Leykoplakiya Nədir? Səbəbləri, Əlamətləri və Müalicəsi

Leykoplakiya Nədir?

Leykoplakiya ağızda, dil və damaq üzərində və ya yanağın içində ağ ləkə və ya ərplərin yaranmasına səbəb olan vəziyyətdir.

Ağızı qıcıqlandıran maddələr və siqaret kimi fəaliyyətlər adətən leykoplakiyaya səbəb olur. Həkimlər müayinə ilə onu digər oxşar xoşxassəli ərp və yamaqşəkilli törəmələrdən ayıra bilirlər.

Leykoplakiya xərçəngönü törəmə sayılır, xərçəngi istisna etmək üçün biopsiya tövsiyə edə bilərik. Ağızdakı leykoplakiyaların təxminən 5%-inin baş-boyun xərçənginə çevrildiyi müşahidə edilib (Qeyd: 5 və 10 illik izləmədə fərqlənsə də, 2,5% - 10% arasında göstəricilər bildirilib).

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) leykoplakiyanı "Klinik və ya patoloji olaraq başqa pozuntu kimi səciyyələndirilə bilməyən, əsasən ağ yamaq və ya ərp" kimi müəyyənləşdirir.

Bu məqalədə əlamətləri, nə vaxt həkimə getməyi və risk amillərini/səbəbləri izah edirik. Diaqnoz və müalicəni də nəzərdən keçiririk.

Aşağıda müvafiq olaraq damaqda və dilin kənarında leykoplakiya fotoşəkilləri görünür.

Leykoplakiyanın Əlamətləri Hansılardır?

Leykoplakiya ağızın selikli qişasında (daxili nəm örtükdə) ağ ərp və yamaqlar yaradır. Bəzən ağ sahədə qırmızımtıl rəng dəyişiklikləri görünə bilər.

Bu yamaq və ərplər adətən ağrısızdır. Lakin xərçəng daxil olmaqla əsasda başqa problemi olanlar bir qədər ağrı hiss edə bilər.

Adətən bu yerlərdə yaranır:

• yanaqların daxili örtüyü
• diş ətləri
• dilin altında ağızın alt hissəsi
• dilin üstü və ya kənarları

Bəzən yamaqlar bədənin digər hissələrinə, cinsiyyət orqanlarına da təsir edə bilər.

Nə Zaman Narahat Olub Həkimə Görünməli?

Ağızdakı ağ ləkələrin çoxu narahatlıq yaratmamalıdır. Bununla belə, ağ ərpləri olan hər kəs tam qiymətləndirmə üçün həkimə görünməlidir. Bunlar bəzən xərçəng kimi tibbi müalicə tələb edən daha ciddi halların əlaməti ola bilər.

Leykoplakiya xərçəng olmasa da, mütəxəssislər onu adətən xərçəngönü törəmə sayırlar. Bəzən davamlı, ağrılı və ya ağır yamaq və ərplərin daxilində ağız xərçəngi yaranır.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə dünyada hər il təxminən 657000 insana ağız xərçəngi diaqnozu qoyulur.

İnsanlar aşağıdakı əlamətləri görərsə, ağız xərçəngi olub-olmadığını yoxlatmaq üçün həkimə görünməlidir:

• qabarıq, qırmızı nöqtəli ağ ləkələr
• tünd və ya qırmızı yamaqlarla ağ düyünlər
• qeyri-bərabər səthli yamaqlar
• yemək, udmaq və ya çənəni hərəkət etdirmək zamanı ağrı və ya acışma
• sağalmadan 2 həftədən çox davam edən ağız yaraları
• ətraf ağız toxumalarında dəyişiklik
• qulaq ağrısı

Leykoplakiyanın Səbəbləri Nələrdir?

Yaranma səbəbləri barədə araşdırmalar davam edir.

Əksər xəstələrdə tütünün yaratdığı kimi xroniki qıcıqlanma mühüm rol oynadığı görünür. Ağız toxumasının xroniki qıcıqlanması müəyyən yerlərdə dəri qatını qalınlaşdırır. Bu, atipik dəri hüceyrələri ilə yanaşı hiperkeratozu (dərinin xarici qatının artmış qalınlığını) göstərə bilər.

Ağızda Ağ Ləkələrin Başqa Səbəbləri Varmı?

Zərərsiz ağ ləkələrin bir çox başqa səbəbi var. Bunlardan biri linea alba adlanan, dişlərin ağızdakı dəriyə sürtünməsi və ya təzyiqindən yaranan vəziyyətdir.

Xoşxassəli ağ ərplərin başqa səbəbi ağ süngərəbənzər nevuslardır. Adətən gənc yaşlardan mövcuddur.

Leykoplakiyanın tək və ya qəti səbəbi yoxdur. Hər növ tütün istifadəsi ən yayılmış təsiredici amildir. Siqaret çəkənlərdə yaranma ehtimalı altı dəfə çoxdur.

Ümumiyyətlə, ağız toxumasının hər zədəsi və ya xroniki qıcıqlanması riski artıra bilər.

Yaranma və irəliləmədə rol oynaya biləcək digər amillər:

• İnsan papilloma virusu (HPV) həm leykoplakiya, həm də onun ağız xərçənginə çevrilmə riskini artıra bilər
• zəif ağız gigiyenası
• yanaq və ya dili təkrar dişləmək
• həddindən artıq alkoqol
• betel yarpağı, Maraş otu, areka qozu kimi bəzi çərəz və yarpaqları çeynəmək

Başqa bir növ olan tüklü leykoplakiya immun sistemi zəif insanlarda yayılıb. HIV və Epstein-Barr virusu (EBV) olanlarda tüklü leykoplakiya yarana bilər.

Bu vəziyyət bulanıq görünüşlü yamaqlar yaradır. Lezyonlar ağrısızdır və ağız xərçəngi riskini artırmır.

Leykoplakiyanın Diaqnozu və Müalicəsi Necə Aparılır?

Həkim adətən bütün başqa mümkün səbəbləri istisna edərək diaqnoz qoyur. Buna fiziki müayinə və tibbi tarixçənin öyrənilməsi daxildir. Diaqnoz və müalicəni adətən qulaq-burun-boğaz (KBB) mütəxəssisi aparır.

Şübhələnərsə, həkim xərçəngi istisna etmək üçün biopsiya istəyəcək.

Bu biopsiya növləri tətbiq edilə bilər:

• Ağız fırça biopsiyası: Həkim yamaqlardan hüceyrə toplamaq üçün kiçik fırlanan fırçadan istifadə edir, sonra hüceyrələri araşdırmaya göndərir.
• Eksizional biopsiya: Cərrah araşdırma üçün yamaqları çıxarır. Bunu demək olar həmişə KBB mütəxəssisi aparır.

Xəstələrin tütünü buraxması və yaxşı ağız gigiyenası çox vacibdir.

Zamanla öz-özünə keçməzsə, leykoplakiyanı çıxarmaq üçün əməliyyat lazım ola bilər.

Həkimlər tez-tez (bir neçə aydan bir) izləmə tövsiyə edirlər. Problem həll olunubsa, illik nəzarət yetərli ola bilər.

HIV kimi immuniteti zəiflədən hallara görə yaranıbsa, əsas xəstəliyə uyğun dərmanlar yazıla bilər.

Biopsiyada xərçəngönü və ya xərçəngli hüceyrələr aşkarlanarsa, müalicə hüceyrə növündən asılı olacaq.

Leykoplakiyanın Qarşısını Almaq Olarmı?

Yaxşı ağız gigiyenası və ağızı zədələyən və ya gərginlik yaradan fəaliyyətləri dayandırmaq müalicə və profilaktikanın ən asan yoludur.

Leykoplakiya və mümkün mənfi nəticələrinin qarşısını almaq üçün tövsiyələr:

• qəlyan və elektron siqaret daxil olmaqla bütün tütün məhsullarından qaçmaq
• kenevir, mixək və qətran daxil olmaqla nəfəsə çəkilən və ya tüstüləndirilən məhsullardan qaçmaq
• alkoqolu azaltmaq və ya dayandırmaq
• həkim nəzarətini gecikdirməmək
• müntəzəm diş müayinələrinə getmək, diş gigiyenasını qorumaq
• ağardıcı və yaxalamalar kimi aşındırıcı diş gigiyenası məhsullarından qaçmaq
• sınıq diş kimi ağızı qıcıqlandıran problemləri həll etmək
• protez və breketlərin kobud və ya açıq kənar olmadan yaxşı oturmasını təmin etmək
• ağız yaralarını təmiz saxlamaq
• qəbul etməzdən əvvəl isti içki və yeməklərin soyumasını gözləmək
• kobud kənarlı və ya ağızı qıcıqlandıran konfet və çeynənən məhsullardan qaçmaq
• qida balanssızlığı və çatışmazlığından qorunmaq üçün sağlam, balanslı pəhriz saxlamaq
• HPV yoluxma riskini azaltmaq üçün təhlükəsiz cinsi əlaqə, oral seksdən qaçmaq

Xülasə

Çox vaxt ağızdakı ağ ləkələrdən narahat olmağa ehtiyac yoxdur.

Lakin keçməzsə və ya ağrılı, davamlı olarsa, leykoplakiya ola bilər. Yalnız həkim diaqnoz qoya bilər. Leykoplakiya ağız xərçəngi riskini artıra bilər.

Siqaret və HPV infeksiyası əsas risk amilləridir. İmmuniteti zəif olanlarda da yarana bilər.

Siqareti buraxmaq və yaxşı ağız gigiyenası riski azaltmağın effektiv üsullarıdır.