Mikroelementlər hansılardır? Sağlamlıq və xəstəlikdə rolu nədir?

Elementlər təbiətdə müxtəlif formalarda olur və bədənin fərqli funksiyaları yerinə yetirməsi üçün çox vacibdir. Mikroelementlər bioloji, kimyəvi və molekulyar səviyyədə hüceyrə funksiyaları üçün çox mühümdür. Bu elementlər bədəndə hüceyrə səviyyəsində baş verən kimyəvi hadisələrdə kritik rol oynayır (bir çox ferment üçün kofaktor kimi çıxış edərək həyati biokimyəvi reaksiyalara vasitəçilik edir). Eyni zamanda ferment və zülalların molekulyar quruluşlarını sabitləşdirən atom mərkəzləri kimi davranır. Bu elementlərin bəziləri, iz / mikroelement adlandırılır və hüceyrə membranının reseptor sahəsindəki molekullara bağlanaraq və ya spesifik molekulların hüceyrəyə daxil olmasının qarşısını almaq üçün membranın quruluşunu dəyişərək mühüm bioloji prosesləri idarə edir.

Miqdarı çox az olduğuna görə "iz / mikro" adlandırılan bu elementlər hüceyrə quruluşlarının sabitləşməsi üçün vacibdir və çatışmazlığı alternativ hüceyrə yollarını stimullaşdıra, xəstəliklər yarada bilər.

İnsan bədənində elementlərin rolu haqqında məlumatımız 100 ildən az dövrü əhatə edir. İnsan bədən kütləsinin % 98-nin doqquz qeyri-metal elementdən ibarət olduğu təxmin edilir.

Natrium, maqnezium, kalium və kalsium kimi dörd "əsas / sayıla bilən" elektrolit insan bədəninin təxminən % 1.89 hissəsini, qalan % 0.02 və ya 8.6 qramlıq hissəsini isə iz elementlər təşkil edir. Bu kiçik hissələr bütün bədən funksiyalarına böyük təsir göstərir.

Əksər elementlər bir çox ferment üçün kofaktor və ya katalizator (kimyəvi reaksiyanı sürətləndirici) kimi çıxış edərək həyati reaksiyalara vasitəçilik edir. Ferment və zülallar həmçinin bədənimizdəki quruluşların tarazlaşdırıcı mərkəzləri kimi işləyir. Bədəndə metalların toplanması və ya bu elementlərin çatışmazlığı xəstəlik yarada biləcək alternativ yolu stimullaşdıra bilər.

İz elementlər arasındakı anormal qarşılıqlı təsir bir çox qidalanma pozuntusunun da səbəbi ola bilər.

İz elementlər həm də "səviyyəsi artdıqda canlı orqanizm üçün toksik olan element" deməkdir. Dəmir, sink və selen kimi elementlər fermentlərin əsas komponentləridir.

Dəmir oksigenin bağlanması, daşınması və buraxılmasında rol oynayır. İz elementlərin bəziləri həyat proseslərində iştirak edən zülal yaranmasında mühüm bioloji prosesləri idarə edir.

İnsan bədənindəki elementlər aşağıdakı siniflərdə araşdırılır:

• Dörd üzvi əsas element: H (hidrogen), C (karbon), N (azot), O (oksigen) 
• Sayıla bilən elementlər: Na (natrium), Mg (maqnezium), K (kalium), Ca (kalsium), P (fosfor), S (kükürd), Cl (xlor)
• Əsas mikroelementlər: Mn (manqan), Fe (dəmir), Co (kobalt), Ni (nikel), Cu (mis), Zn (sink), Mo (molibden), Se (selen), I (yod) 
• İnsanlarda olan, lakin biokimyəvi funksiyası hələ dəqiq müəyyən edilməmiş elementlər: Li (litium), V (vanadium), Cr (xrom), B (bor), F (flüor), Si (silisium), As (arsen)

İz elementlərin bioloji təsnifatı

Normal inkişaf və böyümə üçün lazım olduğu düşünülən elementlər barədə müxtəlif müəlliflər bir sıra təsnifatlar təklif etmişdir.

Elementləri toxumalardakı miqdara görə mikro, iz və ultraiz elementlərə bölən Friedenin (1981) təklif etdiyi təsnifat belədir:

• Əsas iz elementlər: bor, kobalt, mis, yod, dəmir, manqan, molibden və sink.
• Ehtimal olunan əsas iz elementlər: xrom, flüor, nikel, selen və vanadium.
• Fiziki dəstəkləyici iz elementlər: brom, litium, silisium, qalay və titan.

İz elementlərin kateqorik təsnifatı

Yetkin insan bədənində metal və qeyri-metallar daxil ən az 29 müxtəlif element növü müşahidə edilmişdir. Bu 29 element geniş şəkildə aşağıdakı beş əsas qrupa ayrıla bilər:

• Qrup I: Bu elementlər karbohidrat, zülal və lipid kimi makromolekulların əsas komponentləridir. Bu qruplara aid elementlər karbon, hidrogen, oksigen və azotdur.
• Qrup II: Bunlar qidalanma baxımından mühüm minerallardır. Həmçinin əsas elementlər və ya makroelementlər adlandırılır. Yetkin insan üçün gündəlik ehtiyac 100 mg-dan çoxdur. Bu elementlərin çatışmazlığı adətən düzgün müdaxilə edilmədikdə ölümcül ola bilər. Qrupa aid elementlər natrium, kalium, xlorid, kalsium, fosfor, maqnezium və kükürddür.
• Qrup III: Əsas iz elementlərdir. Gündəlik ehtiyac 100 mg-dan aşağı olduqda və çatışmazlığı xəstəliyə yol açıb ölümcül ola bildikdə element iz element adlandırılır. Qrupa aid elementlər mis, dəmir, sink, xrom, kobalt, yod, molibden və selendir. Bunlardan yod metal deyil, digərləri isə metaldır.
• Qrup IV: Əlavə / digər iz elementlərdir. Rolları aydın deyil və mühüm ola bilər. Qrupa aid elementlər kadmium, nikel, silisium oksidi, qalay, vanadium və alüminiumdur.
• Qrup V: Bu metal qrupu zəruri deyil və onların mövcudluğu toksiklik yarada bilər. İnsan bədənində məlum funksiyası yoxdur. Qrupa aid elementlər qızıl, civə, sianid və qurğuşundur.

İnsan ferment sistemində iz elementlər

Mis (Cu)

Bir çox kritik fermentin düzgün işləməsini təmin etdiyinə görə metabolizmimizdə böyük rol oynayır. Bitkilərdə mis toksikliyi çatışmazlığı ilə müqayisədə çox nadirdir. Mis əsasən qaraciyərdə, qabıqlı dəniz heyvanlarında, quru meyvələrdə, süd və süd məhsullarında, günəbaxan tumunda, istridyədə, küncüt toxumunda, tahində və günəşdə qurudulmuş pomidorda olur. Bitkilərdə orta metal tərkibi adətən quru çəkiyə görə 4 ilə 20 mg arasındadır. Orta hesabla 70 kg çəkili yetkin insanda təxminən 100 mg mis olur. Gündəlik ehtiyac təxminən 2-5 mg-dır; bunun % 50-si qastrointestinal sistemdən (mədə-bağırsaqdan) sorulur. Qalanı öd və böyrək vasitəsilə atılır.

Mis insan qanında əsasən eritrositlərlə plazma arasında paylanır. Misin % 60-ı eritrositlərdə mis-sink metallofermenti superoksid dismutaza kimi olur. Qalan % 40 digər zülal və amin turşularına zəif bağlanır.

Mis hemoqlobin (Hb) sintezində, birləşdirici toxuma metabolizmində və sümük inkişafında seçilmiş biokimyəvi funksiyaya malikdir. Triptofanın amin turşusunun sintezi misin iştirakı ilə aparılır. Bundan əlavə, mis seruloplazmin kimi dəmirin hüceyrələrə daşınmasına kömək edir.

Mis çatışmazlığı: Xüsusilə fəal böyümə mərhələlərində uzunmüddətli mis çatışmazlığı, anemiyaya, böyümə geriliyinə, qüsurlu keratinləşmə və saç piqmentasiyasına, hipotermiyaya, əqli geriliyə, skelet sistemində dəyişikliklərə və aorta elastinində degenerativ dəyişikliklərə yol açır.

Mis artıqlığı: Pəhrizdən və ya digər mənbələrdən əldə edilən həddindən artıq mis ürəkbulanma, qusma, ishal, çox tərləmə və böyrək funksiyası pozuntusuna səbəb ola bilər.

Miokard infarktı (ürək tutması), leykoz, solid (bərk) şişlər, infeksiyalar, qaraciyər sirrozu, tireotoksikoz və hemoxromatoz pozuntularında qanda mis səviyyələri artır. Azalmış səviyyələrdə isə nefrotik sindrom, Kwashiorkor, Wilson xəstəliyi, ağır ishal və qusma yaranır. Uzun müddət yüksək mis qəbulu serum və toxumada mis faizinin artmasına səbəb olur; bu da oksidativ stress yaradır və bəzi immun funksiyalara təsir edir. Az sayda xərçəngdə, əsasən çox sürətlə yayılan və ya metastatik növlü şişlərdə azalmış mis səviyyələri müşahidə edilir.

Dəmir (Fe)

Dəmir yer qabığının hər yerində böyük miqdarda olur. Bitki və heyvan mənbələrindən əldə edilə bilər. Turş mühit dəmirin ion şəklində həllolmasını artırır; buna görə dəmirin sorulması limon və ya portağal şirəsi kimi turş qidalarla daha çoxdur. İnsan bədənində ümumi dəmir 3-5 qramdır. Bunun %75-i qanda, qalanı sümük iliyi, qaraciyər və əzələlərdə olur. Dəmir "hem" və "qeyri-hem" olmaqla 2 formada olur. Hem dəmir hemoqlobin, mioqlobin və sitoxromda olduğu halda dəmirlə əlaqəli fermentlər arasında sitoxrom A, B, C, F 450, sitoxrom C reduktaza, katalazalar, peroksidazalar, ksantin oksidazalar, triptofan pirrolaza, suksinat dehidrogenaza, qlükoza 6 fosfat dehidrogen, sukrogen dehidrogenaza və xolin dehidrogenaza var. Gündəlik lazım olan 1-2 mg dəmir 20 mg dəmir ehtiva edən qidalarla təmin edilə bilər. Folatlar və oksalatlar dəmirin mədə-bağırsaqdan sorulmasını azaldır. Ehtiyac olduqda dəmir qidalardan sorulur və onun daşınma forması ferritin kimi tanınır. Dəmir metabolizması özünəməxsusdur, çünki dəmir homeostazın (hüceyrə metabolik tarazlığının) davamlılığını təmin edir. Bədəndə dəmir ehtiyatları tükəndikdə sorulma artırılır.

Dəmir çatışmazlığı: Belə mühüm metalın çatışmazlığı ciddi pozuntular yarada bilər. Bunların ən mühümü dəmir çatışmazlığı anemiyasıdır. Yorğunluq, epitel atrofiyası, əsəbilik, diqqətsizlik, yorğunluq və unutqanlıq dəmir çatışmazlığı anemiyasının xüsusiyyətlərindəndir. Dəmir çatışmazlığı ürək çatışmazlığına yol aça bilər.

Anemiya Hindistanda və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ikinci ən mühüm ana ölümü səbəbidir. Bu ölümlərin %20-si birbaşa anemiya çatışmazlığı ilə əlaqələndirilmişdir və ümumi ana ölümlərinin %50-nin bununla bağlı olduğu düşünülür.

Dəmir artıqlığı: Bəs dəmir bədəndə çox toplandıqda nə olur? Bədəndə dəmir həddindən artıq artdıqda ürəkbulanma, qusma, ishal qaraciyər zədəsi ilə birlikdə yaranır. Qaraciyər çatışmazlığı, diabet, xaya atrofiyası, artrit, kardiomiopatiya, periferik neyropatiya və hiperpiqmentasiya olur.

Dəmirlə bağlı çox az genetik xəstəlik var. Bunlardan biri 6 nömrəli xromosomun qısa qolunda yerləşən və insan leykosit antigeni - A lokusu ilə əlaqəli anormal gendir.

Xərçəng və dəmir haqqında az sayda tədqiqat var: Baş və boyun xərçəngli xəstələrdə şişin proqressiyası (irəliləməsi) ilə qan dəmir konsentrasiyalarının azaldığı görülmüş, buna görə xəstələr üçün izləmə vasitəsi kimi istifadə edilə biləcəyi bildirilmişdir. Həmçinin qida borusu xərçənginin inkişafında dəmirin rol oynadığını düşündürən tədqiqatlar var.

Oral submukoz fibroz adlı ağızın premalign (xərçəng olmayan, lakin xərçəngləşmə potensiallı) lezyonunda hemoqlobin və dəmir səviyyələrinin əhəmiyyətli azalması görülmüşdür.

Sink (Zn)

Sink hər yerdə ola bilən amfoter quruluşlu metaldır. Buna görə turş və ya qələvi formalarda ionlaşır. Orta yetkin şəxsin bədənində ümumilikdə 2-3 gr sink olur. %99-u hüceyrə daxilində, qalanı qanın plazma hissəsindədir. Orta gündəlik ehtiyac 15-20 mg-dır. Təxminən 2-5 mg / gün mədəaltı vəzi və bağırsaq vasitəsilə atılır. Digər xaricolma yolu böyrəyin proksimal borucuq hüceyrələri və tər vəzləridir.

Hamiləlik, maye itkisi, infarkt, infeksiyalar və xərçənglərdə plazma sink səviyyəsi azalır. Hüceyrə və toxumalarda sinkin funksiyası metalloproteinazadan asılıdır və bu fermentlər reproduktiv, nevroloji, immun, dermatoloji sistemlər və mədə-bağırsaq sisteminin fəaliyyəti ilə əlaqəlidir. Bir çox sistemin işi üçün lazımdır. Bunlara normal spermatogenez, spermanın genomik bütövlüyü, normal orqanogenez, neyrotransmitterlərin düzgün işi, timusun düzgün inkişafı, yara sağalmasında uyğun epitelləşmə, dad hissi, pankreatik və mədə fermentlərinin ifrazı daxildir.

Sink üçün ən zəruri fermentlər qələvi fosfatlar, alkoqol dehidrogenaza, karboanhidraza, qlutamat və laktaza dehidrogenaza, RNA polimerazalardır.

Sink çatışmazlığı: Çatışmazlıq əlamətlərinə asidoz, zülal biosintezinin tıxanması, transmutasiya reaksiyası, superoksid radikallarının blokladığı hüceyrə məhvi daxildir və enerji metabolizması təhlükəyə girir. Sink hüceyrənin çoxalmasında, diferensiasiyasında və metabolik fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Bu modifikasiyalar bir çox sinkbağlayıcı zülalın iştirakı ilə aparılır.

Sink metabolizmi ilə bağlı genetik pozuntu bağırsaqdan sink sorulmasının yetərsiz olduğu autosom-resessiv qüsur — enteropatik akrodermatitdir. Sink hamiləlikdə, uşaqlıqda və yeniyetməlikdə normal böyümə və inkişafı da dəstəkləyir. Məməli hüceyrələrinin çoxalması, diferensiasiyası və metabolik funksiyasında mühüm rol oynayır.

Müxtəlif hüceyrəxarici siqnallar, məsələn redoks stressi, sitokinlər və böyümə amilləri, sinkin metallotioneindən buraxılmasını stimullaşdırır. Sink sonra metala həssas transkripsiya amillərinə bağlanaraq onları aktivləşdirir. H-Ras-ı aktivləşdirən mutasiyalar əksər hüceyrələrdə onkogendir və bədxassəli transformasiyaya yol açır, bu Ras siqnal yolu isə sink tərəfindən inhibə edilir.

Xrom (Kr)

Xrom sözü "rəng" mənasını verən yunan dilindən yaranmışdır. Xromun tam adı xrom asetilasetonatdır.

Orta yetkin şəxsdə ümumilikdə 0.006 qram xrom olur. Gündəlik ehtiyac təxminən 0.005 mg-dır. Xrom qlükoza tolerantlıq amilinin biosintezi üçün lazımdır. Çatışmazlığı qlükoza tolerantlığını pozduğu halda toksikliyi (artıqlığı) böyrək çatışmazlığı, dermatit və ağciyər xərçəngi ilə nəticələnir.

Tam taxıl məhsulları, paxlalılar, ədviyyatlar və emal edilmiş ət məhsulları xromla zəngin mənbələrdir. Süd məhsullarında və əksər meyvə-tərəvəzdə az olur. Ət, toyuq və balıq ətində təxminən 2.2 μg (mikroqram) olur və ən zəif mənbələrə daxildir. Qara istiot kimi bəzi ədviyyatlar yüksək xrom ehtiva edir.

Xrom əsasən sidiklə, az miqdarda isə saç, tər və ödlə buraxılır. Sorulduqdan sonra əsas xaricolma yolu nəcisdir.

Xrom əsasən peşə mühitində çox miqdarda və uzun müddət tənəffüslə qəbul edildikdə karsinogendir. Ağciyər xərçəngi (siqaret çəkən və çəkməyənlərdə), mədə-bağırsaq və mərkəzi sinir sisteminin bəzi xərçəngləri 6 valentli xrom məruzqalmasının nəticəsi kimi yaranmışdır. Ən yeni məlumatlar siçanlarda dəri şişlərinin günəşin ultrabənövşəyi işığı ilə birlikdə içməli suda 6 valentli xroma xroniki məruzqalma nəticəsində olduğunu göstərir.

Qanda çox aşağı səviyyədə olduğundan xrom çatışmazlığını sənədləşdirmək çətindir. Toxuma səviyyələri isə 10 dəfə yüksəkdir.

Xrom əlavəsinin rolu diabetli xəstələrin xüsusi alt qruplarında araşdırılmışdır. Xroma uzunmüddətli məruzqalma dərinin xroniki xoralarına səbəb olur və xromlu maddələrə məruz qalan işçilərdə kəskin qıcıqlandırıcı dermatit bildirilmişdir. Xrom ağız boşluğunun skuamoz hüceyrəli karsinoması (baş-boyun xərçəngi) üçün risk amillərindən sayılır. Qaynaq tüstüsü, metal tozu, qıcıqlandırıcı qazlar daxil bir çox kimyəvi maddədə xrom olur. Paslanmayan poladın qaynaqlanması altı valentli xroma məruzqalma səbəbindən artmış qırtlaq və farinks (udlaq) xərçəngi riski ilə əlaqəlidir.

Kobalt (Co)

Orta yetkin şəxsin gündəlik kobalt ehtiyacı 0.0001 mg-dır. Orta yetkin şəxsdə təxminən 1.1 g kobalt var. Kobalt, B12 vitamininin komponentidir. Qalxanabənzər vəzin yod qəbulunu əngəlləyir. Homosistein metiltransferaza kimi fermentlərin köçürülməsini idarə edir, metionin metabolizmində rol oynayır.

Kobalt çatışmazlığı: kardiomiopatiya, durğunluq ürək çatışmazlığı, perikardial maye toplanması, polisitemiya və qalxanabənzər vəzin böyüməsinə yol açır.

Kobalt istehsalının çoxu kobalt superərintilərinin hazırlanmasında istifadə olunan metal formasını ehtiva edir. "Sərt metal" termini kobaltdan (% 5-20) və nikeldən (% 0-5) ibarət matrislərlə birləşdirilmiş volfram karbid (% 80-95) ehtiva edən birləşmələri bildirir.

Ümumi əhali üçün pəhriz kobaltın əsas qəbul mənbəyidir. Ət, qaraciyər, böyrək, istridyə və süd kobalt ehtiva edən bəzi mənbələrdir. Okean balıqları və dəniz tərəvəzlərində kobalt var, lakin quru tərəvəzlərində çox azdır.

Kobalt birləşmələri oral (ağızdan), tənəffüs və dəri yolu ilə sorulur. Mədə-bağırsaqdan sorulma dərəcəsi dozadan asılıdır; bir neçə µg / kg ətrafında çox kiçik dozalar demək olar tam sorulduğu halda böyük dozalar daha az sorulur. Kobaltın bədəndə səviyyəsi normalda 80-300 mcg-dir. Eritrositlərdə (qırmızı qan hüceyrələrində) və plazmada, həmçinin qaraciyər, böyrək, dalaq və mədəaltı vəzidə saxlanır. Kobaltın insan sağlamlığına həm faydalı, həm zərərli təsirləri var. İnsan sağlamlığının qorunması üçün zəruri B12 vitamininin hissəsi olduğu üçün faydalıdır. Kobalt çatışmazlığı B12 mövcudluğunu azaltdığından yorğunluq, həzm pozuntuları və sinir-əzələ problemləri yarada bilər. Kobalt həm sidik, həm nəcislə atılır. Məruzqalma yolundan (tənəffüs, inyeksiya və ya udma) asılı olmayaraq çox hissəsi tez atılır.

Manqan (Mn)

Qidalarda manqan tərkibi çox dəyişir. Ən yüksək miqdar fındıq, taxıl və dənli bitkilərdə tapılmışdır. Ət, ev quşları və dəniz məhsullarında ən aşağı dəyər tapılmışdır. Hazır qəhvə və çayda nisbətən yüksək manqan konsentrasiyası olur. Orta yetkin insanın bədənində 15 mg manqan var. Gündəlik ehtiyac təxminən 2-5 mg-dır.

Manqan ferment aktivatoru kimi çıxış edir. Mitoxondri ilə zəngin toxuma və piqmentlər (məsələn, torlu qişa, tünd dəri) yüksək manqan konsentrasiyasına meyillidir. Sümük, qaraciyər, mədəaltı vəzi və böyrək adətən digər toxumalardan yüksək manqan konsentrasiyasına malikdir. Ən böyük toxuma manqan anbarı sümükdür.

Manqan çatışmazlığı: protrombin vaxtının uzanmasına bağlı qanaxma pozuntularına səbəb olduğu halda

Manqan artıqlığı: uzun müddət ərzində toplanması anoreksiya, apatiya, baş ağrısı, ayaq qıcolmaları, nitq pozuntusu, ensefalit və parkinsonabənzər sindromlara səbəb olur. Psixoz da yarana bilər.

Selen (Se)

Selenlə oral (ağız) xərçənglər arasındakı əlaqə hələ tam anlaşılmayıb, lakin selenlə Keshan sindromu arasında əlaqəyə dair bəzi sübutlar var.

Yoğun bağırsaq, mədə və mədəaltı vəzi xərçəngi, sirroz kimi bəzi patoloji vəziyyətlərdə müşahidə edilən xəstəliklərdə qan selen səviyyəsi aşağıdır. Selen qəbulunun artması Keshan sindromuna səbəb ola bilər. Klinik olaraq Keshan xəstəliyi kəskin və xroniki kardiogen şok, böyümüş ürək, durğunluq ürək çatışmazlığı və ürək aritmiyası ilə özünü göstərir.

- Selen və xərçəng əlaqəsi (ətraflı)

Flüor (F)

Flüor dövri cədvəlin VII qrupunda atom nömrəsi 9 olan ən yüngül elementdir. Sümük və diş kimi bədənin sərt toxumalarında mühüm rol oynayır. Daha sıx sümüklərin yaranmasına kömək edir və flüorid osteoporoz müalicəsində terapevtik agent kimi tövsiyə edilmişdir. Flüoridin kalsiumla birlikdə osteoblastik (sümük yaradan) fəaliyyəti stimullaşdırdığı düşünülür. Flüor çatışmazlığı diş çürüməsinin artmasına və ehtimal ki osteoporoza səbəb ola biləcək xəstəlikdir. Yüksək flüor isə flüoroza (sümük xəstəliyi) və diş ləkələnməsinə səbəb olur. Ağızdan qəbulda ölümcül sayılan flüorid miqdarı bədən çəkisinə görə 35-70 mg F / kg-dır.

Həddindən artıq qəbula bağlı kəskin toksiklik əlamətləri tez ortaya çıxır. Yayılmış qarın ağrısı, ishal, qusma, çox tüpürcək və susuzluq olur. Xroniki toksiklik içməli suda daha az flüorun uzun müddət udulmasından qaynaqlanır. Uzun illər içməli suda gündəlik 8 ppm-dən çox flüor skelet və diş flüorozuna səbəb ola bilər. Ağır hallar adətən yalnız içməli suyun çox yüksək flüorid ehtiva etdiyi isti iqlimlərdə olur. Xroniki toksikliklə sümük sıxlığı tədricən artır. Oynaqlar sərtləşir və ağrı ola bilər.

Yod (I)

Yod həyatın hər mərhələsində zəruri həyati mikroqida maddəsidir. Fetal həyat (ana bətni) və erkən uşaqlıq ehtiyacın ən kritik mərhələləridir. Yod qalxanabənzər vəzi hormonları tiroksinin (T4 tetrayodtironin) və (T3 triyodtironin) əsas komponentidir. Həmçinin paratiroid vəzlərin işində mühüm rol oynayır.

Yodun bədəndə ümumi böyümə və inkişafı dəstəkləmə funksiyaları da var. Metabolizmdəki roluna görə yod çatışmazlığının əlamətləri çox geniş ola bilər.

Ağır yod çatışmazlığında adətən qalxanabənzər vəzi funksiyasının pozuntusu olan zob xəstəliyi yaranır.

Yod çatışmazlığı əlamətlərinə həddindən artıq yorğunluq, fiziki və zehni proseslərin yavaşlaması, çəki artımı, üz şişkinliyi, qəbizlik və süstlük daxildir.

Həddindən artıq yod yükü mənfi olmaqla yanaşı daha az yayılıb. Üzvi bağlı yod sidiklə atılır. Məsələn, sağlam şəxslər yosunla 1-5 mg yod qəbul etdikdə bütün yod 48 saatda sidiklə atılır. Yalnız yosunlardan çox yüksək üzvi yod dozası qalxanabənzər vəzin funksiyasına mənfi təsir edə bilər. Həddindən artıq yod tireotoksikozla yanaşı xroniki tireoidit, Hashimoto tireoiditi, həmçinin hipertireoz yarada, hətta qalxanabənzər vəzi xərçəngi riskini artıra bilər.

- Yod çatışmazlığı nədir? Əlamətləri, müalicəsi və süd vəzi xərçəngi ilə əlaqəsi

İz elementləri aşkarlama üsulları

Son vaxtlarda qida elementlərinin və toxumaların mikroelement tərkibi tədqiqatçılarda maraq yaradıb. Belə aşkarlamalar standart laboratoriya üsullarından əlavə həssaslıq və düzgün analiz üsulları tələb edirdi. İz elementlərin çoxu kolorimetrik və spektroqrafik analiz üsulları ilə təxmin edilir. 

• Atom absorbsiya spektrometriyası
• Emissiya spektroskopiyası üsulları 
• Neytron aktivləşmə analizi
• Elektrokimyəvi üsullar
• İzotop durulaşdırma kütlə spektrometriyası
• Atom X-şüası flüoresans spektroskopiyası

Nəticə olaraq, iz elementlərlə metalların qarşılıqlı təsirini anlamaq bəzi xəstəliklərin səbəbini başa düşməyi asanlaşdırır və sürətli diaqnoz imkanı verir. Həmçinin səmərəli müalicə üsulları yaratmağa imkan verəcək. Lakin göründüyü kimi bu elementlərin demək olar hamısının "artıqlığı" da ciddi problemlər yaradır. Buna görə ehtiyacı tibbi sübut edilmədikcə vitamin və mineral əlavələri istifadəsini tövsiyə etmirik.

*

- Vitamin və mineral əlavəsi – həkimlər və istifadəçilər bunları bilməlidir