda olması, cins və s.) median ümumi sağqalmaya təsir göstərmədi. Gec başlayan mKRX xəstələrində kolitlə əlaqəli mKRX ilə sporadik mKRX arasındakı median sağqalma fərqi erkən başlayan qrupdakı qədər böyük deyildi. Median ümumi sağqalma müvafiq olaraq 35 ay və 38 ay idi.
Nəticə
Tədqiqatdan əldə olunan məlumatlara görə kolitlə əlaqəli mKRX xəstələrinin kolitlə əlaqəli olmayan mKRX xəstələrinə nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə daha pis nəticələrə malik ola biləcəyi düşünülür. Həmçinin gənc yaşdakı kolitlə əlaqəli mKRX xəstələri eyni yaşdakı sporadik mKRX xəstələrindən və ya sonrakı illərdə mKRX yaranan İBX xəstələrindən daha qısa ümumi sağqalmaya malikdirlər.
Daha yaxşı və qəti nəticələr üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var. Lakin mövcud tədqiqat erkən başlayan mKRX xəstələrinin təxminən 10%-nin subklinik (əlamət göstərməmiş), aşkar edilməmiş kolitlə əlaqəli xərçəng yaranma prosesinə malik ola biləcəyi fərziyyəsini dəstəkləyir.
Üzükvari hüceyrəli və musinoz histologiya həm kolitlə əlaqəli mKRX, həm də erkən başlayan mKRX ilə əlaqəli olduğuna görə bu yüksək riskli xəstə qrupunda xəstəliyin gedişini proqnozlaşdırmaq və müalicə qərarlarına istiqamət vermək üçün bu histoloji alt növlərdən biomarker kimi istifadə edilə bilər.
Mənbələr
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.